PEDAGOGIUM

Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie

 

 

Dygan Iwona

0545/04

 

 

 

Młodzi o swej przyszłości. Plany dotyczące wykształcenia, pracy i rodziny.

About future young. Plans concerning education, work and families.

 

 

Praca licencjacka

na kierunku Pedagogika

specjalności Resocjalizacja społecznie nieprzystosowanych

 

 

 

 

                                                                   Praca wykonana pod kierunkiem: Dr E. Kozdrowicz

 

 

 

Warszawa 2007

 

 

Oświadczenie promotora pracy

 

 

Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam,               że spełnia warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego.

 

 

 

 

…………………………………….                        ........………………………………………..

                 (data)                                                                    ( podpis promotora pracy )

 

 

 

 

 

Oświadczenie autora pracy

 

 

Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny                      z obowiązującymi przepisami.

 

Oświadczam, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego lub stopnia naukowego w wyższej uczelni.

 

Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną.

 

 

 

………………………..                                             ……………………………………………

      ( data)                                                                         ( podpis autora pracy dyplomowej )

STRESZCZENIE

 

 

Tytuł pracy: Młodzi o przyszłości

Title: About future young

 

            Praca dotyczy ludzi młodych poszukujących sensu życia. Kiedy kończy się pewien rozdział w życiu szukamy celów za jakimi będziemy dalej podążać. Takimi celami może być dalsze kontynuowanie nauki, dostanie się na wymarzone studia, znalezienie odpowiedniej pracy lub też założenie rodziny. W pracy ukazane zostało jakie poglądy, wartości, cele mają młodzi ludzie żyjący w Polsce.

Praca zawiera III części teoretyczną, metodologiczną i empiryczną. Część pierwsza teoretyczna dotycząca młodych Polaków poszukujących „swej drogi”. Głównie przedstawione są informacje dotyczące wykształcenia, rodziny, pracy młodych osób.

W części metodologicznej omówiono cel i przedmiot badań, problemy badawcze, poszczególne metody i techniki badawcze.

Część empiryczna ukazuje analizę badań własnych. Celem badań było uzyskanie odpowiedzi na temat znaczenia wykształcenia, pracy, kariery i rodziny dla młodych osób żyjących w XXI wieku.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Słowa kluczowe: wykształcenie, kariera, praca,  małżeństwo, rodzina, bezrobocie, wyjazdy zagranicę

 

Keywords: education, career, work, marriage, family, joblessness, departures foreign countries

SPIS TREŚCI

 

WSTĘP ...............................................................................................................................	1
ROZDZIAŁ I.  MŁODZI W RZECZYWISTOŚCI POLSKIEJ ..................................	2
1.1. TERMINOLOGIA ..................................................................................................................................	2
1.2. WYKSZTAŁCENIE ...............................................................................................................................	5
1.3. WYBÓR ZAWODU A KARIERA I PIENIĄDZE ..............................................................................	12
1.4. RODZINA ................................................................................................................................................	19
1.5. BEZROBOCIE-PRZYCZYNĄ UBUSTWA I WYJAZDÓW  MŁODYCH DO INNYCH KRAJÓW ........................................................................................................................................................	27
ROZDZIAŁ II. METODOLOGIA BADAŃ WŁASNYCH ...........................................	33
2.1. CEL I PRZEDMIOT BADAŃ ...............................................................................................................	33
2.2. PROBLEMY BADAWCZE ...................................................................................................................	33
2.3. METODY I TECHNIKI BADAWCZE ................................................................................................	34
2.4. TEREN BADAŃ ......................................................................................................................................	35
ROZDZIAŁ III. PREZENTACJA BADAŃ WŁASNYCH ...........................................	36
3.1. PLANY DOTYCZĄCE WYKSZTAŁCENIA, SZKOŁY I PRACY .................................................	36
3.2. WARUNKI REALIZACJI PLANÓW ŻYCIOWYCH .......................................................................	43
3.3. PRZESZKODY W REALIZACJI PLANÓW ŻYCIOWYCH ...........................................................	45
3.4. WYJAZDY ZA GRANICĘ ....................................................................................................................	47
3.5. RODZINA, ZWIĄZKI MAŁŻEŃSKIE, DZIECI ...............................................................................	49
3.6. CO JEST WAŻNE W ŻYCIU? .............................................................................................................	56
ZAKOŃCZENIE ...............................................................................................................	59
BIBLIOGRAFIA ...............................................................................................................	61
SPIS TABEL ......................................................................................................................	63
SPIS WYKRESÓW ...........................................................................................................	65
ZAŁĄCZNIKI ....................................................................................................................	66

 

 

 

 

 

 

 

WSTĘP

 

Młodzi są nadzieją na lepszą przyszłość, mogą zmienić świat na lepszy, w nich          jest wiara, nadzieja i miłość.  Rozwój cywilizacji, postęp techniki to także zmiana stylu życia ludzi, rodzin, społeczeństw. To pokoleniowa zmiana myślenia, zwyczajów, przyzwyczajeń i celów. Jakie znaczenie dla młodych ludzi mają poszczególne wartości, jakie mają plany życiowe związane z wykształceniem,. pracą, ,rodziną i rodzicielstwem. Poznanie tych planów, wyznawanych wartości to cel podjętych badań własnych  przeprowadzonych wśród uczniów ostatniej klasy  LO i  ZSZ w Ostrowi Mazowieckiej oraz młodych podopiecznych Ośrodka pomocy Społecznej w Andrzejewie.

Część teoretyczna pracy - „Młodzi w rzeczywistości polskiej”- zawiera przegląd literatury dotyczącej planów życiowych i problemów współczesnej młodzieży.                  Dużo uwagi poświęcono tu wykształceniu i pracy a także planom związanym z byciem            w związku i realizacją planów prokreacyjnych. Wykształcenie w ostatnich latach nabiera ogromnego znaczenia, młodzi chcą się uczyć, co potwierdzają zarówno badania                    jak i statystyki podające liczbę osób kształcących się. Co w dzisiejszych czasach                  jest najważniejsze dla ludzi wchodzących w życie? Czy jest to rodzina, czy może            kariera, stanowisko kierownicze, czy może życie luźne bez wielkich dążeń? W Polsce,           tak jak w innych krajach, obserwuje się spadek liczby zawieranych małżeństw,                        a także wzrost liczby związków nie zalegalizowanych, rozwodów i separacji.                            Na bardzo niskim poziomie jest dzietność w naszym kraju. Ważnym problemem                   jest bezrobocie i związana tym fala wyjazdów za granicę, szczególnie młodych                  ludzi kończących szkołę, dostrzegających w tych wyjazdach szansę na pracę,                    zarobek i ustawienie się w życiu. 

Część metodologiczna przedstawia cel badań a także problemy badawcze skupione wokół planów związanych z pracą, rodziną i rodzicielstwem młodych ludzi będących                    w sytuacji decyzyjnej (ostatni rok nauki w szkole).  Część empiryczną stanowi prezentacja badań własnych . Całość kończy podsumowanie i wnioski.

 

 

 

 

 

 

ROZDZIAŁ I

MŁODZI W RZECZYWISTOŚCI POLSKIEJ

 

1.1. Terminologia

 

Młodość odznacza się ogromnym dynamizmem, chęcią uczenia się i pracy zawodowej.  W Słownika Języka Polskiego młodość określona jest jako „okres życia zawarty między dzieciństwem a wiekiem dojrzałym; okres, kiedy się jest młodym;                  młode lata, młody wiek, beztroska, szczęśliwa, trudna młodość. Błędy grzechy młodości. Okres, czas, lata,  dni młodości   wczesna faza, wczesny okres rozwoju, początek istnienia czegoś”[1].

Podobnie definiowane jest pojęcie młody. Jest to „ człowiek mający te lata swego życia, które oddzielają okres dzieciństwa od wieku dojrzałego; należący do młodzieńca                           lub dziewczyny, charakterystyczny dla ich wieku, dla okresu młodzieńczego”[2].

Młodzież to „społeczno – demograficzna kategoria osobników pozostająca                      w stadium przejściowym pomiędzy okresem dzieciństwa i dorastania a dorosłością, równoznaczną z osiągnięciem samodzielności ekonomicznej i społecznej”[3]. Jak podkreślono w Encyklopedii Socjologii „o przynależności do grupy młodzieży decyduje                     kryterium biologiczne – wiek. W przeciwieństwie do takich cech definiujących ludzi,                 jak płeć czy pochodzenie etniczne, wiek osobników szybko  się zmienia, przynależność                do grupy młodzieży nie trwa długo”[4].

Z socjologią młodzieży powiązane jest pojęcie pokolenia. Maria Ossowska                   na ten temat pisze „pokolenie to przede wszystkim grupa ludzi o pewnych wspólnych postawach i wspólnej hierarchii. Te postawy i hierarchie wartości przypisuje się doniosłym doświadczeniom, które przyczynić miały do takiego a nie innego ukształtowania osobowości”[5].

Karl Mannheim pisze z kolei, że „ludzie należący do pewnego pokolenia mogą postrzegać świat zupełnie inaczej niż osoby należące do współczesnej generacji. Niepowtarzalne doświadczenia wspólne każdego pokolenia umożliwiają zmianę społeczną”[6].

 Słownik Języka Polskiego pojęcie wykształcenia definiuje następująco „ zasób wiedzy zdobytej przez kogoś (zwykle w jakimś zakładzie naukowym), zasób wiedzy określony programem zakładu naukowego umożliwiający np. wykonywanie zawodu[7].                 W Słowniku Pedagogicznym mamy podział na wykształcenie ogólne i wykształcenie zawodowe. Wykształcenie ogólne to „cel i wynik kształcenia ogólnego; takie wielostronne rozwinięcie osobowości obywateli, aby mogli się stać samodzielnymi i twórczymi członkami kulturalnego społeczeństwa”[8]. Wykształcenie zawodowe to „cel i wynik kształcenia zawodowego w postaci wiedzy zawodowej, praktycznego opanowania metod                i środków pracy w jakimś zawodzie oraz rozwoju uzdolnień  i zainteresowań związanych              z danym zawodem”[9].                              

Ważne jest określenie postaw. Zdaniem G.W. Allporta  „postawa jest umysłowym                 i nerwowym stanem gotowości, zorganizowanym przez doświadczenie, a wywierającym kierowniczy czy też dynamiczny wpływ na reakcję jednostki w stosunku do wszystkich przedmiotów  i sytuacji, z którymi jest związana”[10].

Bardziej precyzyjna jest definicja T.M. Newcomba, uważającego, że „postawa jednostki w stosunku do czegoś jest jego predyspozycją do określonego działania, spostrzegania, myślenia i czucia wobec danego przedmiotu”[11].

Postawy mają związek z opiniami danego człowieka jak i jego poglądami.                        Mogą one mieć różny stopień intensywności na przykład względem pracy, dla jednych                 jest to dobrem a dla innych złem. Mówiąc o postawach nie mogę pominąć ról społecznych, ponieważ każdy z nas pełni takie role w zależności od tego gdzie się znajduje                          i w zależności od tego w jakim przebywa środowisku.  Przytoczę teraz słowa Roberta Woźniaka  na temat ról społecznych: „role społeczne są określonym zestawem reguł mówiących jak powinno się postępować, jakie ma się obowiązki, uprawnienia, jakiego postępowania mogą oczekiwać inni ludzie”.[12] Człowiek w swym życiu gra przeróżne role społeczne zaczynając od bycia dzieckiem później rodzicem, dziadkiem jak również uczniem, studentem, pracownikiem, szefem, katolikiem. Każda rola ma swoje obowiązki            i prawa.

   W mojej pracy piszę o ludziach  młodych, więc wyjaśnię jeszcze pojęcie wychowanie, gdyż jest to bardzo ważne pojęcie jak i etap w życiu każdego człowieka.                         Zdaniem W. Brezinki  „przez wychowanie będziemy rozumieli takie działania, poprzez które ludzie starają się w sposób trwały udoskonalić układy dyspozycji psychicznych innych ludzi lub też utrzymać ich stany za wartościowe bądź wreszcie zapobiegać powstawaniu dyspozycji, które ocenia się negatywnie”[13]. Dla F. Znanieckiego  wychowanie to „działalność społeczna, której przedmiotem jest osobnik będący kandydatem na członka grupy społecznej, a której zadaniem warunkującym faktyczne              jej zamiary i metody jest przygotowanie tego osobnika  do stanowiska pełnego człowieka”[14].

Zdaniem Stanisława Kawuli „wychowanie, podobnie jak życie, jest kategorią wieczną”[15].

Ważnym składnikiem wychowania jest edukacja, która według Tadeusza Wilocha „zarazem jest próbą uzgodnienia stanowiska, według którego nie jest merytorycznie uzasadnione stosowanie pojęć wychowanie i edukacja”[16]. Zbigniew Kwieciński edukację określa „jako ogół warunków, procesów i czynności sprzyjających optymalnemu                           i adekwatnemu rozwojowi jednostki”[17].

Wspomnę jeszcze o więziach społecznych określanych jako „ogół trwałych stosunków, w które ludzie wchodzą w toku swego społecznego bytowania, inaczej mówiąc: więź społeczna to takie powiązanie stosunków społecznych, które charakteryzuje najpełniej dane społeczeństwo na określonym szczeblu jego historycznego rozwoju”[18].

Każdy z nas urodził się w jakiejś rodzinie, wychowywał się w niej i czerpał z niej wzorce. Zdaniem W. Okonia  rodzina to „mała grupa społeczna, składająca się                         z rodziców,  ich dzieci i krewnych; rodziców łączy więź małżeńska, rodziców z dziećmi                               więź rodzicielska, stanowiąca podstawę w wychowaniu rodzinnym, jak również więź formalna określająca obowiązki rodziców i dzieci względem siebie”[19]. Słownik Języka Polskiego rodzinę określa jako „grupę społeczną złożoną z małżonków i ich dzieci;                  także osoby związane pokrewieństwem, powinowactwem”[20].

W Encyklopedii Socjologii podkreślono, że „rodzina stanowi subsystem społeczny,                   który zapewnia przetrwanie społeczeństwa, przysparzając mu nowych członków,                          oraz socjalizując ich zgodnie z normami i wartościami tego społeczeństwa”[21].                          Żona najczęściej zajmuje się domem, wykonuje tam ważne zadania „związane                          z socjalizacją dzieci i emocjonalnym zaspokojeniem męża, zapobiegając wynikającemu              z niezadowolenia emocjonalnego”[22]. Mąż natomiast przebywa w środowisku pracy zarabiając na potrzeby rodziny,  pełni więc funkcję żywiciela i głowy rodziny.

„Małżeństwo natomiast ma przede wszystkim za zadanie zapewnienie ochrony                       i utrzymania ciężarnej kobiety oraz jej nie usamodzielnionych dzieci”[23].

Najprostsza rodzina składa się z małżonków czyli żony i męża, a także ich  dzieci.

 Jan Żebrowski pojęcie rodziców wyjaśnia w następujący sposób: „rodzice                          to małżonkowie kształtujący rodzinę jako określone środowisko wychowawcze mające określone oczekiwania związane  z tą wspólnotą”[24].

W teraźniejszych czasach ludzie, którzy nie mogą się ze sobą pogodzić coraz częściej decydują się na rozwód. Słownik Języka Polskiego to pojęcie wyjaśnia następująco „rozwiązanie związku małżeńskiego przez sąd  na żądanie jednego lub obojga małżonków”[25].

Niektórzy decydują się na separację  a jest to „uchylenie wspólnoty małżeńskiej                  bez prawa wstępowania przez któregokolwiek z małżonków w nowy związek małżeński”[26].

 

1.2. Wykształcenie

 

Wykształcenie w  coraz większym stopniu nabiera znaczenia, jest niemal podstawą                       do znalezienia pracy. W dawniejszych czasach nie było tak ważne jak w dzisiejszych.     Tabela 1 przedstawia zestawienie ilościowe uczniów i studentów z uwzględnieniem typu kształcenia.

 

Tabela 1. Uczniowie i studenci w tys.

Wyszczególnienie	1995/96	2000/01	2003/04	2004/05
Wychowanie przedszkolne	537,2	451,6	397,9	384,2
Szkoły
Podstawowe	5104,2	3220,6	2855,6	2723,7
Gimnazja	x	1189,9	1681,2	1648,7
Ponadpodstawowe        zasadnicze (zawodowe)        średnie        licea ogólnokształcące        zawodowe	2251,3 721,9 1529,4 683,0 846,4	2452,1 542,0 1910,1 924,2 985,9	673,9 18,3 655,6 250,0 405,6	182,9 0,1 182,8 6,8 176,1
ponadgimnazjalne zasadnicze szkoły zawodowe licea ogólnokształcące uzupełniające licea  ogólnokształcące licea profilowane technika technika uzupełniające artystyczne	x x x   x x x x x	x x x   x x x x x	1134,0 185,7 501,8   x 170,2 254,2 x 22,1	1619,6 239,2 739,6   1,4 234,9 377,8 4,0 22,8
policealne	161,0	200,1	265,7	291,2
wyższe	794,6	1584,8	1858,7	1926,1

Źródło: Główny Urząd Statystyczny

 

Bardzo widoczna jest różnica jeśli chodzi o absolwentów szkół wyższych.                                      W roku 1995/6 było ich prawie 795 tys. natomiast w roku 2004/05 aż 1926,1 tys. zwiększa się również liczba osób uczących się w szkołach policealnych. Zmniejsza się natomiast liczba dzieci uczęszczających do przedszkola, co może być spowodowane zmniejszeniem się liczby urodzeń.  

    Przedstawię teraz kolejne etapy kształcenia w Polsce podane w przez Główny Urząd Statystyczny.

Schemat 1. Edukacja według szczebli kształcenia w roku szkolnym 2004/2005

 

 

  

 

 

 

                                                             

                              SZKOŁY                                                

                                                                                           ponadpodstawowe   

                    SZKOŁY

 

 

 

                   Ponadgimnazjalne

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Po ukończeniu szkoły podstawowej piętnastolatkowie mają zróżnicowane podejście                      co do kontynuacji dalszego kształcenia, dokładniej przedstawia to tabela 2.

Tabela 2. Zamiar kontynuacji kształcenia po szkole ponadpodstawowej a płeć badanych

		Typ szkoły			Ogółem
		nie wiem	nie	tak
Płeć	Dziewczynki		5 4,9%	97 95,1%	102 100,0%
	Chłopcy	2 2,0%	16 16,3%	80 81,6%	98 100,0%
Ogółem		2 1,0%	21 10,5%	200 100%	200 100,0%

Źródło: Piorunek M. „Projektowanie przyszłości edukacyjno – zawodowej w okresie adolescencji”, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2004r., str.135

 

 

Z tabeli 2 wynika, że ponad 95% badanych dziewcząt zamierza dalej się uczyć, taki zamiar ma również ponad 80% chłopców. Natomiast odmienne zdanie ma ponad 16% chłopców i niecałe 5% dziewcząt. Uczniowie ci nie uwzględniają w dalszych planach kontynuowania nauki. W dalszym ciągu jednak dłuższe cykle kształcenia są bardziej aprobowane przez dziewczęta niż przez chłopców i przeważnie z rodzin gdzie rodzice mają średnie bądź wyższe wykształcenie.

Jakie są drogi edukacyjno – zawodowe młodzieży ? Badania M. Piorunek przeprowadzone na 200-osobowej grupie młodzieży na etapie adolescencji                              ( 51% to dziewczęta a  49% chłopcy) wykazują, że młodzież dokonywała różnych wyborów dróg edukacyjnych (tabela 3).

 

Tabela 3. Rodzaj wybranej szkoły ponadpodstawowej

Rodzaj wybranej szkoły	Liczebność	Procent
Licea ogólnokształcące Technika i licea zawodowe Zasadnicze zawodowe	115 63 22	57,5 31,5 11,0
Ogółem	200	100,0

Źródło: Piorunek M., „Projektowanie przyszłości edukacyjno – zawodowej w okresie adolescencji”, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2004r., str.132

 

Okazuje się, że ponad połowa badanej młodzieży (57,5%) wybiera liceum ogólnokształcące, przeważnie ze względu na ambicje, jak również chęć dostania się                  na studia, lub też nie wiedząc, gdzie dalej się uczyć. Znacznie mniej osób wybiera się                 do technikum,   lub liceum zawodowego, a całkiem niewielka liczba osób do zasadniczej szkoły zawodowej. W ostatnich latach można zaobserwować, że młodzi ludzie coraz większą uwagę poświęcają wykształceniu. W Polsce od początku lat 90-tych można zauważyć  wzrost wykształcenia  na poziomie wyższym i średnim. Kontynuowanie nauki nie polega tylko na dziennym toku nauczania, organizowane są także inne formy nauczania między innymi treningi, szkolenia, dodatkowe studia. Widzimy jak zmienia się struktura szkolnictwa zawodowego, gdyż wcześniej dominowało kształcenie zasadnicze zawodowe przygotowujące młodych pod względem produkcji materialnej. Dziś zmieniają się preferencje młodych, wybierają oni kierunki handlowo-ekonomiczne, informatyczno-elektroniczne rzadziej budowlane. Planowanie przyszłości ma ścisły związek z aspiracjami młodzieży (tabela 4).

 

Tabela 4. Aspiracje i oczekiwania edukacyjne młodzieży a typ szkoły, do której aktualnie uczęszcza badany

		Typ szkoły do której uczęszcza badany
		LO	Technika i licea zawodowe