Zgodnie z art. 239 Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27-07-2005 r. i art. 15a ustawy z dnia 04-02-1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904, z późn. zm.) Uczelni w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu pracy dyplomowej studenta. Realizując ten zapis Pedagogium Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie na niniejszej stronie (www.pedagogium.com.pl) publikuje wszystkie prace dyplomowe swoich studentów. Materiały publikowane na tej stronie chronione są prawem autorskim. W przypadku wykrycia naruszenia praw autorskich należy powyższy fakt zgłosić na adres rektorat@pedagogium.edu.pl.
PEDAGOGIUM
Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie
Lidia Morawska
Numer albumu: 0383/04
Postrzeganie siebie i własnej
sytuacji życiowej wychowanek Zakładu Poprawczego
w Warszawie Falenicy
Perception of oneself and self-living situation of foster-children at the reformatory in Warsaw-Falenica
Praca licencjacka
na kierunku Pedagogika
specjalności Resocjalizacja społecznie nieprzystosowanych
Praca wykonana pod kierunkiem Prof. dra hab. Lesława Pytki
Warszawa 2007 r.
STRESZCZENIE
Tytuł pracy: Postrzeganie siebie i własnej sytuacji życiowej wychowanek Zakładu Poprawczego w Warszawie Falenicy
Title: Perception of oneself and self-living situation of foster-children at the reformatory in Warsaw-Falenica
Praca podejmuje problem natury psychologicznej postrzegania siebie młodzieży nieprzystosowanej społecznie.
W pierwszym rozdziale pracy są zawarte podstawowe pojęcia wyjaśniające temat pracy: obraz siebie, samoocena, tożsamość oraz autonomia. W tej części zawarto także przejawy i skutki nieprzystosowania społecznego, rodzinne skutki uwarunkowania oraz najczęstsze przyczyny łamania prawa przez młodzież.
Druga część pracy przedstawia problematykę badań, postawione przeze mnie hipotezy, metodę i narzędzia badawcze. Zawarty jest opis terenu badań, grupa badanych oraz analiza akt wychowanek.
Część trzecia jest efektem przeprowadzonych badań własnych w Schronisku dla Nieletnich i Zakładzie Poprawczym w Warszawie- Falenicy.
Słowa kluczowe: samoocena, samoakceptacja, samokontrola, samoorientacja tożsamość, autonomia.
Key words: self-estimation, self-acceptance, self-control, self-orientation, identity, autonomy.
Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego.
|
……………………………..... (data) |
…………………………………………………………… (podpis promotora pracy dyplomowej) |
Oświadczenie autora pracy
Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami.
Oświadczam, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego lub stopnia naukowego w wyższej uczelni.
Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną.
|
………………………………………….. (data) |
………………………………………….. (podpis autora pracy dyplomowej) |
WSTĘP 1
ROZDZIAŁ I: POSTRZEGANIE SIEBIE. KONSPEKT TEORETYCZNY 2
1.1. TERMINOLOGIA – PODSTAWOWE POJĘCIA 2
1.2. PRZESTĘPCZOŚĆ NIELETNICH 9
1.3. PRZEJAWY I SKUTKI NIEPRZYSTOSOWANIA SPOŁECZNEGO MŁODZIEŻY 13
1.4. RODZINNE UWARUNKOWANIA NIEPRZYSTOSOWANIA SPOŁECZNEGO 15
1.5. NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY ŁAMANIA PRAWA PRZEZ MŁODZIEŻ 18
2.1. CEL I PRZEDMIOT BADAŃ 21
2.2. PROBLEMY I HIPOTEZY BADAWCZE 22
2.3. METODY, TECHNIKI, NARZĘDZIA BADAWCZE 24
2.4. TEREN BADAŃ (GRUPA BADANYCH) 26
2.5. PRZEBIEG I ORGANIZACJA BADAŃ 29
2.5.1. Charakterystyka osób badanych na podstawie akt
(badanie dokumentów) 30
3.1 OBRAZ SIEBIE 35
3.1.1 Postawa względem kłopotów/ problemów,
akceptacja norm prawnych 35
3.1.1.1 Konstrukcja własna: odpowiedzialność,
kłamstwo, gorycz ciężaru 41
3.1.2 Dojrzałość emocjonalna, poczucie wartości siebie 43
3.1.1.2 Konstrukcja własna: pragnienia, nerwowość,
strach, bunt 47
3.2. SAMOOCENA WYCHOWANEK 50
3.2.1. Konstrukcja własna: marzenia, upodobania 51
3.3. ZALEŻNOŚĆ OBRAZU SIEBIE 52
3.3.1. Osoby znaczące 53
3.3.1.1 Konstrukcja własna:, ocena innych widziana oczami
badanych 57
3.3.2. Środowisko koleżeńskie 57
3.3.3. Samopostrzeganie wychowanek 63
3.3.3.1 Konstrukcja własna: osiągnięcia, samopoczucie 65
PODSUMOWANIE 67
SPIS TABEL I WYKRESÓW 69
BIBLIOGRAFIA 70
ZAŁĄCZNIKI: kwestionariusz ankiety, arkusz zbiorczy 73
Aleksander Świętochowski
Fascynujące są kontrowersje wokół ludzi nieprzystosowanych społecznie, jak
również nieznane bądź mało odkryte stany faktyczne dotyczące samooceny,
akceptacji otoczenia i własnej sytuacji życiowej jednostki. Zdecydowałam się
na zbadanie wizerunku dziewcząt ze Schroniska dla Nieletnich i Zakładu
Poprawczego
w Warszawie- Falenicy.
Temat jest trudny, bo narusza
podstawowe wartości jednostki ludzkiej. Badanie odbyło się poprzez analizę
akt i indywidualne rozmowy przeprowadzone
z wychowankami, podczas których wypełniałam kwestionariusz. Analiza akt
stanowi wiarygodny, rzetelny materiał badawczy, pozwalający na obiektywny
charakter pracy. Zastosowanie dwóch metod badawczych pozwala na lepsze,
głębsze zrozumienie oraz próbę analizy danego zjawiska, którym jest
samopostrzeganie nieletnich dziewcząt. Skupienie się na czynnikach trudno
wymiernych (jakościowych), ale także badanie ilościowe pozwala na
statystyczne ujęcie wizerunku osób badanych. Praca jest próbą weryfikacji
światopoglądu, oraz samej postawy wychowanek wobec nich samych, osób
znaczących i środowiska lokalnego.
Przystępując do badań miałam na celu próbę odpowiedzi na pytanie jak postrzegają siebie wychowanki Schroniska i Zakładu Poprawczego. Czy obraz ich przekłada się na bezradność wobec kłopotów, problemów wynikający z ich dotychczasowego życia? Jak akceptacją siebie i innych ludzi? Czy są dojrzałe emocjonalnie? Jaką mają samoocenę? Zbadałam również zależność własnego wizerunku względem osób znaczących, środowiska koleżeńskiego, oraz samych siebie.
W badaniach wykorzystałam gotowy kwestionariuszu samooceny oraz wyselekcjonowaną przeze mnie z gotowego źródła ankietę dotyczą m. in samopostrzegania wychowanek. Oparłam się również na zdaniach niedokończonych własnej konstrukcji w celu pogłębienia wiedzy o badanej grupie osób.
Uzupełnieniem po przeprowadzeniu badania, była analiza akt dziewcząt na podstawie, których uzyskałam informację m. in. o wieku, drugoroczności, używkach stosowanych w ich życiu, rodzaju czynu, jakiego się dopuściły na wolności.
ROZDZIAŁ I: POSTRZEGANIE SIEBIE. KONSPEKT TEORETYCZNY
1.1 Terminologia – podstawowe pojęcia.
Obraz siebie
Rozpocznę od stwierdzenia, że człowiek to istota świadoma. Świadomość można odnieść do otoczenia, czyli poznawania świata. Nasza świadomość jest więc tworzeniem obrazu „samego siebie”. Budowanie pozytywnego „obrazu siebie” jest więc najważniejsze w formowaniu osobowości.
Poczucie samoświadomości wg Z. Zaborowskiego definiowane jest następująco” „kodowanie i przetwarzanie informacji o własnej osobie, w wyniku czego tworzy się reprezentacja poznawcza własnych przeżyć i zachowań. Dzięki samoświadomości różne zjawiska psychiczne (takie jak własne myśli, uczucia czy pragnienia) oraz różne czynności i zachowania są przetwarzane, selekcjonowane i integrowane, co sprzyja samoorientacji, samokontroli i regulacji postępowania”[1]
To co
dotyczy własnej osoby, zdaniem J. Reykowskiego nagromadzone jest
w nas w formie oczekiwań, przez które zostają zakodowane i uporządkowane
przekazywane do nas informacje. „Poczucie własnego ja”, „ja świadome” i „ja
idealne” przypisywane są następującym zjawiskom:
– własnego wyglądu i fizycznych właściwości;
– własnych umiejętności i zdolności;
– własnych postaw i potrzeb;
– własnej pozycji wśród innych ludzi;
– tego, co mnie się należy od innych.[2]
Najważniejszymi czynnikami determinującymi proces kształtowania się samooceny są:
– opinie i oceny, jakie jednostka o sobie słyszy (opinie rodziców, rówieśników, nauczycieli),
– odnoszone sukcesy i doznawane niepowodzenia,
– porównywanie siebie z wzorami osobowymi,
– pozycja społeczno – ekonomiczna rodziców,
– wykształcenie rodziców i ich popularność w miejscu zamieszkania[3]
POZNAJ SAMEGO SIEBIE do hasło, które widniało przy wejściu do świątyni Apollina. Wg L. Niebrzydowskiego „poznanie to zarówno w zamierzchłych czasach starożytnych, jak i dzisiaj jest niezbędną podstawą wszelkiej mądrości, gdyż każdy, kto chce funkcjonować względnie skutecznie i bezkolizyjnie w gronie przyjaciół i wrogów, musi znać swoje zalety i wady, musi umieć kontrolować swoje plany życiowe oraz umiejętnie kierować swoimi poczynaniami.” [4]
A. Brzezińska uważa, że „w procesie formowania tożsamości można wyróżnić dwa kroki, których obecność lub brak mają wpływ na uzyskiwany przez jednostkę status tożsamości.”[5] Pierwszy to eksploracja, drugi to podjęcie zobowiązania, czyli dokonanie wyboru, podjęcie decyzji i przyjęcie na siebie odpowiedzialności za jej konsekwencje te bliskie i te dalekie. Eksploracja to „aktywne poszukiwanie, eksperymentowanie, próbowanie, sprawdzanie, testowanie siebie, swoich możliwości oraz relacji łączących jednostkę z innymi ludźmi.”[6]
„Dobra znajomość siebie i trafna ocena swoich zdolności oraz możliwości często wpływa na właściwe rozwiązanie problemów, szczególnie jeśli chodzi o te, które wynikają ze stosunków interpersonalnych. Dzięki poznaniu swoich słabości i wad łatwiej pogodzić się z krytyką, przyznać do popełnionych błędów lub w odpowiednim czasie wycofać się z niefortunnie podjętych przedsięwzięć.”[7]
Własna osoba i jej obraz spełnia więc bardzo wiele funkcji. Najważniejszą jest funkcja wartościująca. Tak jak oceniamy samych siebie taki jest wpływ na myśli, uczucia i zachowania. Należy tu przytoczyć definicję psychologiczną, że „tożsamość osobista to subsystem samowiedzy, na który składają się cechy spostrzegane przez podmiot jako dla własnej osoby najbardziej charakterystyczne i zarazem najbardziej specyficzne, to jest najwyraźniej odróżniające własną osobę od innych ludzi.”[8]
O
realizację własnego Ja należy więc zabiegać wszelkimi siłami. Jest to
niezbędny warunek przystosowania się do życia w warunkach społecznych jak
i warunek dobrego samopoczucia. „Pierwsza świadomość siebie rodzi się w nas
dzięki kontaktom społecznym, w wyniku uświadomienia sobie, jaką pozycję i
status społeczny posiadamy w środowisku, w którym żyjemy. Posiadane statusy
i pełnione role zapewniają nam tożsamość i dostarczają informacji o nas
wcześniej, niż jesteśmy zdolni określić sami swoje miejsce w
społeczeństwie.”[9]
Z podanych
definicji może więc wynikać, że „obraz siebie” jest lub też może być
skupiskiem informacji o różnych cechach naszej osobowości, możliwościach
i umiejętnościach. Tego typu informacje mogą składać się na pogląd o naszych
kompetencjach życiowych Oczekiwania poznawcze a także ich źródło może
wyzwolić różnorakie emocje i w ten sposób mogą zdecydować o charakterze
jednostki. Samoświadomość – świadomość siebie, zdawanie sobie sprawy z
doświadczanych aktualnie doznań, emocji, potrzeb, myśli, swoich możliwości
czy ograniczeń, autokoncentracja uwagi. „Świadomość siebie tu i teraz może
prowadzić do rozpoznania wzorców i mechanizmów działania oraz ich przyczyn,
co pozwala niekiedy na uwolnienie się od zaburzonych zachowań, np. poprzez
zrozumienie ich funkcji
i znaczenia.”[10]
Obraz
samego siebie to nic innego jak postrzeganie własnej osoby. Wtedy, gdy
spotykamy się wyłącznie z krytyką najczęściej przyjmujemy to jako pewnik, że
właśnie tacy jesteśmy nieudolni, niezaradni, nie mądrzy itp. Wszystko
postrzegamy jako złe
i głupie, stajemy się wyalienowani. Uprzedzamy się do samych siebie
interpretując krytykę jako coś, co dotyczy tylko nas samych.
Możliwe jest, „że niska samoocena jest wynikiem realistycznej oceny negatywnych doświadczeń życiowych, ale nie ulega wątpliwości, że kiedy samoocena jest niska, prowadzi do eskalacji problemów.”[11]
A.
Brzezińska prezentuje teorię w której mówi, że „podstawową grupą, w której
kształtuje się obraz samego siebie danej jednostki jest rodzina. W rodzinie
bowiem rozpoczyna się proces oceniania dziecka za każde zachowanie i
wymagania dostosowywania się do oczekiwań i żądań innych ludzi. A ponieważ
samoocena jest
w znacznym stopniu uwarunkowana oceną otoczenia, więc wpływ ocen i opinii
innych ludzi, głównie członków rodziny, będzie najsilniejszy w okresie
dzieciństwa, kiedy to dziecko nie nauczyło się jeszcze przeciwstawiać
wzorcom i autorytetom.”[12]
Poczucie własnej wartości to stan psychiczny
powstały na skutek elementarnej, uogólnionej oceny dokonanej na własny
temat. „Samoocena to uogólniona postawa
w stosunku do samego siebie, która wpływa na nastrój oraz wywiera silny
wpływ na pewien zakres zachowań osobistych i społecznych. Jest to zespół
sądów i opinii, które jednostka odnosi do własnej osoby. Te sądy i opinie
dotyczą właściwości fizycznych, psychicznych i społecznych. Podstawą
samooceny jest samowiedza. Psycholodzy wyróżniają dwa rodzaje postaw
związanych z samooceną ogólną: samoakceptację
i samoodtrącenie. Samoakceptację określa się jako postawę nacechowaną wiarą,
zaufaniem i zdrowym szacunkiem dla samego siebie. Postawa taka sprawia, że
jednostka może wykonywać i realizować swoje potencjalne możliwości, a także
potrafi skorygować swoje zachowanie pod wpływem innych. Osoby, które
akceptują siebie, mają pozytywne mniemanie o sobie i dobre samopoczucie.
Przez samoodtrącenie rozumie się postawę wobec siebie łączącą się z
przeżywaniem poczucia krzywdy, poczucia winy, poczucia niższości albo innych
doznań związanych z pretensją i żalem do siebie. Osoba taka nie docenia
własnych sukcesów, a przecenia porażki, dąży do poniżenia siebie, czasem
wręcz siebie nienawidzi.
Samoocena może być:
– prawidłowa;
– zawyżona i prawidłowa;
– zawyżona nieprawidłowa;
– zaniżona i prawidłowa;
– zaniżona i nieprawidłowa.
Jakość samooceny zależy często od wychowania. Zaburzenie poczucia własnej wartości powstaje zazwyczaj na podstawie komunikatów podważających wartość dziecka, jakie dostaje ono od osób znaczących (np. rodziców, opiekunów). Początkowo np. dziecko jest uważane za cenne samo w sobie, po prostu dlatego, że jest i dostaje komunikaty od otoczenia stosowne do takiego sposobu jego postrzegania. Z czasem jednak na skutek rozmaitych oczekiwań otoczenia, czy sposobów wychowania otrzymuje komunikaty, które przekonują go albo pozwalają podejrzewać, że wartość jego jako człowieka zależy od rozmaitych czynników zewnętrznych lub konkretnych działań, czy umiejętności.
Tak
wychowane dziecko zaczyna się starać, by sprostać tym wymaganiom
i zasłużyć ponownie na to, by móc się poczuć wartościowym i kochanym przez
rodziców dzieckiem. Tak wychowane dziecko staje się często także jako
dorosły osobą zależną od otoczenia, zewnątrzsterowaną i niepewną siebie
(własnej elementarnej wartości jako człowieka). Poczucie własnej wartości
determinuje wybór z posiadanego repertuaru zachowań tych, które odpowiadają
określonej sytuacji napotkanej
w otaczającym świecie zewnętrznym.”[13]
W swojej książce L. Niebrzydowski napisał, że „poziom samooceny jest wprost proporcjonalny do poziomu satysfakcji, jaką jednostka uzyskuje w wyniku spełnianej roli i dlatego człowiek może cenić w sobie jedne, a być obojętny na inne właściwości.”[14]
Samoocena więc to „postawa wobec samego siebie, zwłaszcza wobec własnych możliwości oraz innych cech wartościowych społecznie. W zależności od subiektywnej oceny i emocjonalnego stosunku do własnych cech, samoocena jest pozytywna lub negatywna; tego rodzaju bilans emocjonalny określa się jako poziom samooceny, rozumiany najczęściej jako emocjonalny aspekt postawy wobec siebie; natomiast poznawczy aspekt samooceny określa się jako „pojęcie samego siebie” (self – concept). Termin „negatywna samoocena” dobrze koresponduje z bardziej tradycyjnym określeniem „poczucie niższości”, a termin „pozytywna samoocena” ma w języku potocznym bliski odpowiednik w określeniu „pewność siebie”.
Poziom samooceny jest wypadkową dwóch czynników:
1. dotychczasowych rezultatów (powodzeń lub niepowodzeń) w podejmowanych działaniach;
2.
pewnych standardów poznawczych, pełniących rolę układu odniesienia w
postaci ideałów, wzorców osobowych i oczekiwań innych osób (np. rodziców);
standardy te stanowią kryterium subiektywnej oceny własnych doznań i
decydują ostatecznie
o wyniku bilansu, o tym, czy rezultaty działań zostaną ocenione jako sukcesy
czy porażki.
Z poziomem samooceny związana jest jej chwiejność lub stabilność, cechy odnoszące się do stopnia zmian w poziomie samooceny pod wpływem doraźnych sukcesów lub porażek (co zazwyczaj jest równoznaczne z pozytywnymi lub negatywnymi ocenami innych osób).
Duża chwiejność samooceny występuje często u osób nerwicowych, mających z reguły obniżoną samoocenę. jedną z cech samooceny jest jej adekwatność, tj. stopień zgodności między poznawczym aspektem tej postawy a stanem faktycznym, relacja między cechami, które jednostka ma rzeczywiście, a cechami, jakie jest skłonna sobie przypisać.
Inną cechą samooceny, a zarazem jedną z podstawowych kwestii spornych w teorii postaw, jest spójność samooceny, czyli stopień wewnętrznej zgodności między ocenami własnych możliwości w różnych sytuacjach lub rodzajach działalności; idealnie spójną samoocenę miałaby jednostka, która we wszystkich rodzajach działalności jednakowo ocenia swoje możliwości oraz w takim samym stopniu akceptuje dostrzegane u siebie cechy. Pytanie o spójność samooceny jest równocześnie problemem teoretycznym; jeśliby spójna samoocena była faktem rzadko spotykanym w praktyce, to należałoby wtedy badać różne rodzaje samooceny i różne pojęcia samego siebie. Mimo uzasadnionych wątpliwości wydaje się, że ujmowanie samooceny jako uogólnionej postawy jest bardziej celowe.”[15]
W publikacjach PARPY występuje definicja, która odzwierciedla istotę samooceny, wynika z niej, że „samoocena to systematyczna analiza własnego zachowania pod kątem jego poprawności. Młodzi ludzie muszą mieć możliwość oceniania i analizowania swego zachowania, by móc je poprawiać. Większość z nich dokonuje samooceny, opierając się na standardach zapożyczonych od znaczących osób z ich otoczenia.”[16]
Samoocena
to nic innego jak obraz własnej osoby, obraz samego siebie, ale
i naśladownictwo wzorców zachowania osób dorosłych oraz rówieśników.
„Tożsamość
jest wielowymiarowym sądem osobistym, swoistym trwaniem
a zarazem dopełnianiem się „ja przyszłego, „ja teraźniejszego” i „ja
przyszłego””[17]
„Tożsamość jest więc fenomenem poszukującym stałości w zmienności”[18]
Tożsamość więc to bycie sobą, bycie tym, za kogo się podajemy. Tożsamość to coś więcej niż identyczność i jednakowość.
„Psychologia tożsamości zajmuje się źródłami, przebiegiem, rezultatami
i znaczeniem procesów doświadczania i rozpoznawania przedmiotów poznania.”[19]
Wyróżniamy dwa rodzaje tożsamości, są to: tożsamość społeczna i tożsamość osobista. Tożsamość społeczna „wyraża się poznawczymi powiązaniami własnej osoby z innymi ludźmi oraz identyfikowaniem się z ich celami, wartościami, zasadami postępowania.”[20]
Tożsamość
osobista, jak sama nazwa wskazuje, dotyczy naszego „ja” i jest tożsamością
indywidualną, jednostkową, niepowtarzalną. Każdy z nas ma poczucie inności
i odrębności, bardzo często zadajemy sobie pytanie „kim jesteśmy?”, nie
zawsze jednak potrafimy sobie na to pytanie odpowiedzieć. Wg A. Brzezińskiej
„tożsamość człowieka, pozwalająca na rozpoznawanie go przez innych ludzi i
identyfikowanie przynależności do różnych grup, oraz poczucie tożsamości,
dające jemu samemu możliwość rozpoznawania siebie jako „tego samego” mimo
zmieniających się warunków działania, kształtują się przez całe życie.”[21]
Tożsamość
jednostki zdaniem J. Nikitorowicza „to poczucie własnej indywidualności
i ciągłości w czasie, „istota” człowieka, dzięki której zachowuje się on w
sposób swoisty dla siebie. To „osobowa twarz”, która z jednej strony
decyduje o odrębności
w stosunku do innych, z drugiej zaś stanowi podłoże wielorakich odniesień do
świata otaczającego.”[22]
Autonomia
od
otoczenia fizycznego i społecznego.
Coraz częściej w życiu codziennym spotykamy się z informacjami o nieletnich przestępcach. Prasa, radio, telewizja wręcz „naładowane” są informacjami na temat młodych ludzi łamiących prawo i nieprzestrzegających norm społecznych. Przestępczość nieletnich „jest to jedno ze zjawisk narastającej patologii społecznej we współczesnym świecie.”[27]
Nieletni dokonujący przestępstw i wykroczeń
niejako burzą ład społeczny
i wprowadzają „ferment” w naszą codzienność. Trudno pogodzić się z coraz
gorszą opinią na temat młodych ludzi w związku z tym, moim zdaniem, należy
zwrócić baczniejszą uwagę na uwarunkowania środowiskowe i starać się
zapobiegać danemu zjawisku.
„Przestępczość młodocianych staje się obecnie jednym ze zjawisk wywołujących coraz większe zaniepokojenie społeczeństw europejskich. Należy jednak zaznaczyć, że zachowania nieletnich są często społecznie bardziej zauważalne niż zachowania dorosłych. W ten sposób postrzeganie społeczne młodych sprawców wykroczeń staje się szczególnie nieprzychylne.
Znaczenie, jakie społeczeństwo europejskie przyznaje zjawisku przestępczości młodocianych, wymaga wypracowania skutecznych reakcji, opierających się na trzech filarach, tj.: prewencji, środkach karno-wychowawczych oraz integracji społecznej.”[28]
„Przez pojęcie przestępczość rozumie się zbiór czynów zabronionych ustawowo pod groźbą kary, a popełnionych na obszarze danej jednostki terytorialnej. Przestępczość jest zjawiskiem społecznym.
Charakteryzuje się następującymi cechami:
– stanowi zagrożenie dla obowiązującego porządku prawnego,
– wyraża się we wzroście liczby osób, które popełniły przestępstwa w stosunku do ogółu ludności.
Przestępczość rozpatrywana być może również z punktu widzenia jej
rozległości, intensywności, struktury i dynamiki. Przestępczość i jej poziom
determinuje wiele czynników. Wśród czynników kryminogennych można wyodrębnić
czynniki
o charakterze szczególnym i ogólnym.
Do
pierwszej grupy należy zaliczyć; cechy osobiste przestępcy, układy
sytuacyjne, zachwianie równowagi psychicznej, frustracje jednostek, grupy
społecznej, rozpad więzi nieformalnych, niedomogi w działaniu organizacji
formalnych, alkoholizm, rodziny dysfunkcjonalne, wadliwe działania systemy
oświatowego
i wychowawczego.
Do drugiej
zaś nędzę, niesprawiedliwość i konflikty społeczne, nierówny podział
bogactw, niski stan zdrowotny społeczeństw, dominację jednej grupy
społecznej nad innymi - opierającą się jedynie na bogactwie lub posiadaniu
siły czy władzy, frustracje wywołaną niespełnieniem podstawowych potrzeb
związanych z egzystencją ludzką, masowy wyzysk, nierówne możliwości życiowe
i nieszczęścia powodowane przez człowieka, rygorystyczność kodeksów i
przepisów prawnych pozostającymi
w niezgodzie z poglądami społeczeństwa, przestarzałe lub nieprzychylne
ludziom ustawodawstwa stosowane w sposób sztywny wobec wielu warstw
społecznych.”[29]
Nieletni przestępcy to młodzież w przedziale wiekowym od 13 do 17 roku życia, która popełniła czyny podlegające karze. „Przestępcami nazywani mogą być tylko ci nieletni, którzy według art. 9 § 2 kodeksu karnego popełnili zbrodnię i sąd może orzec wobec nich środek karny już w wieku 16 lat.”[30]
Czyny
karalne i nieletni sprawcy czynów karalnych z podziałem na województwa
w raporcie Komendy Głównej Policji[31]
Tabela 1. Przestępczość nieletnich w okresie I półrocza 2006 r
|
Województwo |
Przestępstwa stwierdzone |
W tym: czyny karalne nieletnich |
Podejrzani |
W tym: nieletni |
|||
|
2006 |
2006 |
wskaźnik udziału |
2006 |
2006 |
wskaźnik dynamiki |
|
|
|
dolnośląskie |
57 854 |
5 862 |
10,1 |
26 962 |
3 089 |
90,8 |
|
|
kujawsko - pomorskie |
34 289 |
1 813 |
5,3 |
14 593 |
1 465 |
94,7 |
|
|
lubelskie |
27 238 |
1 316 |
4,8 |
17 134 |
1 418 |
100,7 |
|
|
lubuskie |
18 573 |
661 |
3,6 |
9 949 |
731 |
88,4 |
|
|
łódzkie |
40 134 |
2 485 |
6,2 |
19 789 |
1 655 |
106,8 |
|
|
małopolskie |
56 602 |
3 479 |
6,1 |
17 178 |
1 655 |
106,8 |
|
|
mazowieckie (bez KSP) |
34 865 |
1 787 |
5,1 |
17 303 |
1 338 |
94,8 |
|
|
opolskie |
15 940 |
613 |
3,8 |
7 474 |
674 |
93,5 |
|
|
podkarpackie |
19 485 |
671 |
3,4 |
11 437 |
804 |
79,1 |
|
|
podlaskie |
13 187 |
678 |
5,1 |
8 361 |
772 |
80,9 |
|
|
pomorskie |
45 953 |
3 405 |
7,4 |
15 168 |
1 766 |
107,5 |
|
|
śląskie |
90 689 |
5 371 |
5,9 |
39 110 |
3 611 |
94,7 |
|
|
świętokrzyskie |
1 964 |
942 |
4,9 |
7 933 |
670 |
107,7 |
|
|
warmińsko - mazurskie |
23 798 |
1 433 |
6,0 |
13 972 |
1 416 |
102,8 |
|
|
wielkopolskie |
19 961 |
5 137 |
10,3 |
21 621 |
2 499 |
109,0 |
|
|
zachodnio - pomorskie |
27 199 |
2 309 |
8,5 |
12 289 |
1 461 |
107,0 |
|