Ewa Ochnik

Numer albumu 0129/04

 

 

ZJAWISKO MOBBINGU WŚRÓD GIMNAZJALISTÓW

 

The phenomena of bullying in elementary schools

 

 

Praca licencjacka

na kierunku Pedagogika

specjalności Resocjalizacja społecznie nieprzystosowanych

 

 

 

 

                                                                                          

 

Praca wykonana pod kierunkiem dr Tamary Zacharuk

 

 

 

 

Warszawa 2007

Oświadczenie promotora pracy

 

Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego.

 

 

……………………..             ……………………………………………………………..

       (data)                                          (podpis promotora pracy dyplomowej)

 

 

 

 

 

 

 

Oświadczenie autora pracy

 

Świadom odpowiedzialności prawnej, oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami.

 

Oświadczam, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego lub stopnia naukowego wyższej uczelni.

 

Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną.

 

 

…………………….              ……………………………………………………………

       (data)                                          (podpis autora pracy dyplomowej)

 

 

STRESZCZENIE

 

Tytuł pracy: Zjawisko mobbingu wśród gimnazjalistów

Title: The phenomena of bullying in elementary schools

 

            Niniejsza praca ma charakter teoretyczny i metodologiczny. Celem pracy jest ukazanie świadomości dzieci na temat mobbingu, a także zanalizowanie jego przejawów oraz określenie, kto jest sprawcą i ofiarą tego zjawiska. Treść pracy składa się z trzech rozdziałów.

            Rozdział pierwszy zawiera najważniejszą terminologię tematu. Opisuje podstawowe terminy i definicje związane z zjawiskiem mobbingu. Zawiera charakterystykę zjawiska, jego przyczyny i skutki oraz opisuje zachowania, jakimi wyróżnia się ofiara i sprawca prześladowań.

            Rozdział drugi opisuje problematykę badawczą, metodę, technikę oraz narzędzie badawcze, jakie zostały wykorzystane w pracy. Rozdział ten zwiera charakterystykę terenu badań, na którym zostały przeprowadzone badania, grupy badawczej, czyli grupy uczniów, którzy wypełnili anonimowe kwestionariusze ankiet oraz opisuje przebieg badań.

            Rozdział trzeci dotyczy analizy wyników badań. W rozdziale tym zostały przedstawione wnioski i analiza badanego problemu.

 

 

 

 

 

 

 

 

Słowa kluczowe: mobbing, prześladowanie, szykany, sprawca, ofiara

Keywords: bullying, persecution, difficulties, prepetrator, victim

 

 

 

 

 

WSTĘP

                         

Mobbing jest bezpodstawnym, uporczywym i powtarzającym się prześladowaniem psychicznym jednostek przez osobę lub grupę osób w celu jej destrukcji lub wyeliminowania.

Celem sprawcy mobbingu jest niszczenie swojej ofiary poprzez izolowanie i utrudnianie kontaktów z otoczeniem, upokarzaniem w towarzystwie, ukazaniem jej osoby w jak najgorszym świetle, zepsuciem opinii.

Mobbing jest to wytworzenie wokół ofiar atmosfery zagrożenia i wyłączenie ich z grupy.

Mobbing w szkole zawsze ma różne oblicza. Nigdy nie przejawia się tak samo, ale prowadzi do jednego skutku, do bezradności i tragedii osoby prześladowanej, czyli dziecka. Najczęstszą przyczyną mobbingu w szkole jest chęć dominacji w grupie.

Konsekwencje mobbingu są bardzo często tragiczne. W najlepszym wypadku prześladowany uczeń zmienia klasę lub szkołę. Często do końca życia ma uraz do szkoły lub pewnych przedmiotów. Są też jednak bardzo nerwowi i wrażliwi uczniowie, którzy nie wytrzymują psychicznego dręczenia i są wstanie oddać życie w zamian za spokój.

Największą trudność w zwalczaniu mobbingu sprawia udowodnienie psychicznego nękania. W szkołach są psychologowie, którym powinno się zgłaszać takie sytuacje. Istnieją też kuratorzy, rzecznicy praw uczniowskich. Najważniejsze, bowiem jest to, by uczniowie wiedzieli, że to nie oni są winni i że są ludzie, którzy są w stanie im pomóc.

Mówiąc o mobbingu, mamy bardzo duże szanse na to, aby w przyszłości wszyscy ponosili konsekwencje swoich zachowań. Warto reagować, nawet będąc tylko świadkiem. Warto walczyć, samotnie - choć jest to trudne lub zbiorowo - kiedy jest więcej nadziei na sukces. Najważniejsze to nie zostawiać dziecka samego.

 

 

 

 

 

 

 

ROZDZIAŁ PIERWSZY

MOBBING W SZKOLE

 

 

1.1           POJĘCIE MOBBINGU

 

Mobbing jest bezpodstawnym, uporczywym i powtarzającym się prześladowaniem psychicznym jednostek przez osobę lub grupę osób w celu jej destrukcji lub wyeliminowania. Wywodzi się z angielskiego słowa mob (tłum, motłoch), co oznacza zaczepianie kogoś, napadanie, nagabywanie.

Terminu mobbing po raz pierwszy użył austryjacki zoolog i ornitolog Konrad Lorenz w odniesieniu do agresywnych zachowań grup zwierząt, które chcą przegnać intruza.

Z kolei na początku lat osiemdziesiątych XX wieku Heinz Leymann, szwedzki psychiatra i psychosocjolog użył tego pojęcia w odniesieniu do problemów związanych z przemocą psychiczną w miejscu pracy. Jego zdaniem mobbing nie jest agresją ani przemocą, jest psychicznym terrorem. Występuje zawsze tam, gdzie współpracuje ze sobą duża grupa osób: w pracy, w szkole, na uczelni.

Według Dana Olweusa „o zjawisku mobbingu można mówić wówczas, gdy ofiara przez dłuższy czas jest wielokrotnie narażona na negatywne działania ze strony innej osoby lub osób”.[1] Do negatywnych działań możemy zaliczyć przemoc:

▪          werbalną- obrażanie, groźby, złośliwości,

▪          niewerbalną- różnego rodzaju grymasy, unikanie, wrogie spojrzenia,

▪          fizyczną- uderzenia, popchnięcia.

Ważne jest to, iż słowem mobbing może być określone tylko długotrwałe (trwające, co najmniej klika miesięcy) wyłączenie jednostki z grupy, jej szykanowanie i upokarzanie. Szykany mogą być wynikiem działań całej grupy, jak i jednej osoby. To, co charakteryzuje mobbing to nierównowaga sił, w której osoba atakująca ma silniejszą pozycję od ofiary. Nie czuje poczucia winy ani żadnej odpowiedzialności za swoje czyny, bo uważa swoje zachowanie za normalne. Sprawcy o mobbingu tym, jakie skutki psychiczne i fizyczne ponosi ofiara nie chcą wiedzieć, gdyż swoje zachowanie uważają jako normalne. Zauważają fakt, że wszyscy tak postępują i nikt ich źle nie ocenia. Oznacza to, że zjawisko mobbingu w naszym społeczeństwie przeszło do porządku dziennego.

Inne źródła definiują mobbing jako „bezprawne, systematyczne i długotrwałe zachowania osób będących członkami pewnego zespołu ludzkiego, podejmowane bez powodów lub oczywiście z błahego powodu, skierowane przeciwko innym członkom grupy i godzące w ich dobra prawnie chronione, a mające na celu zmuszenie pokrzywdzonego do opuszczenia zespołu. W jeszcze innych definicjach mobbing postrzegany jest jako wszelkie niewłaściwe postępowanie, które przez swą powtarzalność czy systematyczność narusz godność lub integralność psychiczną bądź fizyczną osoby, narażając ją na utratę zatrudnienia lub pogarszając atmosferę pracy”.[2]

Z kolei Międzynarodowa Organizacja Pracy definiuje pojęcie mobbingu następująco: „mobbing to obraźliwe zachowanie poprzez mściwe, okrutne, złośliwe lub upokarzające usiłowanie zaszkodzenia jednostce lub grupie (…), którzy stają się przedmiotem psychicznego dręczenia”.[3]

Można byłoby przytoczyć jeszcze wiele definicji mobbingu i zapewne każda brzmiałaby inaczej, ale ich znaczenie jest takie same.

Ważne jest to, aby rozróżniać mobbing od konfliktu, który leży u jego podstaw. Konflikt jest to jednoczesne występowanie, co najmniej dwóch niedających się zaspokoić lub sprzecznych potrzeb (motywów) jednocześnie pobudzających

i hamujących działanie jednostki.[4] Jest to dążenie jednostki bądź grupy do osiągnięcia własnych celów i korzyści poprzez podporządkowanie bądź wyeliminowanie przeciwnika.

W przypadku mobbingu przyczyn konfliktu zaczyna dopatrywać się nie w sprzecznych potrzebach, ale w osobie.

Cechą, która pozwala nam na rozróżnienie konfliktu od mobbingu jest to, że konflikt zazwyczaj trwa krótko, a strony są zainteresowane jak najszybszym jego rozwiązaniem. Mobbing zaś trwa w czasie, prześladowania nasilają się i wywierają destruktywny wpływ na psychikę jednostki.

 

 

 

1.2          PRZYCZYNY POWSTAWANIA MOBBINGU

 

Jedną z przyczyn powstawania mobbingu w szkole jest podział klasy na hierarchie. Trójdzielna hierarchia w klasie, której twórcą jest Karl E. Dambah zazwyczaj składa się z:

▪          „jednego lub wielu przywódców grupy, którzy określają i ustanawiają normy,

▪          gromady przeciętnych członków grupy, którzy stanowią jej większą część,

▪          jednego lub kilku outsiderów, którzy stale są ofiarami „żartów” lub agresji”.[5]

Przywódcami grup są zazwyczaj osoby, które nie wykazują zbyt dużej zdolności do nauki, przez co są mniej widoczni w klasie podczas lekcji. Ich pozycja ujawnia się prawie zawsze poza klasą, gdzie w kwestiach decydujących chcą, aby ofiara była podporządkowana jego zaleceniom.

Przeciętny członek grupy jest zazwyczaj osobowością autonomiczną i pewną siebie. Jeżeli zaś w grę wchodzi zachowanie wobec ofiar podporządkowują się przymusowi grupy. Zachowanie takie jest trudne do rozpoznania. Ten, kto wydaje się być osobą suwerenną nie może być jednocześnie przeciętnym członkiem grupy.

Ofiara bardzo często zataja przed otaczającym ją środowiskiem fakt bycia szykanowaną i pokrzywdzoną. Zazwyczaj kontynuuje takie sposoby zachowań, które są dla większości pretekstem do gnębienia.

Inną przyczyną mobbingu jest agresja, lęk jak również nuda i monotonia. Często sprawcy ogarnięci frustracją i złością, chęcią wyróżnienia się w grupie szukają sposobu na rozładowanie złego samopoczucia. Zawsze najlepszym sposobem na rozładowanie emocji jest znalezienie sobie kozła ofiarnego, który jest słabszy fizycznie i wyżycie się na nim.

Także różnice zewnętrzne mogą być jedną z przyczyn występowania mobbingu. Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że dzieci, które są na przykład otyłe, noszą okulary, mają rude włosy bądź mają inny styl ubierania się są bardziej narażone na szykany ze strony kolegów.

Również media są przyczyną mobbingu. Mało jest programów, które epatują miłością, przyjaźnią, bezinteresownością, a częściej widzimy przemoc, gwałt. Sensacja, agresja, groza stały się wabikiem, który kusi, aby usiąść przed telewizorem. Młody człowiek dochodzi do wniosku, że świat opiera się wyłącznie na przemocy, gwałcie, a najważniejsze cele osiągane są za pomocą siły i podstępu.

Pod wpływem częstego oglądania brutalnych scen młodzi widzowie wyrabiają sobie błędne przekonanie, że agresja jest czymś normalny, przez co stają się obojętni na krzywdy innych. Dzieci stają się agresywne, nadpobudliwe, przeszkadza na prawidłowe funkcjonowanie w grupie rówieśniczej

 

 

1.3          CHARAKTERYSTYKA OFIARY MOBBIGNU

 

Portret ofiary mobbingu jest podobny dla chłopców jak i dla dziewczynek. W mobbingu możemy wyróżnić dwa typy ofiary pasywną i prowokującą.

Ofiara pasywna „[…] jest bardziej niż inni uczniowie zatrwożona i niepewna. Przeważnie są to dzieci ostrożne, wrażliwe, nieśmiałe i małomówne. Gdy są atakowane przez kolegów, najczęściej reagują płaczem i wycofują się lub uciekają. Mają niską samoocenę, źle oceniają też swoją sytuację. Często uważają się z głupie, nieatrakcyjne, są nieszczęśliwe i zawstydzone”.[6] Często w szkole nie mają żadnego przyjaciela i dlatego czują się opuszczone i samotne. Są słabsi fizycznie od innych dzieci, nie akceptują przemocy i dlatego jeśli zostaną zaatakowanie bądź obrażone nie będą w stanie obronić się.

Ofiary pasywne to osoby, które:

▪        są niepewne siebie, niespokojne,

▪        nieszczęśliwe,

▪        uważają siebie za nieudaczników,

▪        boją się o swoje ciało,

▪        są słabsze fizycznie.

Ofiarą prowokującą są zazwyczaj uczniowie, którzy „[…] często mają problemy z koncentracją, są ogólnie niespokojni, wytwarzają wokół siebie atmosferę irytacji i napięcia. Ich zmienne humory są przyczyną częstych konfliktów z kolegami”[7] ich zachowanie odbierane jest przez klasę jako prowokujące i powoduje negatywne reakcje uczniów.

Ofiary prowokujące to osoby, które:

▪        mają porywczy temperament,

▪        w chwili zagrożenia bronią się biciem,

▪        są w ciągłym ruchu i nie potrafią skupić się,

▪        są niedojrzałe i niezdarne, uciążliwe,

▪        wprowadzają zamieszanie,

▪        mogą same chcieć dokuczać innym.

Dan Olweus wyróżnił oznaki, które ułatwią nam rozpoznanie ofiary szykan. Oznaki podzielił na podstawowe, które są bardziej bezpośrednie i mają bliższy związek z mobbingiem i drugorzędne, które sygnalizują o istnieniu problemu, ale nie są jednoznaczne i oczywiste.

Oznaki podstawowe:

▪          zaczepianie, szturchanie, popychanie przez inne dzieci,

▪          wyzywanie, wyśmiewanie,

▪          siniaki, zadrapania,

▪          podarte ubrania,

▪          zabieranie książek, plecaka,

▪          niszczenie własności.

Oznaki drugorzędne:

▪          brak przyjaciela,

▪          osamotnienie,

▪          chodzenie do szkoły dłuższą drogą,

▪          problemy ze snem,

▪          nie lubienie szkoły,

▪          nie odwiedzanie kolegów w domu,

▪          niemożność wypowiedzenia własnego zdania,

▪          frustracja, płacz.

Z kolei Karl E. Dambach ofiarę mobbingu nazwał outsiderem. Nie zalicza do niej osoby, która dobrowolnie lub wbrew własnej woli jest samotna i nie przynależy do żadnej grupy, ale jest respektowana przez innych i nie dokuczają jej. Autor określa ofiarę jako głupią, tchórzliwą, śmieszną.

„Pojęcie outsider odnosi się nie tyle do charakteru, co raczej do wzorca zachowań, występującego w szczególnej sytuacji, któremu każdy może zostać podporządkowany”[8] i dlatego każdy może stać się ofiarą mobbingu.

W trudnych chwilach szykanowany próbuje uciec do różnych strategii, które pomogą w ratowaniu swojej sytuacji w grupie. Taką strategią na przykład jest bycie błaznem klasowym, chwalipiętą.

Błazny klasowe często dobrowolnie wcielają się rolę. Przyjmując taką rolę uważają, że narażają się na mniejsze szykany. Czasem jego zachowanie powoduje, że nie dostrzegamy w nim ofiary, ale przywódcę grupy.

Chwalipięta próbuje udawać lepszą osobę chwaląc się niezwykłymi osiągnięciami czy drogocennymi przedmiotami. Okazywanie bogactwa jak i wywyższanie się na pewno nie pomoże ofierze wyjść z roli outsidera przeciwnie pogłębi swoje wykluczenie z grupy.

Ofierze niekiedy „przykleja” się etykietę niezdary. Częste niepowodzenia w wykonywaniu czynności, przejęzyczenia powodują, że szykanowany staje się pośmiewiskiem całej klasy. Wyszydzanie i poniżanie prowadzą do dużego stresu, przez co outsiderowi przydarzają się kolejne niezręczności.

Ofiara nie wie, dlaczego jest prześladowana. Nie mówi nauczycielom ani rodzicom o prześladowaniu, ponieważ paraliżuje ją strach przed sprawcą i nie wierzy w pomoc dorosłych, dlatego syndrom ofiary może ciągnąć się za dzieckiem przez dorosłe życie.

 

 

1.4          CHARAKTERYSTYKA SPRAWCY MOBBINGU

 

Według Dana Olweusa „najbardziej charakterystyczną cechą sprawców prześladowań jest agresja przejawiana w stosunku do kolegów, ale często także wobec dorosłych- rodziców, nauczycieli. Są to osoby zafascynowane przemocą i jej narzędziami. Często działają impulsywnie, mają potrzebę dominacji. Nie współczują ofiarom prześladowań. Mają zazwyczaj średnie albo nieco wyższe niż przeciętny uczeń mniemanie o sobie”.[9]

Zazwyczaj są popularni w klasie, szkole i otaczają siebie małą grupką kolegów, przez których są lubiani i otrzymują od nich wsparcie.

Sprawców szykan- mobberów możemy podzielić na osoby, które na zewnątrz epatują agresją i twardością, a w wewnątrz okazują się bardzo słabe, niepewne siebie, przestraszone oraz na takie jednostki, które wykazują się przeciętnym bądź niskim poziomem niepewności siebie i strachu. Na pewno osoba wykazująca się siłą cieszy się popularnością i ma mniejsze szanse by stać się ofiarą mobbingu.

Jednak nie wszyscy w grupie przejmują inicjatywę i są sprawcami szykan mogą w nich uczestniczyć i działać jako współtwórcy.

Prześladowcami są częściej chłopcy niż dziewczynki. Szykany dziewcząt trudniej jest zaobserwować, ponieważ ich czyny są bardziej wyrafinowane, przemyślane i niebezpośrednie. Najczęściej polegają na manipulowaniu przyjaźni i rozsiewaniu plotek.

Wyróżnia się kilka cech, którymi może charakteryzować się mobber:

▪          jest silniejszy od swoich ofiar, sprawniejszy fizycznie

▪          zazwyczaj szuka ofiary w tym samym wieku, bądź młodszej,

▪          czuje chęć dominowania i tyranizowania innych, często używa przemocy i groźby,

▪          jest porywczy i impulsywny, nie potrafi podporządkować się normom i zasadom, często oszukuje dla własnych korzyści,

▪          jest nieposłuszny, zbuntowany, agresywny, potrafi wykręcić się z trudnej sytuacji,

▪          nie potrafi współczuć i ma opinię twardziela,

▪          ma wysokie mniemanie o sobie,

▪          łamie normy społeczne, wpada w złe towarzystwo, zaczyna pić, palić, kraść,

▪          zazwyczaj jest popularny w klasie, szkole gdzie otacza siebie grupką kolegów,

▪          łatwo irytuje się, szydzi z innych, mówi rzeczy, które mają za zadanie zranienie ofiary, grozi, wyśmiewa się, szturcha, bije innych, popycha, niszczy cudzą własność.

Mobber bardzo rzadko stosuje przemoc fizyczną, częściej „ucieka się” do dręczenie psychicznego.

Zachowanie sprawcy może być skierowane zarówno do jednej osoby jak i wielu osób najsłabszych i bezbronnych.

 

 

 

 

1.5          SKUTKI MOBBINGU

 

Zjawisko mobbingu wywołuje wiele niepożądanych i bardzo poważnych skutków. Życie w ciągłym strachu i niepewności destruktywnie wpływa na zdrowie ofiary, stwarza niemiłą atmosferę w grupie, pogarsza kontakty międzyludzkie, wpływa na efektywność i motywację do działania. Outsider traci poczucie bezpieczeństwa i wiarę w siebie.

Skutki mobbingu możemy podzielić na dwie grupy:

▪          skutki psychiczne- depresja, nerwice, zaburzenia koncentracji, a niekiedy targnięcie na własne życie,

▪          skutki psychosomatyczne- jadłowstręt, schorzenia żołądka, układu pokarmowego, zakłócenia pracy serca, oddechu i snu, bóle głowy.

Niska frekwencja, złe wyniki w nauce są jednym ze skutków mobbingu. Ofiara, chociaż chce się uczyć to często opuszcza zajęcia. Nie jest w stanie znieść trudniej sytuacji w klasie i ciągłego znęcania się nad nią. Symuluje chorobę lub naprawdę choruje. Takie zachowanie odbierane jest przez klasę i nauczyciela jako wymówki, co pogarsza sytuację ofiary w klasie.

„(…) dla młodzieży i starszych dzieci, znajdujących się u progu i w trakcie okresu dojrzewania, tak niezmiernie ważny jest wpływ grupy rówieśniczej, uznanie ze strony równolatków, przynależność do grupy i ochrona gwarantowana przez nią na etapie uniezależniania się od rodziców. Pozycja outsidera zaburza ten proces wymiany z innymi ludźmi, hamuje rozwój prowadzący do wykształcenia samoświadomej, dorosłej jednostki”[10], dlatego jeżeli grupa przez dłuższy czas nęka ofiarę to nie jest ona w stanie rozwinąć się i stać się niezależnym człowiekiem w dorosłym życiu.

Następstwem długotrwałego nękania są choroby psychiczne i fizyczne. Często doświadczenia z lat szkolnych mogą odbijać się w dorosłym życiu poprzez stwierdzenie takich schorzeń jak: bóle głowy, lęki, depresja, paranoje, stany zapalne przewodu pokarmowego i żołądka, podatność na infekcję, co może przekładać się na wyniki w pracy i narażać firmę na koszty związane z leczeniem.

Również spotkanie po latach z byłą klasą lub oprawcą niekiedy wywołuje lęk, chęć ucieczki, uniki a nawet myśl o zemście.

Aby szkolny koszmar prześladowania nie miał tragicznych skutków potrzebna jest dziecku natychmiastowa pomoc dorosłych.

1.6          SPOSOBY ZWALCZANIA MOBBINGU

 

            Mobbing stanowi bardzo poważny problem w szkołach. Obowiązkiem każdej szkoły jest zapewnienie uczniom dobrego samopoczucia, atmosfery a także przeciwdziałanie groźnym zjawiskom.

Większość nie potrafi rozpoznać ani działać przeciw mobbingowi. Aby móc skutecznie walczyć z tym zjawiskiem należy wprowadzić odpowiednie środki i programy zaradcze, które uświadomią każde dziecko i każdego dorosłego o istnieniu problemu i o jego skali.

Według Dana Olweus’a „[…] celem programu zaradczego jest ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie mobbingu w szkole i poza nią, a także zapobieganie powstawaniu tego rodzaju problemów.”[11] Aby skutecznie walczyć z mobbingiem należy skoncentrować się zarówno na mobbingu bezpośrednim jak i pośrednim. Dan Olweus opisał środki zaradcze na trzech poziomach:

▪          szkoły,

▪          klasy,

▪          jednostki.

Środki zaradcze na poziomie szkoły, klasy i jednostki dotyczą osób szykanowanych- outsiderów, osób szykanujących- mobberów i ich rodzin.

Program zaradczy na poziomie szkoły zwraca uwagę na system dyżurów nauczycielskich podczas przerw lekcyjnych. Większość ataków szykanowania i dręczenia słabszych ma miejsce na szkolnym korytarzu, w toalecie jak również na boisku szkolnym. Dlatego bardzo ważne jest to, aby w czasie przerw na terenie szkoły dyżury pełniło jak najwięcej nauczycieli. Nauczyciele powinni być czujni, zdecydowani i gotowi do interwencji, kiedy zauważą, że dzieje się coś niedobrego nawet, jeżeli jest to tylko zabawa. Brak nauczycieli bądź brak ich interwencji daje przyzwolenie na szykanowanie i znęcanie się nad słabszymi.

Według Dana Olweusa dobrym sposobów na walkę z mobbingiem jest zorganizowanie grup rozwojowych, w których uczniowie pod nadzorem pedagogów, nauczycieli dyskutowaliby na różne problemy, dzieliliby się różnymi doświadczeniami i opiniami. Działalność grup rozwojowych mogłaby korzystnie wpłynąć na zachowanie uczniów, atmosferę panującą w szkole a także na wyniki w nauce.

Zorganizowanie w szkole dnia poświęconego problemowi mobbingu i przeprowadzenie ankiety może korzystnie wpłynąć na relacje panujące w szkole i w klasie. Celem takiego dnia jest wypracowanie środków zaradczych i zasad obowiązujących uczniów.

Program zaradczy na poziomie klasy ma za zadanie poprawienie atmosfery w klasie i relacji koleżeńskich. Jednym ze środków zaradczych jest wprowadzenie wewnętrznego regulaminu klasy i zasad współżycia społecznego. Celem takiego regulaminu byłoby ograniczenie zjawiska mobbingu. Istotne jest, aby punkty regulaminu stworzyli uczniowie, co pozwoli im na poznanie problemu.

Również godzina wychowawcza jest dobrym czasem na rozmowę z uczniami na temat mobbingu o tym jak uczują się w szkole, klasie o ich kontaktach koleżeńskich i problemach. Podczas godziny wychowawczej to nauczyciel powinien być osobą prowadzącą rozmowę i stworzyć odpowiednią atmosferę, która pomoże uczniom otworzyć się przed klasą.

Kolejnym środkiem zaradczym na poziomie klasy jest metoda- nauka poprzez współpracę, która została wypracowana przez szkoły amerykańskie. Uczniowie, którzy biorą udział w tego rodzaju metodzie pozbywają się uprzedzeń, są pozytywnie nastawieni do koleżanek i kolegów z klasy, są bardziej akceptowani w grupie.

Nauka poprze współpracę polega na wspólnie wykonywanych zadaniach przez grupę, której członków dobiera sam nauczyciel. Zadania, które będzie wykonywała grupa muszą być tak dobrane, aby przy ich realizacji konieczna była współpraca wszystkich członków grupy. Dlatego w grupie powinni być uczniowie zdolni jak i mniej zdolni. Nie powinno się umieszczać w tej samie grupie mobberów i ich ofiar. Również nie należy tworzyć grupy, w której będzie kilku uczniów skłonnych do szykanowania kolegów. Osoba szykanowana powinna być w grupie z osobami, które są silne psychicznie, pewne siebie i nie dadzą się szykanowaniu. Grupa współpracująca powinna trwać jak najdłużej gdyż może przyczynić się zmniejszenia zjawiska mobbingu.

Dobrym środkiem zaradczym może być zebranie rodziców z wychowawcą i poruszenie tematu mobbingu. Uświadomienie każdego rodzica o istnieniu problemu i stosunkach panujących w klasie. W czasie zebrań z rodzicami należy skoncentrować się na tym, co mogą zrobić rodzice, nauczyciele i uczniowie klasy, aby przeciwdziałać szykanowaniu. Zadaniem rodzica jest poruszanie problemu mobbingu w rozmowie z dzieckiem. Dowiedzenia się, jaka panuje sytuacja w klasie. Czy syn, córka bądź ich rówieśnicy są źle traktowani w klasie przez kolegów? Jaki mają stosunek do osób szykanowanych i szykanujących? Czy współczują koledze, koleżance, którzy są szykanowani? Każde dziecko powinno mieć wsparcie w rodzicach. Powinno czuć, że może udać się do nich z każdym problemem. Rodzice muszą uświadomić dziecko, że rozmowa o problemach, jakie występują w klasie nie jest donosicielstwem, a pomocą słabszemu rówieśnikowi.

Program zaradczy na poziomie jednostki powinna rozpocząć rozmowa z ofiarą mobbingu, jaka i rozmowa z szykanującym. Jak wiadomo ofiara mobbingu jest to osoba niepewna siebie, zastraszona, nie lubi być w centrum uwagi, dlatego do całej sytuacji nauczyciel powinien podejść bardzo rozważnie i zdecydowanie. Wychowawca musi zdobyć zaufanie dziecka, które uwierzy w to, że ktoś chce i może mu pomóc. Jeżeli zostaną podjęte działania wyjaśniające zaistniałą sytuację wychowawca musi zapewnić szykanowanemu uczniowi ochronę przed kolejnymi szykanami ze strony rówieśników. Rozpoczęte działania należy doprowadzić do końca, aby uniknąć kolejnych ataków.

Celem rozmów ze sprawcami mobbingu jest uświadomienie mobberom, że w klasie i na terenie szkoły nie będą tolerowane żadne szykany w stosunku do innych uczniów. Jeżeli mobberów jest kilku rozmowę należy przeprowadzić z każdym indywidualnie. Jeśli rozmowy nie przyniosą rezultatów kolejnym krokiem może być rozmowa z dyrektorem.

Również rozmowa z rodzicami i poinformowanie ich o panującej sytuacji w klasie zachęci do współpracy i spróbują wpłynąć na zachowanie swoich dzieci. Rodzice ucznia szykanującego muszą pokazać dziecku, że problem mobbingu traktują bardzo poważnie i nie będą tolerowali takiego zachowania. Jeżeli rodzice i szkoła wyrażają negatywną opinię na temat nękania to występuje bardzo duże prawdopodobieństwo, że dziecko zmieni swoje zachowanie.

Ważne jest by dziecko było i czuło się docenione poprze pochwały i nagrody, gdyż łatwiej jest mu zmienić swoje zachowanie. Jeżeli złamie jakąkolwiek zasadę musi zostać ukarane, ale nie biciem tylko uciążliwym zadaniem bądź zabronieniem np.: gry na komputerze. Dziecko musi wiedzieć, że każde jego zachowanie jest obserwowane przez rodzica i w zależności od charakteru nagradzane bądź karane. Rodzice powinni być stanowczy w swoich postanowieniach.

Jeżeli rodzice podejrzewają, że ich dziecko ma problemy z rówieśnikami jest przez nich nękane powinni powiadomić o tym nauczyciela i podjąć konkretne, zdecydowane działania. Rodzice, aby poprawić relacje koleżeńskie dziecka powinni pomóc jemu w przystosowaniu się do grupy. Dobrym sposobem są zajęcia pozalekcyjne, które pozwolą na wybicie się z grupy, co może przyczynić się do poprawy kontaktów koleżeńskich. Zajęcia pozalekcyjne pozwalają również na poznanie nowych znajomych, którzy nie będą mieli do dziecka żadnych uprzedzeń i stanie się ich kolegą, koleżanką.

Jeżeli podjęte środki zaradcze na poziomie jednostki nie przyniosą rezultatów to należy zastanowić się na zmianą klasy bądź szkoły, ale ten krok powinien być krokiem ostatecznym.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ROZDZIAŁ DRUGI

METODOLOGIA BADAŃ WŁASNYCH

 

 

2.1          CEL BADAWCZY

 

            W literaturze przedmiotu „(…) celem poznania naukowego jest zdobycie wiedzy maksymalnie ścisłej, maksymalnie pewnej, maksymalnie ogólnej, maksymalnie prostej, o maksymalnej zawartości informacji (J. Such, 1972)”.[12] Celem mojej pracy jest ukazanie świadomości dzieci na temat mobbingu. Zanalizowanie jego przejawów oraz określenie, kto jest sprawcą i ofiarą mobbingu.

            Słowo mobbing zapewne znane jest każdej osobie, ale tak naprawdę niewielu jest ludzi, którzy wiedzą, co oznacza ten termin i jakie są skutki związane się z występowaniem tego zjawiska. Mobbing, czyli prześladowanie, przemoc, terror psychiczny stosowany przez jedną lub kilka osób wobec innego człowieka rozprzestrzenia się na coraz większą skalę. Nie dotyczy już tylko ludzi dorosłych i ich środowiska pracy, ale coraz częściej zauważalne jest w szkoła, na uczelniach gdzie ofiarami i sprawcami stają się dzieci i młodzież.

            Widoczny wśród nauczycieli brak wiedzy na temat mobbingu powoduje, że nie potrafią odróżnić niewinnej zabawy, drobnej i nieznaczącej sprzeczki kolegów od prześladowania i dlatego rzadko, który pedagog umie skutecznie przeciwdziałać szykanom tak, aby móc pomóc dręczonemu uczniowi.

Sprawcami mobbingu są osoby silne psychicznie i fizycznie, zafascynowane przemoc i potrzebą dominacji w grupie. Dla sprawcy prześladowanie ma jeden główny cel mianowicie zepsucie opinii ofiar i pogorszenie jej relacji z innymi rówieśnikami. Często takim zachowaniem mobber rekompensuje swoją bezradność wobec problemu i bark sukcesów.

Ofiarą mobbingu jest osoba o niskiej samoocenie i utrwalonym poczuciu krzywdy, nieakceptująca przemocy, czująca się gorszą od innych. Jej ostrożność, nieśmiałość i małomówność powoduje, że w szkole nie ma przyjaciela, dlatego czuje się opuszczona i samotna.

 

2.2          PROBLEMY I HIPOTEZY BADAWCZE

 

            Według Tadeusza Pilcha „problem badawczy to pytanie o naturę badanego zjawiska, o istotę związków między zdarzeniami lub istotami i cechami procesów, cechami zjawiska, (…) uświadomienie sobie trudności z wyjaśnieniem i zrozumieniem określonego fragmentu rzeczywistości, (…) deklaracja o naszej niewiedzy zawarta w gramatycznej formie pytania”.[13] Problem badawczy ma postać pytań. Pytania mogą dotyczyć zjawisk i ich własności a także cech przedmiotu. Wtedy mają prostą formę, która zawiera „(…) pytanie o jedną cechę, o jedną właściwość przedmiotu. Mogą też być pytaniem o rodzaj związków między cechami zjawiska o rodzaj zależności między zjawiskami (…)”[14] i wtedy wyznaczają szerszy zakres poszukiwań.

Problemy badawcze można określać jako pytania, na które chcemy znaleźć odpowiedzi na drodze badań badawczych.

Problemy badawcze:

1.       Jaka jest świadomość dzieci związana z mobbingiem?

2.       Kto jest sprawcą i ofiarą mobbingu?

3.       Czy dzieci doświadczyły przejawów mobbingu?

4.       Czy mobbing występuje w szkole uczniów?

5.       Czy stosują mobbing wobec swoich rówieśników?

6.       Jakie cechy zachowania charakteryzują sprawców mobbingu?

7.       Jakie cechy zachowania charakteryzują ofiary mobbingu?   

Każdy problem badawczy jest podstawą tworzenia hipotez. „Hipotezą nazywa się wszelkie twierdzenia częściowo tylko uzasadnione, przeto także wszelki domysł, za pomocą, którego tłumaczymy dane faktyczne, a więc też i domysły w postaci uogólnienia, osiągniętego (…) na podstawie danych wyjściowych (Kotarbiński 1960)”.[15]

„Hipotezy buduje się wierząc, że w naturze panuje pewien ład, w przekonaniu o uniwersalności związku przyczynowo- skutkowego. Zbudowanie hipotez jest zabiegiem polegającym na zbudowaniu domniemanej teorii dotyczącej natury zjawiska, powitań między jego elementami, jego wielkością i proporcją itp.”[16]

           

Hipotezy badawcze:

1.       Dzieci znają i rozumieją pojęcie mobbingu.

2.       Sprawcami i ofiarami mobbingu najczęściej są osoby dorosłe.

3.       Dzieci coraz częściej doświadczają mobbingu.

4.       Mobbing w szkole rozrasta się na coraz większą skalę.

5.       Dzieci stosują mobbing wobec swoich rówieśników.

6.       Sprawcami mobbingu są osoby impulsywne, o wysokim mniemaniu o sobie.

7.       Ofiarami mobbingu są osoby spokojne, o niskim mniemaniu o sobie.

           Od hipotez zależy wygląd techniki badawczej i kierunek badań. „Określają, co i jak należy zbadać, jak zbudować kwestionariusz, jak przeprowadzić eksperyment pedagogiczny”.[17]

 

 

2.3          METODA, TECHNIKA I NARZĘDZIE BADAŃ

 

            W celu dokładnego zbadania problemu mobbingu wśród gimnazjalistów należy dobrać odpowiednią metodę, technikę i narzędzie badawcze, które wyznacza problem badawczy.

Metoda badawcza jest to „(…) zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego problemu badawczego (Kamiński A. 1974)”.[18]

Techniką badawczą nazywamy „(…) czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów (Kamiński A. 1974)”.[19] To „czynność poznawcza, to najczęściej proces angażujący badacza i innych ludzi”.[20]

Natomiast narzędzie badawcze jest „przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań”.[21]

Metodą badawczą mojej pracy jest metoda sondażu diagnostycznego, która według T. Pilcha jest jedną z najpopularniejszych metod badań społecznych.               Metoda sondażu diagnostycznego jest „(…) sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych- posiadających znaczenie wychowawcze- w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje”.[22]

Metoda badawcza określa dobór odpowiedniej techniki badawczej takiej jak: wywiad, ankieta, analiza dokumentów osobistych, techniki statystyczne.

Techniką badawczą, którą zastosowałam w mojej pracy jest ankieta natomiast narzędziem badawczym kwestionariusz ankiety.

Ankiet „ jest techniką gromadzenia informacji polegająca na wypełnianiu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera”.[23]

W kwestionariuszu ankiety pytania zazwyczaj są zamknięte, konkretne i dotyczą jednego problemu.

 

 

2.4          MIEJSCE I PRZEBIEG BADAŃ

 

Badania przeprowadzono w Gimnazjum nr 3 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Placówka powstała 12 czerwca 1961 roku jako Szkoła Podstawowa nr 113 z inicjatywy Inspektora oświaty, który siedzibę szkoły ustanowił przy ulicy Chełmskiej. Oficjalne otwarcie szkoły nastąpiło 4 listopada 1961 roku i nadano imię Lucjana Szenwalda. Inicjatorem budowy szkoły i pierwszym jej dyrektorem, który funkcję sprawował przez 23 lata był Stanisław Pondo.

Dnia 1 czerwca 1996 szkole nadano nowe imię Kornela Makuszyńskiego.             W wyniku Reformy Edukacji z 1999 roku powołana została szkoła gimnazjalna.

Pani Dyrektor placówki wyraziła zgodę na przeprowadzenie badań. Zapoznała się z celem badań i treścią kwestionariusza ankiety. Kwestionariusze ankiet zostały przekazane Pani Dyrektor a następnie rozdane uczniom do domu.

 

2.5          CHARAKTERYSTYKA GRUPY BADAWCZEJ

 

Badaniami zostało objętych 33-ch uczniów gimnazjum w wieku 13- 15 lat. Jest to młodzież znajdująca się w okresie dorastania.

Według Ireny Obuchowskiej wiek dorastania jest to „zarówno dojrzewanie biologiczne, jak i związany z nim rozwój psychiczny oraz społeczny”.[24] Dorastanie „(…) wyznaczają zmiany w sferze psychicznej, przede wszystkim w obrazie własnej osoby”.[25] Wiąże się „(…) z osiągnięciem dojrzałości psychicznej, czyli ze zdolnością do decydowania o sobie, odkryciem sensu własnego istnienia i odnalezieniem własnej tożsamości”.[26]

Maria Czerwińska - Jasiewicz uważa, iż jest to okres „przemian psychicznych, stopniowego wchodzenia młodzieży w społeczeństwo dorosłych i poszukiwanie w nim swojego indywidualnego, własnego miejsca”.[27]

„Młodzież szuka także swojego stylu życia oraz ćwiczy umiejętność komunikowani się z innymi ludźmi. Poszukując swojego miejsca w społeczeństwie oraz podejmując istotne decyzje życiowe, młodzież próbuje równocześnie wypracować, (…) koncepcję dotyczącą własnego życia-kim chce być, w jaki sposób chce żyć, co dla niej jest ważne, jakie wartości chce realizować”.[28]

Dorastanie jest poszukiwaniem własnego „ja” i próbą określenia siebie poprzez refleksję nad samym sobą. „Młodzież poszukuje własnej tożsamości w stałości stosunku do niej rodziców; w tworzeniu nowego obrazu własnej osoby- często poprzez przejmowanie cudzych zachowań, poglądów, przekonań; w sprawdzaniu swoich możliwości fizycznych i psychicznych. (…) Określenie siebie stanowi podstawę dokonywania samodzielnych wyborów”.[29]

Nie odnalezienie przez młodego człowieka swojego „ja” może doprowadzić do wycofania się z otoczenia, poczucia rozpaczy i opuszczenia a także przyjmowania negatywnej tożsamości, której postawy często, sprzeczne są z postawami obserwowanymi w domu rodzinnym.

Dorastająca młodzież na podstawie wiedzy, doświadczeń, stosunków społecznych kształtuje swój światopogląd, który rozwija się „(…) w wyniku wewnątrzpsychicznych przeobrażeń, które następują w ciągu całego życia człowieka, przede wszystkim jednak w okresie dorastania oraz w okresie dorosłości”.[30] Jest to okres niestabilny i ulega ciągłym zmianom. Zaczyna rozwijać się mobilizacja do podejmowania zadań i pokonywania trudności, kontrolowania własnego postępowania.

Za światopogląd uznajemy ważne dla człowieka i kultury, w której żyje przekonania, które kształtują się wraz rozwojem zdobywanej wiedzy i doświadczeń. Młody człowiek określając swój światopogląd bierze pod uwagę własne potrzeby, pragnienia i uczucia.

W okresie dojrzewania zmieniają się relacje młodego człowiek z dorosłymi jak, również z rówieśnikami. Przyjaźnie dobierane są na zasadzie podobieństwa psychicznego a także płci.

Maria Kielar - Turska uważa, że związki rówieśnicze przyjmują formę paczek, przyjaźni. „Paczki są grupami opartymi na ścisłych, intymnych związkach interpersonalnych; skupiają osoby najpierw jednej, później obu płci, wywodzące się z podobnych środowisk i prezentujące te same zainteresowania. Z kolei przyjaźń zakłada związek bardziej intensywny i intymny, w którym dorastający mogą wyrażać swoje najskrytsze uczucia, obawy, nadzieje”.[31]

Irena Obuchowska związki rówieśnicze podzieliła na paczki inaczej kliki, grupy i związki przyjaźni. Paczką jest grupa osób silnie ze sobą zżyta w tym samym wieku i początkowo tej samej płci. Charakteryzuje ją podobne zainteresowania i pochodzenie z podobnego środowiska społecznego. Grupy są liczniejsze, osoby łączą się na zasadzie podobieństwa zainteresowań i orientacji zawodowych. Związki przyjaźni liczą zazwyczaj jedną lub dwie bliskie osoby, których kontakty są intensywne, oparte na zaufaniu i lojalności.[32]

Paczki, przyjaźnie tworzą subkulturę, która narzuca dostosowanie się do grupy i opinii większości. Narzuca sposób ubierania się, zachowania, hierarchię wartości i wspólny język. Akceptacja przez rówieśników poprawia „(…) poczucie własnej wartości, gdyż umożliwia doznawanie szacunku oraz zainteresowania własnymi myślami i przeżyciami, jakie okazuje przyjaciel (Berndt, 1982)”.[33] Przyjaźnie między dziewczętami „ (…) dotyczą niewielkiej liczby dziewcząt, są też bardziej pogłębione i trwalsze (…). Przyjaźnie chłopców obejmują większą ich liczbę, a ich celem w dużym stopniu są wspólne działania, a nie przeżycia”.[34] Młodzi ludzie przy doborze przyjaciela kierują się podobieństwem psychologicznym.

Do grona przyjaciół może zaliczać się tylko ta osoba, która „(…) w podobny sposób rozumie i odczuwa, podobnie ujmuje społeczny i psychiczny ład”.[35]

„Przyjaźń, a także uczestnictwo w grupie, pozwalają (…) na uzyskanie akceptacji i oparcia w rozwiązywaniu problemów związanych z kryzysem dorastania. Pozwalają lepiej zrozumieć i określić siebie, swoją tożsamość. (…) Daje młodemu człowiekowi także przekonanie o ważności własnej osoby”.[36]

„Przyjaźnie dorastających wywierają zazwyczaj bardzo pozytywny wpływ na rozwój ich osobowości, gdyż umożliwiają zwierzenie się z trosk i niepokojów, są też źródłem otuchy, radości i wspólnych działań”.[37]

Wraz z uczestniczeniem młodzieży w związkach rówieśniczych na etapie rozwoju występują zachowania problemowe zwane inaczej sygnałowymi, za pomocą, których młody człowiek świadomie bądź nieświadomie sygnalizuje swoje niezaspokojone potrzeby.[38]

 „Za ich pomocą dorastający dążą najczęściej do uzyskania takich korzyści psychologicznych, jakie daje zaspokojenie potrzeb: samodzielności (autonomii); zwrócenia na siebie uwagi; przewagi (górowania nad innymi); uzyskania pomocy i wsparcia, rewanżu (zemsty); ukrycia się (w znaczeniu psychologicznym, tj. stawania się niedostępnym, zamknięcia w sobie); pozbycia się poczucia winy (poprzez jej stłumienie, projekcję, uzyskanie przebaczenia) i innych”.[39] Często te dążenia są nasilone i trwałe i podporządkowują sobie wszystkie inne dążenia jednostki.

 „Zachowanie dorastających staje się jak gdyby dwuwarstwowe; warstwa zewnętrzna zderza się z otoczeniem, prowokuje, przeciwstawia się, a zarazem chroni warstwę wewnętrzną, wrażliwą, zwierającą Ja- idealne, której dorastający często się wstydzi”[40] i dlatego bardzo często akceptacja ściera się z brakiem akceptacji a aktywność z biernością.

Dorastanie jest tworzeniem przez młodzież koncepcji własnego życia, tego jak chcą żyć i co chcą osiągnąć. Jest poszukiwaniem akceptacji w otoczeniu i w samym sobie. Uznawaniem wyższy wartości, które są podstawą wyboru stylu życia, celów, planów życiowych i podejmowanych decyzji dotyczących przyszłości.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ROZDZIAŁ TRZECI

ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

 

 

3.1          DZIECI ZNAJĄ I ROZUMIEJĄ POJĘCIE MOBBINGU

 

W Polsce dopiero od niedawna słyszymy o zjawisku mobbingu, które można określić krótko jako przemoc, terror psychiczny stosowany przez jedną lub kilka osób wobec innego człowieka. Mobbing wśród uczniów ma różne oblicza, zawsze jest to tragedia dla dziecka, którego dotyka. Jest to objaw bezradności szkoły wobec zjawiska. Należy i trzeba mówić o mobbingu, uczyć dzieci jak walczyć i zapobiegać z tym procederem.

Tabela 1 i tabela 2 obrazuje, jaka część ankietowanych słyszała i zna pojecie mobbingu.

 

    Tabela 1. Świadomość dzieci na temat mobbingu.

      Źródło: Badanie własne

 

 

         Wykres 1. Świadomość dzieci na temat mobbingu.

            Źródło: Badanie własne

 

Uzyskane wyniki w tabela 1 ukazują, iż zdecydowana większość ankietowanych, bo aż 20 osób słyszało o zjawisku mobbingu, 2 dziewczynki i 6 chłopców stwierdziło, iż nie słyszeli o tym pojęciu a tylko 5 osobom trudno było określić swoje stanowisko.

 

                            Tabela 2. Znajomość pojęcia wśród gimnazjalistów.

                                  Źródło: Badanie własne

 

         Wykres 2. Znajomość pojęcia wśród gimnazjalistów.

            Źródło: Badanie własne

 

Z wykresu nr 2 wynika, iż tylko 12 uczniów wie, co oznacza pojęcie mobbingu. Zdecydowanie większą wiedzą o mobbingu wykazały się dziewczynki (10 osób). Zaledwie 2 chłopców wiedziało, co znaczy to pojęcie.

Kilka osób napisało, co według nich oznacza pojęcie mobbingu: „jest to usiłowanie upokorzenia, poniżenia, dręczenia psychicznego”; „jest to złe zachowanie wobec rówieśników lub innych osób”; „jest to obraźliwe zachowanie”; „jest to złośliwe i okrutne upokarzanie ludzi, którzy stają się przedmiotem drwin”; „mobbing to prześladowanie”; „dręczenie, poniżanie upokarzanie, znęcanie się psychiczne”.

Przeprowadzone badania wykazują, że dzieci dobrze znają pojęcie mobbingu. Nie sprawia problemu młodej osobie opisanie i scharakteryzowanie tego zjawiska, gdyż pojawia się ono coraz częściej w mediach. Uważają, że mobbing to „upokorzenie”, „poniżenie osoby”, „prześladowanie” oraz „znęcanie psychiczne”. Traktują mobbing jako coś złego, ponieważ sprawia ból i cierpienie osobie, która go doświadcza.

           

 

3.2          SPRAWCAMI I OFIARAMI MOBBINGU NAJCZĘŚCIEJ SĄ OSOBY DOROSŁE

           

            Mobbing traktuje się potocznie jako problem świata dorosłych. To poważny błąd. Różne formy mobbingu dziecięcego możemy zaobserwować już w przedszkolu, a nasila się on w szkole podstawowej i gimnazjum.