Zgodnie z art. 239 Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27-07-2005 r. i art. 15a ustawy z dnia 04-02-1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904, z późn. zm.) Uczelni w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu pracy dyplomowej studenta. Realizując ten zapis Pedagogium Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie na niniejszej stronie (www.pedagogium.com.pl) publikuje wszystkie prace dyplomowe swoich studentów. Materiały publikowane na tej stronie chronione są prawem autorskim. W przypadku wykrycia naruszenia praw autorskich należy powyższy fakt zgłosić na adres rektorat@pedagogium.edu.pl.   

PEDAGOGIUM

Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie

Karolina Janiak

numer albumu:  0266/04

PRZYCZYNY PICIA ALKOHOLU WŚRÓD MŁODZIEŻY Z GIMNAZJUM

Reasons of drinking among young people with (from) high school alcohol

Praca licencjacka

Na kierunku pedagogika

specjalności Resocjalizacja społecznie nieprzystosowanych

Praca licencjacka wykonana pod kierunkiem Dr Tamary Zacharuk

Warszawa 2007

Oświadczenie promotora pracy

Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego.

.....................................................             ...........................................................................

                      ( data)                                           ( podpis promotora pracy dyplomowej)             

Oświadczenie autora pracy

Świadom odpowiedzialności prawnej, oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami.

Oświadczam, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego lub stopnia naukowego w wyższej uczelni.

Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną.

.....................................................             ...........................................................................

                     (data)                                               (podpis autora pracy dyplomowej)

Streszczenie

Tytuł pracy: Przyczyny picia alkoholu wśród młodzieży z gimnazjum

Title: Reasons of drinking among young people with (from) high school alcohol

            Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy rozdział zawiera część teoretyczną, gdzie zawarte są  pojęcia różnych autorów dotyczące alkoholu oraz uzależnienia alkoholowego. Została zdefiniowana młodzież uczęszczająca do gimnazjum. Przedstawiono problem dotyczący młodzieży i alkoholu. Ukazany został wpływ rówieśników oraz środowiska rodzinnego, które wpływa na spożywanie alkoholu wśród gimnazjalistów.  Zostały przybliżone szkody oraz zagrożenia dotyczące spożywania alkoholu w okresie dojrzewania, a także prawo stanowiące zakaz sprzedaży i spożywania alkoholu przed ukończeniem 18 roku życia. Przedstawiono skalę zjawiska.

W drugiej części pracy została opisana cała metodologia. Przedstawiono cel badań, problemy, metody, techniki, narzędzia oraz cztery hipotezy postawione w pracy. Został szczegółowo opisany teren na którym zostały przeprowadzone badania.

 Ostatnia część pracy dotyczy analizy przeprowadzonych badań. Analizie zostały poddane 24 pytania z kwestionariusza ankiety oraz pytania z metryczki. Został sporządzony arkusz zbiorczy. W zakończeniu pracy zostały zweryfikowane hipotezy postawione w pracy.

Słowa kluczowe: alkohol, uzależnienie alkoholowe, napoje alkoholowe nastolatki, gimnazjaliści.

Keywords: alcohol, alkohol addiction (subordination) strong drinks, teenagers, people in high school

SPIS TREŚCI

WSTĘP (WPROWADZENIE)………………………………………………………………............………...…s. 1

ROZDZIAŁ 1.

 ALKOHOL I MŁODZIEŻ W ŚWIETLE LITERATURY NAUKOWEJ

1.1.     Pojęcie „gimnazjalisty”………………………………………………………….…..….…….........s. 3

1.2.     Pojęcie alkoholu……………………………………………………………………..…….…....….s. 4

1.3.     Alkohol i nastolatki……………………………………………………………………..….…....…s. 6

1.4.     Wpływ rówieśników…………………………………………………………….…………....…....s. 8

1.5.     Wpływ środowiska rodzinnego na picie alkoholu………………………………..…...……...........s. 9

1.6.     Prawo i sprzedaż alkoholu nieletnim……………………………………………………..…......  .s. 10

1.7.     Szkody i zagrożenia spowodowane spożywaniem alkoholu……………………………….…......s. 12

1.8.     Skala zjawiska……………………………………...………………………………………......…s. 13

ROZDZIAŁ 2.

METODOLOGIA BADAŃ EMPIRYCZNYCH

2.1. Cel badań……………………………………………………………….................................…......s. 18

2.2. Problem badawczy i hipotezy badawcze…………………………...............................………...….s. 19

2.3. Metody, techniki i narzędzia badawcze zastosowane w pracy……….............................…………s. 20

2.4. Typologia zmiennych……………………………………………...............................…...……......s. 21

2.5. Dobór terenu badań……………………………………………………...................................……s. 22

2.6. Charakterystyka próby badawczej………………………………….................……..…...………..s. 25

ROZDZIAŁ 3.

ANALIZA BADAŃ WŁASNYCH

3.1.Analiza danych  z metryczki..............................................................................................................s. 26

3.2.Kontakty z rówieśnikami...................................................................................................................s. 27

3.3. Opinie młodzieży dotyczące alkoholu..............................................................................................s. 30

3.4. Rodzice, nastolatki i alkohol.............................................................................................................s. 40

ZAKOŃCZENIE....................................................................................................................................s. 47

BIBLIOGRAFIA...................................................................................................................................s.  49

SPIS TABEL.........................................................................................................................................s.  50

SPIS WYKRESÓW..............................................................................................................................s.  52

ANEKS...................................................................................................................................................s.  53

Wstęp

Temat pracy brzmi „ Przyczyny picia alkoholu wśród młodzieży                         z Gimnazjum”. „Alkohol można zaliczyć do najcięższych narkotyków. (…) jest środkiem odurzającym, który wywołuje uzależnienie psychiczne, fizyczne         i społeczne”.[1] „Szczególny czar alkoholu leży w uczuciu beztroski, dobrego samopoczucia  i cielesnego komfortu, jaki wytwarza się pod jego wpływie”.[2]

Całość pracy składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy zatytułowany       „ Alkohol i młodzież w świetle literatury naukowej” zawiera wyjaśnienia głównych pojęć, przyczyny oraz sposób pojmowania picia alkoholu przez dzieci uczęszczające do szkoły gimnazjalnej. W tym rozdziale, również został przybliżony wpływ oraz zamieszczone są tu  informacje dotyczące norm prawa krajowego wpływ rówieśników oraz środowiska rodzinnego na spożywanie alkoholu przez nastoletnią młodzież. Został tu  również ukazany problem sprzedaży alkoholu osobom nieletnim prawa sprzedaży alkoholu osobom poniżej 18 roku życia. W tym rozdziale przedstawiono szkody i zagrożenia jakie może spowodować nadmierne picie alkoholu. Znajdują się tu informacje dotyczące skali zjawiska.

Rozdział drugi Metodologia Badań Empirycznych zawiera informacje dotyczące celu badań, przedmiotu badań, metod, technik i narzędzi badawczych oraz przybliżony został teren na którym przeprowadzono badania. Znajduje się również sformułowany problem główny i hipotezy postawione w pracy oraz charakterystyka próby badawczej.

Rozdział trzeci – ostatni „Analiza badań” dotyczy przeprowadzonych badań, do których zastosowano kwestionariusz ankiety. Składał się on              z metryczki oraz 24 pytań. Znajdują się tu tabele i wykresy dotyczące zastosowanych pytań oraz arkusz zbiorczy.

Niniejsza praca ma na celu zdiagnozowanie tych przyczyn, które powodują to, że młodzież kształcąca się w szkołach gimnazjalnych coraz częściej sięga po napoje alkoholowe. Szczególną uwagę w tej kwestii jest ławy dostęp do napoi alkoholowych takich jak piwo czy wódka. Problemy szkolne, rodzinne czy rówieśnicze, które dotykają młodzieży mogą być również jedną     z przyczyn dla których gimnazjaliści sięgają po alkohol. Z tych właśnie powodów zdecydowano się na zbadanie tego zjawiska. Znaczące jest również uświadomienie społeczeństwu jakie zagrożenie niesie za sobą picie alkoholu przez nastoletnią młodzież. Ale jakie dokładnie powody kierują młodzieżą by po raz pierwszy spożyć alkoholu? Czy alkohol jest metodą na dorosłość? Czy młodzież sięga po alkohol tylko dlatego, że jest on łatwo dostępny?  Tak wiele niewiadomych sprawiło, że postanowiono za cel znaleźć na nie odpowiedzi.

W badaniach, które zostały przeprowadzone w celu weryfikacji postawionych hipotez wzięło udział 40-ro uczniów z Gimnazjum nr1 w Milanówku. Jako technikę badawczą zastosowano ankietę, natomiast za metodę przyjęto sondaż diagnostyczny.

Przypuszczano w swych założeniach, że poczucie osamotnienia i bezradności jest sytuacją, która doprowadza młodzież do sięgania po alkohol, że spożywanie alkoholu jest winą jego dostępności oraz że może on być swoistego rodzaju metodą na dorosłość.

W napisaniu pracy pomocne były różnego rodzaju źródła informacji. Wykorzystane zostały tu wiadomości i materiały z literatury naukowej oraz raporty ESPAD-u.

ROZDZIAŁ I

ALKOHOL I MŁODZIEŻ W ŚWIETLE LITERATURY NAUKOWEJ

1.1. POJĘCIE GIMNAZJALISTY

W 1999 roku nastąpiła reforma polskiego systemu oświaty, gdzie wprowadzone zostały 3 letnie szkoły gimnazjalne. Jest to drugi poziom kształcenia obowiązkowego w Polsce.

„Gimnazjum stało się obecnie terytorium najtrudniejszym do rozwiązywania konfliktów, międzyrówieśniczych, agresji, nieprawidłowej motywacji do nauki, uzależnień aż po anoreksję i bulimię”.[3]                   

Uczniowie uczęszczający do tych szkół często nazywani są gimnazjalistami. Młodzież ta znajduje się w przedziale wiekowym 13-16 lat,    a więc z fazy pokwitania wchodzi w fazę adolescencji. „ To właśnie gimnazjaliści znajdują się w dynamicznym okresie przemian rozwojowych związanych z dojrzewaniem w sferze somatycznej, intelektualnej, emocjonalnej, seksualnej i społecznej”.[4] Dzieci zaczynają być drażliwe, nadpobudliwe, rozchwiane emocjonalnie. Cechuje ich zmienność motywacji oraz wzrost krytycyzmu. „Niezrównoważenie młodzieży (…) przejawia się      w pewnej anarchii życia społecznego, chaosie przeżyć i działań. (…) znajdują się w stanie wewnętrznego konfliktu pomiędzy potrzebą bycia dorosłym                 i samodzielnym, a pragnieniem zachowania przywilejów dziecka”.[5]

Dla dziewcząt i chłopców w tym wieku, rodzice czy opiekunowie schodzą zdecydowanie na dalszy plan. Na pierwszym planie wysuwają się rówieśnicy oraz potrzeba prywatności. Nastolatkowi nie liczą się ze zdaniem dorosłych ważne jest to, co powie kolega czy koleżanka. Podejście rodziców      i nauczycieli do życia, normy moralne, etyczne oraz wszelkiego rodzaju zakazy, nakazy są nagminnie krytykowane i nieakceptowane. Charakterystyczne dla tego wieku jest uniezależnienie się od rodziców przejawia się to zazwyczaj lekceważeniem autorytetów, buntowniczością    i arogancją.

„ Nastolatki w tym wieku prezentują ogromną wrażliwość na wszelkie formy niesprawiedliwości, nietolerancji, przemocy, okrucieństwa, co nie przeszkadza im samym być egoistycznymi, nietolerancyjnymi                            i niesprawiedliwymi”.[6]       Gimnazjaliści dorastając naśladują zachowania dorosłych. Aby poczuć tę dorosłość często próbują takich rzeczy jak: alkoholu, papierosów i nierzadko podejmują aktywność seksualną.

1.2. POJĘCIE ALKOHOLU

          Definicji alkoholu jest wiele, warto jednak wiedzieć, że alkohol jest jednym    z wielu środkiem odurzającym, czyli takim pod wpływem, którego zmienia się świadomość człowieka, oraz powoduje uzależnienie. Bywa on definiowany  w następujący sposób:

           „Alkohol można zaliczyć do najcięższych narkotyków. (…) jest środkiem odurzającym, który wywołuje uzależnienie psychiczne, fizyczne          i społeczne”.[7]

Według R. Voglera :

          „Alkohol (…) jest środkiem depresyjnym. (…) substancją upośledzającą funkcjonowanie organizmu oraz osłabiająca jego aktywność, nie zaś wpływająca na pogorszenie nastroju. Alkohol działa jak środek ogólnie znieczulający, podobnie do eteru. Działanie depresyjne sprowadza się do osłabienia aktywności wyższych środków nerwowych odpowiedzialnych za myślenie, poruszanie się, wzrok oraz mowę”.[8]

Geoff Lowe definiuje alkohol następująco:

          „Alkohol to najstarszy i najpowszechniej używany środek odurzający.           W surowej formie jest nieprzyjemny w smaku, a nasze upodobanie do takich jego postaci, jak piwo czy inne trunki, zostaje nabyte. Formalnie rzecz biorąc jest trucizną i szkodzi”.[9]

          Alkohol jest substancją, która na organizm człowieka wpływa hamująco.       Po jego spożyciu pierwszym miejscem jakie zostaje „zaatakowane” jest centralny układ nerwowy.  Wtedy nadchodzi odprężenie i dobre samopoczucie. Jest to na tyle ważne  bo przynosi pozytywne wrażenie. „ Szczególny czar alkoholu leży w uczuciu beztroski, dobrego samopoczucia i cielesnego komfortu, jaki wytwarza się pod jego wpływie”.[10] Warto wspomnieć również     o tym, że alkohol ma działanie depresyjne. Gdy mija stan uniesienia zaczyna pojawiać się uczucie rozdrażnienia.

          Spożywanie tej substancji może doprowadzić do uzależnienia, czyli alkoholizmu.

          Alkoholizm jest : „ chorobą polegającą na kontynuacji spożycia alkoholu przez daną osobę, pomimo że powoduje problemy w jakiejkolwiek dziedzinie życia”.[11]

Warto wiedzieć o tym że, alkoholizm jest chorobą postępującą. Prowadzi do             „ uszkodzenia w życiu osobistym, społecznym, duchowym lub ekonomicznym jednostki”.[12]

Wyczerpującą definicję alkoholizmu przedstawiła Światowa Organizacja Zdrowia WHO. Alkoholizm „to każda forma picia, która wykracza poza tradycyjny i zwyczajny zakres lub jest niezgodna ze społecznym obyczajem picia obowiązującym wspólnotę, której dotyczy, bez względu na czynniki etiologiczne, prowadzące do takiego zachowania i bez względu także na zakres, w jakim owe czynniki etiologiczne zależne są od cech dziedzicznych, stanu fizycznego i nabytych zaburzeń fizjologicznych i metabolicznych”.[13]

          Uzależnienie alkoholowe nie stanowi tylko objawu zaburzeń psychicznych. „Może natomiast być źródłem wielu poważnych problemów emocjonalnych i fizycznych. Dlatego oczekiwanie, że odkrycie i rozwiązanie innych problemów osobistych samo zlikwiduję potrzebę picia jest tak często zawodne. Dla efektywnego rozwiązania tych innych problemów konieczne jest leczenie alkoholizmu”.[14]

          Problem alkoholu dotyka, różnych ludzi w różnym wieku „o różnych charakterach i różnej moralności, lecz w ostatecznym rozrachunku choroba ta zmusza wszystkie ofiary do zachowań destruktywnych i antyspołecznych.”

1.3. ALKOHOL I NASTOLATKI

          Kontakt młodzieży z alkoholem nie jest nowym odkryciem. Zagadnienie picia alkoholu przez nastolatków jest na tyle złożone, że prowadzone analizy tego zjawiska nie dają nam wystarczających wniosków na ten temat.    

„Użytkownicy eksperymentujący, przeważnie młodzi ludzie, nawet dzieci, wypróbowują działanie jednej lub wielu substancji jednorazowo”.[15]

         Okres dojrzewania sprzyja demonstrowaniu „dorosłości”.   Dla młodych ludzi trunki są nieodłączną cechą życia towarzyskiego ich, i ich znajomych.             Alkohol w życiu nastolatków pojawia się na prywatkach młodzieżowych, spotkaniach w pubach, zabawach w dyskotekach, koncertach, szkolnych wycieczkach, czy wakacjach.

  Problemy związane ze spożywaniem alkoholu przez dzieci spowodowane są najczęściej pojedynczym epizodem.  Młodzież znajdująca się w okresie adolescencji, pije zarówno dla przyjemności jak i dla zwalczania swoich problemów.

          „Normalne funkcjonowanie wymaga elastyczności granic.               Kiedy młodzież dorasta zmieniają się granice między zachowaniami odpowiednimi i nieodpowiednimi. W dzieciństwie picie alkoholu jest zachowaniem nieodpowiednim, ale w miarę jak młody człowiek przechodzi okres adolescencji , picie alkoholu staje się w coraz większym stopniu akceptowane    i odpowiednie”.[16]

          Wachlarz problemów jakie napotyka  młodzież  jest coraz większy. Wzrastająca liczba rozwodów, separacji i nowych związków rodziców to tylko nieznaczna część tych kłopotów. Nieletni piją nie tylko dla towarzystwa ale również dlatego bo chcą uciec od problemów jakie napotykają na swojej drodze. Tym samym narażeni są na spożywanie różnego rodzaju środków psychoaktywnych, które dają możliwość zapomnienia, i są drogą ucieczki. Jednak gdy dziecko sięga po napoje alkoholowe, zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia licznych problemów, z uzależnieniem łącznie.

          Nieletni zażywają środków odurzających również dlatego, że jest to zakazane i  nie aprobują tego ich rodzice. Wśród młodzieży sięganie po tego typu substancje jest pewnego rodzaju „modą”. Spożywanie alkoholu                  i zażywanie narkotyków jest dla młodych ludzi rzeczą niesamowicie atrakcyjną. Pod wpływem takich środków człowiek staje się osobą bardziej rozmowną, zabawną, nie skrępowaną żadnymi zahamowaniami. Alkohol przede wszystkim steruje zachowaniami osób, które go spożywają. Zachowania te wykraczają poza kontrolę „psychologiczną , społeczną i moralną”.[17] Oznacza to, że „po wypiciu choćby niewielkiej ilości alkoholu osoba taka nie może w sposób wiarygodny przewidzieć swego dalszego postępowania”.[18]

          Telewizja, radio różnego rodzaju reklamy jak i muzyka zachęcają do „używania życia poprze picie piwa, wina, wysokoprocentowych alkoholi”.[19] Młodzi ludzie niejednokrotnie słyszą o tym, że picie alkoholu tworzy poczucie więzi przez co staje się on dla nich taki ważny. Dziś picie alkoholu dla nastolatków jest pewną normą w zachowaniu. Popularności dodaje fakt, że środki odurzające zmieniają samopoczucie wywołując stany euforyczne. „Kluczem do uzależnień wśród młodzieży jest przyjemność, a nie ból”.[20]

           W eksperymentowaniu młodzież uczy się różnych rzeczy.          Najpierw dowiadują się że środki psychoaktywne zmieniają i poprawiają nastrój,  a w niedługim czasie że zawsze są skuteczne.

          Pijąca młodzież częściej niż dorośli popada w alkoholizm. U nastolatków do uzależnienia dochodzi znacznie szybciej. „ Badania amerykańskie pokazały, że dzieci, które miały kontakt z alkoholem do 15 roku życia czterokrotnie częściej uzależniały się od alkoholu niż osoby, które zaczęły pić po 20 roku życia”.[21]

Możemy wyróżnić mnóstwo przyczyn dla których młodzież sięga po alkohol.

Nastolatki piją alkohol bo:

1)   daje to poczucie dorosłości

2)   łatwiej im dopasować się do otoczenia

3)   nie odstają  od grupy rówieśniczej

4)   chcą zaspokoić ciekawość

5)   przynosi to uczucie ulgi i odprężenia

6)   jest łatwo dostępny

7)   ułatwia kontakt z innymi ludźmi

8)   odpędza przykre myśli

9)   daje uczucie rozluźnienia

10)jest to aprobowane przez kolegów

11)bo inni piją

12)bo można zapomnieć o problemach

          Atrakcyjność picia alkoholu ułatwia przeżywanie przyjemności, odpędza smutne myśli, uprzyjemnia spotkania towarzyskie, oraz jest częścią „celebrowania uroczystości i sukcesów”.[22]

 1.4.WPŁYW RÓWIEŚNIKÓW

         Nastolatkom bardzo zależy na akceptacji rówieśników, niejednokrotnie są gotowi do podjęcia różnego rodzaju działań, aby nie zostać odtrąconym.                „Picie wśród rówieśników i akceptowane przez nich picia były i są zgodnie związane ze zjawiskiem picia wśród młodocianych, a picie to z reguły ma miejsce w kontekście społeczności rówieśniczych”. [23] Grupa rówieśnicza nie tylko pomaga dziecku  w dojrzewaniu, ale może być „siłą destruktywną”[24] dla nastolatka. Młodzież znajdująca się w „zdrowej grupie”[25] może funkcjonować zgodnie z normami, regułami społecznymi. Niestety „grupy niezdrowe”[26] odmawiają społecznego przystosowania się. Często łamią wszelkiego rodzaju normy zachęcając do zachowań anormalnych. Kłopoty dziecka znajdującego się w takiej grupie nie tylko występują w domu czy szkole ale coraz częściej opisywane są przypadki łamania prawa przez nieletnich.  Presja rówieśników odgrywa znaczącą rolę na spożywanie alkoholu i zażywanie innych substancji psychoaktywnych przez nastolatków.

          Jak wynika z wielu badań oddziaływanie grupy rówieśniczej ma większe znaczenie niż oddziaływanie jakiekolwiek inne włączając w to oddziaływania rodzicielskie. Wiele osób pije ze znajomymi, kolegami, przyjaciółmi.                    „Dzieci odrzucone przez grupy rówieśnicze głównego nurtu wiążą się wtedy               z odbiegającymi od normy rówieśnikami, a uczestnictwo w takich grupach rówieśniczych nasila zagrożenie związane z używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych”.[27] Warto jednak wspomnieć o tym, że nie tylko grupa rówieśnicza ma wpływ na pojedynczą jednostkę, ale owa jednostka ma również wpływ na grupę rówieśniczą.

         Wyniki badań przeprowadzone przez  Britt i Campbell z 1977 roku na temat wpływu grupy rówieśniczej dowodzą że „ścieżka  jednostka-rówieśnicy była nieco silniej zaznaczona niż ścieżka rówieśnicy-jednostka”.[28] Z badań tych wynika również, że nastolatki wybierają spośród swoich rówieśników osoby     o podobnych zainteresowaniach, dążeniach, czy upodobaniach. Opór wobec grupy rówieśniczej jest nieskuteczną metodą w zmianie zachowań związanych ze spożywaniem alkoholu. Na picie młodego człowieka wpływa przede wszystkim to, że jego koledzy piją. „Zdaniem wielu różnych autorytetów nastolatki piją, bo ulegają presji rówieśników, więc powinni się jej nie poddawać”.[29]

 1.5. WPŁYW ŚRODOWISKA RODZINNEGO NA PICIE ALKOHOLU

        Środowisko rodzinne to najważniejszy czynnik socjalizujący młodzież. Wpływ rodziny na picie nieletnich został  dobrze udokumentowany.      „Rodzice podejmując trud wychowania dziecka przyjmują na siebie wiele zadań”.[30] Wymaga to od nich takich umiejętności jak „...kształtowania, kierowania, uczenia, formowania człowieka, korygowania jego wadliwych zachowań, leczenia zaburzeń fizycznych i psychicznych a nade wszystko stałej troski, czuwania nad prawidłowym rozwojem”[31]dziecka.

           Rodzina zajmuje główne miejsce w życiu dziecka. „Także w odniesieniu do przedwczesnego picia to rodzice dysponują przemożną siłą, kiedy kontrolują zachowanie lub mają do niego stosunek ambiwalentny”.[32] Bezpieczeństwo         i troska    o dzieci to podstawowy czynnik  w procesie rodzinnym. Pozytywny kontakt dziecka z rodzicami jest czynnikiem chroniącym młodzież przed wczesnym piciem. Jednak nie można nieustannie kontrolować zachowania, czy ingerować w podejmowanie decyzji swoich pociech. Badania prowadzone przez Davies i Stacey z 1972 roku[33] dowiodły, że młodzież wychowująca się             w środowisku domowym, gdzie przywiązuje się dużą wagę do picia, ma skłonności do nadmiernego spożywania alkoholu. Znaczna część dzieci dostała po raz pierwszy alkoholu od rodziców, bądź od kogoś z rodziny.         Natomiast   „ rodziny, w których mamy do czynienia z nadużywaniem alkoholu przez rodziców, wysokim poziomem zachowań antyspołecznych(...) charakteryzuje wyższe prawdopodobieństwo posiadania pijących alkohol dzieci w wieku dojrzewania”.[34]

      Prowadzone badania przez Prendergast i Schaefer z 1974 roku nad wpływem rodziców na konsumpcję alkoholu przez ich dzieci dowiodły, że relacja rodzic-dziecko, jest najlepszym wyznacznikiem zarówno picia umiarkowanego jak i nadmiernego spożywania alkoholu.

Badania przeprowadzone przez Barnes i jego współpracowników (1986 roku) dowodzą że, w środowisku rodzinnym, gdzie rodzice nie zapewniają dostatecznego  „ wsparcia socjalnego, słabo kontrolują zachowania swoich dzieci, stosują niekonsekwentne metody dyscyplinarne i charakteryzują się wysoką konfliktowością, a niskim poziomem więzi(...) –częściej spotyka się również młodociane potomstwo używające alkoholu”.[35]

         Wpływ na picie młodzieży nie tylko mają rodzice ale również ich rodzeństwo. Dowiodły tego badania Jacobsa i Leonarda przeprowadzone           w 1994roku. „Potencjalnie istotnymi składowymi rodzinnego wpływu napicie wśród młodocianych są wzorce picia i wpływ wywierany przez rodzeństwo”.[36] Wzajemny związek na poziom picia alkoholu, niezależny jest od tego czy mamy do czynienia  z rodzeństwem adoptowanym czy biologicznym.

  1.6. PRAWO I SPRZEDAŻ ALKOHOLU NIELETNIM

          Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił w dniu 18 lutego 2000 roku      „ Polską deklarację w sprawie młodzieży i alkoholu”. Dotyczy ona promowania życia młodych ludzi, wolnego od zagrożeń związanego z piciem alkoholu.   Głosi ona również, że obowiązkiem dorosłych, jest zapewnienie im takiego życia, oraz przeciwdziałania podawania i sprzedaży napojów alkoholowych nieletnim. Kierunkami działań profilaktycznych jest przede wszystkim promowanie trzeźwości i postaw abstynenckich, włączając w to media publiczne.        Apeluje o tworzenie warunków do zdrowego stylu życia, oraz rozwijania edukacji dotyczącej negatywnych skutków spożywania alkoholu.

          Ustawa z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości                     i przeciwdziałaniu alkoholizmowi  art. 15 punkt 1 i 2, głosi że „zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do 18 roku życia,                      a w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe jest uprawniony do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy”.[37] Jednak nie wszyscy sprzedający bo ich się sprawa dotyczy nie robią sobie nic z tej ustawy, z chęci zysku podają nieletnim alkohol. Tym samym łamią prawo. Niejednokrotnie możemy zauważyć            w sklepie, pubie, stacji benzynowej, jak łatwo nastolatek może zakupić piwo, wino czy wódkę. Nikt ze sprzedawców nie pyta się o dowód osobisty młodych ludzi. Także inni kupujący pozostają często obojętni widząc, nieletnich stojących przy kasach z puszką piwa w ręce. Niestety milczeniem często przyzwalamy na spożywanie alkoholu przez niepełnoletnie osoby.

          Na społeczne przyzwolenie picia alkoholu wpływają dwa podstawowe powody:

Pierwszy to przede wszystkim wpływ obyczajów. „Wspólne picie stanowi bardzo popularny sposób nawiązywania i umacniania kontaktów między ludźmi”.[38] Od najmłodszych lat dziecko obserwując swoich rodziców przy zabawie sylwestrowej, urodzinach, imieninach, parapetowych przyjęciach widzi wznoszące się toasty. W życiu towarzyskim nastolatek sam odkrywa uroki wspólnego picia, które ułatwiają mu zbliżenie się do ludzi. Alkohol tworzy rozmaite okazje do spotkań i jest źródłem radości. Kolejnym powodem jest szybka poprawa nastroju.

 1.7. SZKODY I ZAGROŻENIA SPOWODOWANE SPOŻYWANIEM ALKOHOLU

Picie alkoholu przez nastolatków nawet w małych ilościach, może doprowadzić do uszkodzenia procesów rozwojowych jak i zagrażać ich życiu.   „Picie alkoholu przez  dorosłych jest specyficznym rodzajem gry, obarczonej pewnym stopniem ryzyka. Ale picie przez dzieci i młodzież jest prawdziwym nieszczęściem”.[39]     Spożywanie napojów alkoholowych zaburza zdolność uczenia się, zapamiętywania jest więc jednym ze źródeł, które często doprowadza do trudności  w nauce. „Wczesne picie obniża motywację do osiągania celów życiowych i realizację wartości”.[40] Rozwój emocjonalny nastolatka który, pije zostaje zaburzony.

Nie można pominąć faktu, że alkohol powoduje różne choroby.                     Do najczęstszych można zaliczyć:

1)   Niewydolność lewej komory serca

2)   Uszkodzenie tkanki mięśnia sercowego

3)   Zapalenie i zanik mięśni wątroby

4)   Marskość wątroby

5)   Wrzody żołądka i dwunastnicy

6)   Schorzenia nerek

7)   Zawroty i bóle głowy

8)   Nadpobudliwość nerwowa

9)   Zaburzenia wzrokowe

„ Osoby systematycznie spożywające alkohol częściej od innych zapadają na rozmaite infekcje – od banalnego przeziębienia do ciężkich, chronicznych chorób bakteryjnych.”[41]

Używanie alkoholu przez młodocianych wiąże się z negatywnymi konsekwencjami.

Do zagrożeń jakie niesie za sobą spożywanie alkoholu możemy śmiało zaliczyć próby samobójcze. „ Ponad 65% prób samobójczych jest popełnianych przez osoby będący pod wpływem alkoholu, a ponad 40% zakończonych powodzeniem ma związek z alkoholem”.[42] Z badań statystycznych wynika, że występowanie tego zjawiska jest 55-krotnie wyższa wśród osób nadużywających alkoholu, niż wśród reszty populacji. Jest to druga przyczyna śmierci co do częstości osób w wieku poniżej 18 roku życia. Jak głosił Leonard Drzewiecki „Utonąć na dnie kieliszka to także rodzaj samobójstwa.”

Picie napojów alkoholowych zwiększa ryzyko zapadania na różnego rodzaju choroby psychiczne. Zaburzenia psychiczne są najpowszechniejszym problemem psychiatrycznym związanym z nadużywaniem substancji chemicznych. Depresja, która nierzadko występuje w parze z alkoholem jest na tyle groźna, że może doprowadzić do próby samobójczej osoby, która spożywa alkohol. Jest ona zdiagnozowana u ponad połowy pacjentów, którzy poddali się leczeniu choroby alkoholowej.                

 „ Skojarzenia stanu upojenia alkoholowego z wypadkami i urazami zdarza się w praktyce lekarskiej tak często, że niektórzy badacze wydzielają dla takich sytuacji osobną kategorię – urazów po alkoholowych. Na oddziały chirurgii urazowej co trzeci pacjent trafia z powodu obrażeń  związanych ze stanem nietrzeźwości, które zdarzyły się w domu, w pracy czy w wypadku drogowym”.[43] Upijanie się przez dzieci i młodzież jest przyczyną szkód związanych z wypadkami, śmiercią czy konfliktem   z prawem. Alkohol również zwiększa ryzyko z podejmowaniem wczesnej inicjacji  seksualnej, gwałtem czy niechcianą ciążą.

„Istotniejszym być może z perspektywy zdrowia publicznego jest fakt, że poziom spożycia alkoholu wśród młodocianych koreluje z trzema głównymi przyczynami zgonów  w tej grupie wiekowej: przypadkowymi urazami, samobójstwami i zabójstwami”.[44]

 1.8. SKALA ZJAWISKA

Według Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, młodzi ludzie coraz częściej sięgają po napoje alkoholowe. Badania dowodzą, że najbardziej rozpowszechnioną substancją  psychoaktywną wśród młodzieży szkolnej jest właśnie alkohol.

    Przeprowadzone badania nad naszą polską młodzieżą są zatrważające.         Z raportu „Młodzież 2003” wynika że, wśród uczniów trzecich klas szkół gimnazjalnych, kiedykolwiek w życiu  alkohol piło 92,5 % badanych, 12 miesięcy przed przeprowadzonym badaniem 84,9% uczniów, a 30 dni przed badaniem do spożycia alkoholu przyznało się 65,8% badanych nastolatków. Jak pokazują nam wyniki picie alkoholu staje się statystyczną normą.

Z roku na rok zjawisko spożywania alkoholu wśród młodzieży gimnazjalnej wzrasta, jak pokazują nam wyniki badań prowadzone przez  European School Survey Project on Alcohol.

Wyniki badań przeprowadzone przez ESPAD w latach 1995,1999,2003

Tabela 1.Picie napojów alkoholowych

Źródło Badania ESPAD*

 Badania te również zostały zróżnicowane ze względu na płeć. Ich wyniki ukazują nam, że proporcje pomiędzy  chłopcami jak i dziewczętami, które są do siebie zbliżone.

Tabela 2.Picie napojów alkoholowych wg. płci

Źródło Badania ESPAD*

 Wyniki z 2003 odnoszące się do pytania czy kiedykolwiek piłeś(aś)        w życiu, wskazywały dla chłopców 93,7% i 91,4% dla dziewcząt. Natomiast na spożycie alkoholu w ciągu 12 miesięcy przed badaniem przyznało się 87,5% chłopców i 82,5% dziewcząt, a w czasie 30 dni przed przeprowadzonym badaniem substancji alkoholowych spożywało 71,5% chłopców i 60,3% dziewcząt.

 Zjawisko picia piwa wśród młodzieży z każdym rokiem nasila się.       W 2003r. trzydzieści dni przed przeprowadzonym badaniem piło piwo 76% chłopców, oraz 62,1% dziewcząt. Do picia wina przyznało się 25,5% chłopców i 21,9% dziewcząt. Zatrważający jest fakt, że wódkę piło 45,1% gimnazjalistów oraz 28,7% gimnazjalistek. Wyniki dają nam również  informację jakich  poszczególnych napoi  alkoholowych spożywała młodzież gimnazjalna             w danym roku.

Tabela 3.Picie poszczególnych napojów alkoholowych w czasie ostatnich 30 dni przed badaniem wg płci

Źródło Badania ESPAD*

Kolejne dane pokazują nam miejsce, gdzie młodzież ostatnio spożywała alkohol. Wynika z nich, że 29,9% gimnazjalistów ostatnio piła poza domem.

26,6% młodzieży spożywałam alkoholu u kogoś w domu, a 21,8% piła u siebie w domu.

Tabela 4. Ostatnie picie – miejsce picia

Źródło Badania ESPAD*

Na postawione pytanie dotyczące picia alkoholu po osiągnięciu dorosłości w 2003 r. młodzież odpowiedziała, że będzie pić 15%, że nie będzie pić 38,6% oraz 46,4% badanych, nie potrafi określić czy w przyszłości będzie piło alkohol.

Tabela 5. Spodziewane picie po osiągnięciu dorosłości