PEDAGOGIUM

Wyższa szkoła Pedagogiki resocjalizacyjnej w Warszawie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Anna Beata Sufczyńska, Magdalena Michalska

0133/04, 0244/04

 

 

 

Przemoc i agresja w zakładzie karnym

Violence and aggression in convict prison

 

 

 

 

 

 

Praca licencjacka

na kierunku Pedagogika

specjalności Resocjalizacja społecznie nieprzystosowanych

 

 

 

Praca wykonana pod kierunkiem prof. dr hab. Wiesława Theissa

 

Warszawa 2007

 

Oświadczenie promotora pracy

 

Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego.

 

.................................                          .............................................................................

  (data)                                                       (podpis promotora pracy dyplomowej)

 

 

 

 

 

 

Oświadczenie autora pracy

 

Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami.

 

Oświadczam, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego lub stopnia naukowego w wyższej uczelni.

 

Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną.

 

.................................                          .............................................................................

  (data)                                                           (podpis autora pracy dyplomowej)

 

Streszczenie

 

 

Tytuł pracy: Przemoc i agresja w zakładzie karnym

Title: Violence and aggression in convict prison

 

W pracy poruszany jest temat przemocy i agresji w zakładzie karnym. Składa się ona z trzech rozdziałów. W pierwszym mowa jest o przemocy i agresji omawianej w literaturze, zróżnicowaniu zakładów penitencjarnych oraz Europejskich konwencjach, regułach i deklaracjach dotyczących praw osadzonych. W rozdziale drugim znajdują się podstawowe informacje dotyczące przyczyn, rodzajów, form oraz skutków przemocy. Cześć tego rozdziału dotyczy również profilaktyki. Trzeci rozdział przedstawia problemy i cele badań, metody i techniki badawcze, jak również wyniki badań. Pracę zamykają wnioski z przeprowadzonych badań.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Słowa kluczowe: przemoc, agresja, zakład karny, więzień,

Keywords: violence, aggression, prison, prisoner, penal institution, penal

 

SPIS TREŚCI

 

WSTĘP .......................................................................................................................... 1

ROZDZIAŁ 1. AGRESJA W ZAKŁADZIE KARNYM - PRZEGLĄD LITERATURY           3

1.1. Przemoc i agresja w literaturze przedmiotu .......................................................... 3

1.2. Zakłady penitencjarne ich rodzaje i typy .............................................................. 7

1.2.1. Zakład karny typu zamkniętego .................................................................. 13

1.2.2. Zakład karny typu półotwartego ................................................................. 13

1.2.3. Zakład typu otwartego ............................................................................... 14

1.3. Europejskie konwencje, deklaracje i reguły obowiązujące w Polsce ................... 16

ROZDZIAŁ 2. PRZEMOC W LITERATURZE PRZEDMIOTU.............................. 20

2.1. Teorie dotyczące zachowań agresywnych ............................................................. 20

2.1.1. Teoria agresji jako wrodzonego instynktu ................................................... 20

2.1.2. Teoria agresji jako nabytego popędu .......................................................... 22

2.1.3. Teoria agresji jako nawyku ........................................................................ 23

2.1.3.1. Klasyczna teoria uczenia się .............................................................. 24

2.1.3.2. Społeczna teoria uczenia ................................................................... 25

2.1.4. Agresja jako reakcja na frustrację .............................................................. 26

2.2. Przyczyny przemocy w zakładach karnych ........................................................... 27

2.3. Typy zachowań autoagresywnych ......................................................................... 31

2.4. Skutki przemocy .................................................................................................... 34

2.5. Profilaktyka przemocy ........................................................................................... 36

ROZDZIAŁ 3. METODOLOGIA BADAŃ WŁASNYCH ORAZ WYNIKI ANKIETY           39

3.1. Cel badań ............................................................................................................... 39

3.2. Problem badawczy .................................................................................................. 39

3.3. Metody, techniki i narzędzia badawcze ................................................................ 40

3.4. Teren badań ........................................................................................................... 41

3.5. Zebrane dane w ankiecie przygotowanej dla Zakładu Karnego........................... 42

3.6. Przemoc w opiniach badanych - wyniki ................................................................. 50

ZAKOŃCZENIE ........................................................................................................... 55

BIBLIOGRAFIA .......................................................................................................... 57

SPIS TABEL ................................................................................................................. 59

 

 

WSTĘP

 

Temat pracy, który został przez nas wybrany, od dawna leżał w sferze naszych zainteresowań. Pragnęłyśmy poznać problemy więziennictwa, a zwłaszcza formy przemocy jakie występują w zakładach karnych oraz aresztach śledczych widziane oczami osadzonych.

Podobnym tematem zajmowali się wcześniej m.in. Henryk Machel, Sławomir Przybyliński, Maciej Szaszkiewicz, oraz Jan Krzysztof Gierowski.

Praca składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym umieszczone zostały informacje na temat przemocy i agresji, zróżnicowania zakładów penitencjarnych oraz obowiązujących przepisów prawnych- Europejskich Konwencjach, regułach i deklaracjach dotyczących praw osadzonych.

W rozdziale drugim znajdują się podstawowe informacje o przyczynach, rodzajach, formach oraz skutkach przemocy, a także część poświęcona profilaktyce.

Trzeci rozdział przedstawia problemy i cele badań, metody i techniki badawcze, wyniki badań oraz ich omówienie. Pracę zamykają wnioski z przeprowadzonych badań.

Celem naszej pracy było pokazanie istniejącego już od dawna problemu przemocy w placówkach penitencjarnych. Pragnęłyśmy przybliżyć obraz w jaki sposób warunki oraz czas spędzony w zakładzie karnym mogą wpłynąć na człowieka oraz jego zachowanie, jak ciężko jest przetrwać w odosobnieniu nie tracąc nadziei na lepsze życie poza murami więzienia.

Oddanie głosu skazanym pozwoliło na pokazanie faktycznego stanu przemocy w więziennictwie, różnych wymiarów agresji więziennej oraz warunków w jakich są zmuszeni przebywać osadzeni. Wyrażone przez nich opinie mogą w znaczącym stopniu przyczynić się do szeroko pojętej racjonalizacji w placówkach penitencjarnych.

Mamy nadzieję, że nasza praca przyczyni się do zmiany opinii ludzi o osobach osadzonych w zakładach karnych, ponieważ warunki w jakich żyją są z całą pewnością bardzo ciężkie. Z drugiej jednak strony nie możemy zapomnieć o tym, że ludzie Ci siedzą tam z własnej winy.

Polskie społeczeństwo nie wiele interesuje się problemem przemocy i agresji występującej w zakładach karnych. Częstą jest opinią, że więźniowie nie powinni mieć żadnych przywilejów. Należałoby wziąć pod uwagę, że osadzeni w zakładzie penitencjarnym poszerzają „wachlarz” znanych już im wcześniej agresywnych zachowań, a wychodząc na wolność mogą stać się dużo bardziej niebezpieczni dla społeczeństwa. Przemoc w zakładzie karnym przeważnie jest ukrywana, co daje błędne przekonanie wielu obywatelom o braku problemu.

Warto zastanowić się, co można zrobić, by w przyszłości zapobiec rozszerzaniu się zjawiska przemocy-zarówno w placówkach penitencjarnych, jak i w otaczającym nas świecie.

 

ROZDZIAŁ 1.

AGRESJA W ZAKŁADZIE KARNYM - PRZEGLĄD LITERATURY

 

1.1. PRZEMOC I AGRESJA W LITERATURZE PRZEDMIOTU

 

W literaturze występują różne definicje przemocy oraz jej podziały. I. Pospiszyl uważa, że „przemocą jest każdy akt godzący w osobistą wolność jednostki, zmuszanie jej do zachowań niezgodnych z jej własną wolą”[1] (Pospiszyl, 1994). „Na gruncie prawa rozróżniono przemoc społecznie akceptowaną (dopuszczalną) i nadużywanie przemocy”[2] (Browne, Herbert, 1999). Z etycznego punktu widzenia przemoc to „użycie siły związane z naruszeniem elementarnych norm moralnych, w stosunku do jednostki lub grupy, najczęściej w celu wymuszenia określonych zachowań lub postaw"[3]

Przemoc w Nowym Słowniku Języka Polskiego (2002) jest definiowana jako „siła przeważająca czyjąś siłę, fizyczna przewaga wykorzystywana do czynów bezprawnych dokonywanych na kimś, narzucona bezprawnie władza, panowanie, czyny bezprawne, dokonane z użyciem fizycznego przymusu; gwałt"[4].

W cytowanych definicjach przemocy podkreśla się, że jest to działanie szkodliwe mające na celu wywarcie wpływu na innej osobie poprzez użycie siły fizycznej lub presji psychicznej. Przemoc jest jednym ze skutecznych środków przymusu. W celu zmuszenia kogoś do podjęcia działań przez nas oczekiwanych często uciekamy się do użycia siły fizycznej bądź psychicznej. W wielu przypadkach działania te wykraczają poza obowiązujące prawo.

Przemoc jest zawsze wynikiem działalności człowieka. J. Mellibrud (1997) i A. M. Nowakowska (1998),wymienili cechy (kryteria), wedle których można scharakteryzować przemoc. „Są nimi:

-         intencjonalność sprawcy – sprawca celowo używa siły fizycznej lub wykorzystuje przewagę psychiczną, ekonomiczną, dla wywarcia presji na ofierze; cecha ta odróżnia przemoc od krzywdy spowodowanej nieumyślnie, przez nieuwagę;

-         naruszanie dóbr i/lub praw ofiary, tj. np. wolność, godność, nietykalność, bezpieczeństwo itp.;

-         powodowanie szkód (fizycznych, emocjonalnych, moralnych, materialnych);

-         związek interpersonalny połączony z osłabianiem bądź brakiem zdolności do samoobrony u jednej ze stron – ofiara jest zależna od sprawcy i przez to ma osłabioną zdolność obrony, i to nie tylko fizycznej, ale każdej innej”[5].

Tak wiec streszczając można powiedzieć, że przemoc to przede wszystkim wynik działania człowieka, jest zawsze działaniem intencjonalnym, które poprzez naruszanie dóbr i praw drugiego człowieka powoduje szkody i dodatkowo często uniemożliwia samoobronę.

Afekt, zachowanie i intencja są składnikami każdego aktu przemocy[6]. Człowiek działający  pod wpływem gniewu lub złości, chcąc zemścić się na osobie, która wyrządziła mu krzywdę dopuszcza się zachowań, mających na celu „zadanie bólu” i sprawienie przykrości. Ponadto przemoc może być klasyfikowana z perspektywy skutków i intencji. Najczęściej można spotykać podział na przemoc fizyczną (bicie, kopanie, duszenie) i przemoc psychiczną.(poniżanie, przezywanie)[7].

Innym przykładem klasyfikacji przemocy, zaproponowanym przez Instytut Psychologii Zdrowia, jest podział na:

-         „ciężką przemoc fizyczną (np.: bicie, szarpanie za włosy,  kopanie, rzucanie przedmiotami w osobę);

-         lekką przemoc fizyczną (np.: szarpanie, popychanie, niszczenie przedmiotów);

-         straszenie przemocą (groźby);

-         przemoc seksualną (próby odbycia stosunku przy użyciu siły, wbrew woli)”[8].

„Ze względu na stosowanie przez sprawców przemocy taktyki dzieli się je na (klasyfikacji Patrycji R. Salber i Ellen Taliaferro):

-         przemoc werbalną;

-         przemoc emocjonalną;

-         wykorzystywanie dzieci;

-         izolacje;

-         korzystanie z „męskich przywilejów”;

-         przemoc ekonomiczną;

-         grożenie  lub przemoc fizyczną wobec dzieci lub zwierząt domowych albo niszczenie własności materialnych;

-         grożenie i zastosowanie przemocy fizycznej;

-          samą przemoc fizyczną (Salber, 1998).”[9]

 

W literaturze często oddziela się pojęcia aktu przemocy od aktu agresji, zakładając, że „celem agresji jest zaszkodzenie ofierze, podczas gdy celem przemocy jest wywarcie pewnego rodzaju wpływu" (Pospiszyl, 1994)”[11].

Następnym zagadnieniem wiążącym się bezpośrednio z przemocą jest agresja.„Agresja (ang. aggression, niem. Aggression, fr. aggression, ros. agriessija) – termin używany na określenie zachowań skierowanych na zrobienie komuś, czemuś krzywdy, prowadzących do wyrządzenia zła, bólu (z łac. aggressor - napastnik; agresio - napaść; aggredi - przystępować, zastępować, napadać). Zachowaniami agresywnymi można nazwać te, których podstawą jest nieprzestrzeganie norm społecznych i szkodliwość. Zaliczamy do nich przemoc, morderstwo, gwałt, bicie, pewne formy i ton wypowiedzi (docinanie, ironiczne i kąśliwe uwagi), a także np. wyraz twarzy, dźwięki muzyki, styl ubierania się, a nawet kolory. Agresję przeniesiono w świat sportu, twórczości, rywalizacji zawodowej, a nawet pasji twórczej.

W społeczności ludzkiej agresja występuje w postaci działań 1) antyspołecznych, motywowanych tylko chęcią szkodzenia; 2) pro społecznych, przynoszących komuś szkodę, lecz realizowanych w imię celów społecznych, np. praworządności, przeciwdziałania krzywdzeniu innych itp.”[12].

O agresji mówimy wtedy, gdy dostrzegamy pewne zachowania, które mają na celu zrobienie komuś krzywdy, zadanie bólu lub sprawienie przykrości. Jest kojarzona z działaniami szkodliwymi. Agresję można podzielić na fizyczną i słowną.

W literaturze pojęcie to definiuje również Adam Frączek (1979). Agresją nazywa on „czynności mające na celu zrobienie szkody i spowodowanie utraty cenionych społecznie wartości, zadania bólu fizycznego lub spowodowanie cierpienia moralnego innemu człowiekowi”[13]. Natomiast Zbigniew Skorny (1987) definiuje agresję jako „aspołeczny sposób zachowania się, wynikający z wrogich tendencji i chęci szkodzenia innym lub niszczenia”[14]. U niektórych osób zachowania agresywne występują wielokrotnie, wywołane słabymi bodźcami, natomiast u innych występują bardzo rzadko i tylko przy silnych bodźcach. W agresywnych zachowaniach intensywność reakcji jest bardzo ważną cechą. Mówi się, że częste występowanie zachowań agresywnych świadczy o agresywności.

Agresja związana jest z niskim poziomem serotoniny, jest skierowana zawsze na osoby słabsze. Odrzucenie jest sytuacją wpływającą na wyzwolenie zachowań agresywnych, gdyż związane jest to ze stłumieniem podstawowych potrzeb bezpieczeństwa, miłości, akceptacji. Największy wpływ na kształtowanie się zachowań agresywnych mają rodzice i dom rodzinny, który przekazuje normy i reguły. Na agresję wpływ mają uwarunkowania biologiczne, ale również czynniki środowiskowe, psychiczne i społeczne[15].

Jednym z najbardziej wyraźnych przejawów agresji jest zabójstwo. Zabójstwo jest to „przestępstwo polegające na umyślnym pozbawieniu człowieka życia; ustawodawstwa wyodrębniają różne postacie z., uzależniając od nich wysokość zagrożenia karą. W prawie polskim są przewidziane: z. w postaci podstawowej („kto zabije człowieka...”) karane pozbawieniem wolności na czas nie krótszy niż 8 lat lub 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotnie pozbawienie wolności oraz 6 typów kwalifikowanych (pozbawienie wolności nie może być krótsze niż 12 lat), tj.: z. ze szczególnym okrucieństwem; z. w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem; z. w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie; z. z użyciem broni palnej lub materiałów wybuchowych; z. z jednym czynem więcej niż jednej osoby; z. dokonane przez sprawcę, który był wcześniej prawomocnie skazany;”[16]

Inna definicję zabójstwa można przeczytać w słowniku współczesnego języka polskiego. Według niego„ zabójstwo to umyślne pozbawienie kogoś życia; zabicie kogoś, morderstwo”[17]

Tak, więc zabójstwo jest zawsze świadomym i zamierzonym zachowaniem, które skutkuje śmiercią drugiej osoby. W Polsce osoba dopuszczająca się takiego czynu podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 8 lat.

Podczas gdy zabójstwo jest formą agresji skierowaną na drugą osobę, samobójstwo jest agresją skierowaną na samego siebie (autoagresja). „Samobójstwo jest to świadome pozbawienie się życia; ryzykowne przedsięwzięcie, postępek, prowadzące do zniszczenia, nieodwracalnej szkody, utraty czegoś ”[18].

 

1.2. Zakłady penitencjarne ich rodzaje i typy

 

Poprzednio zaprezentowane były definicje dotyczące przemocy, agresji oraz zjawisk z nimi związanych. Obecnie przedstawione zostaną definicję zakładów penitencjarnych, rodzaje zakładów penitencjarnych oraz ich typy. Przeznaczone zostanie również trochę uwagi organizacji zakładów karnych w Polsce w celu przybliżenia różnic miedzy zakładem karnym typu otwartego, zakładem karnym typu półotwartego oraz zakładem karnym typu zamkniętego.

Współcześnie w Polsce przywiązuje się dużą wagę do resocjalizacji skazanych. Obecnie w większości karę pozbawiania wolności wykonuje się w zakładach karnych (dla osób pełnoletnich) oraz zakładach poprawczych(dla osób niepełnoletnich).

W zakładzie karnym w prawie polskim osoby skazane prawomocnym wyrokiem sądu odbywają karę pozbawienia wolności. Według Encyklopedii Popularnej „Zakład karny w prawie polskim  jest to zakład, w którym odbywa się karę pozbawienia wolności, istnieją zakłady karne zwykle, przejściowe, dla recydywistów, dla wymagających stosowania szczególnych środków leczniczo-wychowawczych, dla odbywających karę aresztu wojskowego, ośrodki pracy.”[19]

Specyficznym zakładem karnym jest zakład poprawczy, jest on przeznaczony dla osoby nieletniej która popełniła czyn zabroniony. W placówce mogą przebywać osoby do 21 roku życia. Według Encyklopedii Popularnej „Zakład poprawczy (dom poprawczy) w prawie polskim ośrodek poprawczy orzekany wobec działającego z rozeznaniem nieletniego sprawcy czynu zabronionego pod groźbą kary.”[20]

Innym rodzajem placówki jest zakład wychowawczy według Encyklopedii Popularnej „Zakład wychowawczy w Polsce ośrodek stosowany wobec nieletniego, który popełnił czyn zabroniony przed ukończeniem 13 lat lub między 13 a 17 rokiem życia działając bez rozeznania czyny zabronionego, gdy umieszczenie go w zakładzie poprawczym nie było by celowe.”[21]

W naszym kraju jeśli dowody wskazują  z dużym prawdopodobieństwem, ze oskarżony popełnił czyn zabroniony może zostać tymczasowo aresztowany. Osadzony zostaje w areszcie śledczym, który jest stosowany jako środek zapobiegawczy. Tymczasowo aresztowany może być zatrzymany w areszcie nie dłużej niż 24 miesiące,(na wniosek sądu pobyt ten może być przedłużony). Pobyt w areszcie jest o wiele bardziej dotkliwy dla człowieka, gdyż nie ma on tam możliwości telefonowania oraz przepustek. Według Encyklopedii Popularnej „Areszt: 1) kara wymierzona w Polsce za popełnienie wykroczenia; do 1970 – również jedna z kar pozbawienie wolności wymierzanych przez sądy powszechne za popełnienie przestępstwa; 2) pozbawienie wolności jako środek zapobiegający uchylaniu się od sądu (areszt tymczasowy); 3) miejsce, w którym osadza się osoby tymczasowo aresztowane (areszt śledczy); 4) wojskowa kara regulaminowa (areszt wojskowy); 5) w niektórych krajach rodzaj kary pozbawienie wolności; 6) zajęcie rzeczy w celu zabezpieczenia roszczeń.”[22]

W Polsce jest około 69 tysięcy miejsc w zakładach karnych, osadzonych jest około 83 tysięcy, a 30 tysięcy czeka na miejsce[23]. Dzięki tym danym można dostrzec jak wielkie przepełnienie występuje w zakładach w naszym kraju. Niżej przedstawione zostały dokładniejsze dane dotyczące liczby zakładów ich miejsca oraz zaludnienia.

 

 

Tabela 1. Rozmieszczenie Zakładów Karnych i Aresztów Śledczych oraz ich ilość w Polsce w poszczególnych okręgach.

Okręgi	Areszty Śledcze (liczba)	Nazwa jednostki	Zakłady karne  (liczba)	Nazwa jednostki
Okręg Białostocki	5	AŚ Białystok AŚ Giżycko AŚ Hajnówka AŚ Ostrołęka AŚ Suwałki	3	ZK Białystok ZK Czerwony Bór ZK Grądy - Woniecko
Okręg Bydgoski	5	AŚ Bydgoszcz AŚ Chełmno AŚ Chojnice AŚ Inowrocław AŚ Toruń	7	Bydgoszcz Fordon ZK Czersk ZK Nr.1 Grudziądz ZK Nr.2 Grudziądz ZK Koronowo ZK Potulice ZK Włocławek
Okręg Gdański	4	AŚ Gdańsk AŚ Wejherowo AŚ Elbląg AŚ Starogard Gdański	5	ZK Gdańsk ZK Malbork ZK Sztum ZK Braniewo ZK Kwidzyn
Okręg Katowicki	9	AŚ Bielsko – Biała AŚ Bytom AŚ Częstochowa AŚ Gliwice AŚ Katowice AŚ Mysłowice AŚ Sosnowiec AŚ Tarnowskie Góry AŚ Zabrze	7	ZK Cieszyn ZK Herby ZK Jastrzębie Zdrój ZK Lubliniec ZK Racibórz ZK Wojkowice ZK Zabrze
Okręg Koszaliński	3	AŚ Koszalin AŚ Słupsk AŚ Złotów	5	ZK Czarne ZK Koszalin ZK Stare Borne ZK Szczecinek ZK Wierzchowo Pom.
Okręg Krakowski	3	AŚ Kielce AŚ Kraków AŚ Kraków Podgórze	8	ZK Kraków Nowa Huta ZK Nowy Sącz ZK Nowy Wiśnicz ZK Pińczów ZK Tarnów ZK Tarnów Mościce ZK Trzebnina ZK Wadowice
Okręg Lubelski	2	AŚ Krasnystaw AŚ Lublin	5	ZK Biała Podlaska ZK Chełmn ZK Hrubieszów ZK Włodawa ZK Zamość
Okręg Łódzki	2	AŚ Łódź AŚ Piotrków Trybunalski	7	ZK Garbalin ZK Łowicz ZK Nr.1 Łódź ZK Nr.2 Łódź ZK Płock ZK Sieradz
Okręg Olsztyński	5	AŚ Bartoszyce AŚ Działdowo AŚ Olsztyn AŚ Ostróda AŚ Szczytno	3	ZK Barczewo ZK Iława ZK Kamińsk
Okręg Opolski	3	AŚ Kiędzierzyn-Koźle AŚ Opole AŚ Prudnik	8	ZK Brzeg ZK Głubczyce ZK Grodków ZK Kluczbork ZK Nysa ZK Opole ZK Nr.1 Strzelce Opolskie ZK Nr.2  Strzelce Opolskie
Okręg Poznański	9	AŚ Leszno AŚ Lubsko AŚ Nowa Sól AŚ Ostrów Wielkopolski AŚ Poznań AŚ Szamotuły AŚ Śrem AŚ Środa Wielkopolska AŚ Zielona Góra	6	ZK Gębarzewo ZK Kalisz ZK Koziegłowy ZK Krzywaniec ZK Rawicz ZK Wronki
Okręg Rzeszowski	2	AŚ Nisko AŚ Sanok	7	ZK Dębica ZK Jasło ZK Łupków ZK Medyka ZK Przemyśl ZK Rzeszów ZK Uherce Mineralne
Okręg Szczeciński	5	AŚ Choszczno AŚ Kamień Pomorski AŚ Międzyrzecz AŚ Szczecin AŚ Świnoujście	4	ZK Goleniów ZK Gorzów Wielkopolski ZK Nowogard ZK Stargard Szczecński
Okręg Warszawski	7	AŚ Grójec AŚ Płońsk AŚ Radom AŚ Warszawa Białołęka AŚ Warszawa Mokotów AŚ Warszawa Służewiec	3	ZK Siedlce ZK Warszawa Białołęka ZK Żytkowice
Okręg Wrocławski	6	AŚ Dzierżoniów AŚ Jelenia Góra AŚ Lubań AŚ Świdnica AŚ Wałbrzych AŚ Wrocław	8	ZK Głogów ZK Kłodzko ZK Oleśnica ZK Strzelin ZK Wołów ZK Nr.1 Wrocław ZK Nr.2 Wrocław ZK Zręba Górna

Źródło: Ogólnopolski portal służby więziennej[24]

 

W Polsce zakłady karne i areszty śledcze podporządkowane są pod 15 okręgów. Na terenie całego kraju funkcjonuje 86 zakładów karnych oraz 70 aresztów śledczych.

 

Tabela 2. Zaludnienie aresztów śledczych i zakładów karnych w Polsce.

Areszty śledcze/ zakłady karne	122,7%
Oddziały zewnętrzne	115,8%
Oddziały tymczasowego zakwaterowania skazanych	72,5%
Domy dla matki i dziecka	90%
Szpitale aresztów śledczych i zakładów karnych	81,4
ogółem	121,4%

Źródło: Ogólnopolski portal służby więziennej[25]

 

Tabela 3. Zaludnienie procentowe zakładów karnych i aresztów śledczych w poszczególnych okręgach w Polsce.

Nazwa okręgu	Ogółem zaludnienie %
Okręg białostocki	124,7%
Okręg bydgoski	116,4%
Okręg gdański	118,3%
Okręg katowicki	131,2%
Okręg koszaliński	114,3%
Okręg krakowski	124,1%
Okręg lubelski	119,6%
Okręg łódzki	125,7%
Okręg olsztyński	118,2%
Okręg opolski	117,8%
Okręg poznański	124,7%
Okręg rzeszowski	122,0%
Okręg szczeciński	115,4%
Okręg warszawski	122,1%
Okręg wrocławski	120,2%

Źródło: Ogólnopolski portal służby więziennej[26]

 

W Polsce największe zaludnienie występuje w okręgu katowickim gdzie przebywa o 31,2% więcej skazanych niż jest wolnego miejsca. Najmniej zaludniony jest okręg koszaliński, przebywa tam o 14,3% więcej osadzonych. Jednak wszystkie placówki w kraju mają w swojej ewidencji dużo ponad swoją pojemność. Ogółem w Polsce pojemność placówek liczy 75677 miejsc w tym 655 miejsc jest wyłączonych z powodu remontu, modernizacji lub braku pozwolenia na ich użytkowanie. Osadzonych jest 91331 wpisanych w ewidencje, tak wiec jest placówki posiadają 16309 osób więcej niż są w stanie pomieścić.

 

Tabela 4. Ilość, miejsce oraz rodzaje zakładów dla nieletnich.

Województwo	Miejscowość	Rodzaj placówki
Woj. podlaskie	Białystok	Zakład Poprawczy
Woj. Warmińsko-mazurskie	Barczewo	Zakład Poprawczy
Woj. pomorskie	Chojnice	Schronisko dla Nieletnich
Woj. pomorskie	Gdańsk-Oliwa	Schronisko dla Nieletnich
Woj. lubelskie	Dominów	Schronisko dla Nieletnich
Woj. dolnośląskie	Głogów	Zakład Poprawczy i Schronisko dla Nieletnich
Woj. dolnośląskie	Jerzmanice Zdrój	Zakład Poprawczy
Woj. dolnośląskie	Sadowice	Zakład Poprawczy
Woj. dolnośląskie	Świdnica	Zakład Poprawczy i Schronisko dla Nieletnich
Woj. wielkopolskie	Grodzisk Wlkp.	Zakład Poprawczy
Woj. wielkopolskie	Pobiedziska	Schronisko dla Nieletnich
Woj. wielkopolskie	Poznań	Zakład Poprawczy
Woj. wielkopolskie	Trzemeszno	Zakład Poprawczy
Woj. wielkopolskie	Witkowo	Zakład Poprawczy
Woj. kujawsko-pomorskie	Kcynia	Zakład Poprawczy
Woj. kujawsko-pomorskie	Koronowo	Zakład Poprawczy i Schronisko dla Nieletnich
Woj. kujawsko-pomorskie	Nowe	Zakład Poprawczy
Woj. kujawsko-pomorskie	Szubin	Młodzieżowy Ośrodek Adaptacji Społecznej
Woj. kujawsko-pomorskie	Świecie n/ Wisłą