Zgodnie z art. 239 Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27-07-2005 r. i art. 15a ustawy z dnia 04-02-1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904, z późn. zm.) Uczelni w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu pracy dyplomowej studenta. Realizując ten zapis Pedagogium Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie na niniejszej stronie (www.pedagogium.com.pl) publikuje wszystkie prace dyplomowe swoich studentów. Materiały publikowane na tej stronie chronione są prawem autorskim. W przypadku wykrycia naruszenia praw autorskich należy powyższy fakt zgłosić na adres rektorat@pedagogium.edu.pl.

ROZDZIAŁ I

MEDIA JAKO MEDIUM XXI WIEKU

1.1. MEDIA A KOMUNIKOWANIE MASOWE

Środki masowego przekazu czyli komunikowania masowego, zwane również mass media, to instytucje i urządzenia techniczne, za pomocą których przekazuje się treści informacyjne licznym i zróżnicowanym odbiorcom.

Do środków tych zalicza się prasę, telewizję, fonografię (płyty, kasety), filmy, kasety wideo, płyty wideo, płyty DVD, Internet, itp.

Nowe środki komunikacji uczą nowych sposobów spędzania czasu wolnego. Kreują nowe potrzeby i sytuacje społeczne, tworzy szeroko rozumianą kulturę. Media są więc nośnikami i współtwórcami treści kulturowych. Lansują zatem mody, trendy w zachowaniu, kształtują opinie na tematy zarówno polityczne, społeczne jak również gospodarcze.

Nowa sytuacja komunikacyjna to pojawienie się nowych mediów i sposobów ich wykorzystania. W erze masowej komunikacji zanika rozróżnienie między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Wszystko zostaje zawężone do teraźniejszości. Dominująca kultur konsumpcji naznacza człowiekowi koncentrowanie się jedynie na jego potrzebach. Jednocześnie współczesny świat pozbawiony autorytetów, przy jednoczesnym permanentnym wyścigu z czasem w poważnym stopniu ogranicza człowiekowi czas na refleksję. Zarówno przeszłość jak i przyszłość są pragnieniami bez większego znaczenia wobec tego co jest teraz. Jeszcze kilkanaście lat temu dla człowieka. Przeszłość była symbolem stabilności, doświadczenia i poczucia potrzebnego tu i teraz. Z kolei przyszłość nadawała sens obecnym wysiłkom czy zmaganiom. Tymczasem współczesne środki przekazu zwykle ludzkie życie w sposób odizolowany od przeszłości i przyszłości. Niemal wszystko ukazywane jest jako chwilowe, względne, doraźne, mające sens jedynie tu i teraz. Media zachęcają do przesadnej koncentracji na teraźniejszości. Przyszłość wydaje się wtedy czymś tajemniczym, co nie ma żadnego związku z teraźniejszością i co trudno przewidzieć.

Media oprócz pełnienia niezaprzeczalnej roli pozytywnej w społeczeństwie mogą także przyczynić się do wielu tragedii osobistych i społecznych . Współczesne media są przede wszystkim nośnikiem informacji, która dociera do szerokiego grona odbiorców, przez co ludzie jednoczą się wokół nurtujących świat wydarzeń, informacja medialna umożliwia zorganizowanie szybkiej pomocy podczas kataklizmów czy klęsk żywiołowych. Media informują o nowych odkryciach w różnych dziedzinach wiedzy, transmitują ważne uroczystości. I w końcu dostarczają nam rozrywki. Media walczą o konsumenta starają się czynić swoje programy bardziej atrakcyjnymi, co częstokroć prowadzi do zniekształcenia przekazywanej przez nie informacji w celu uatrakcyjnienia jej. Przykładem negatywnego oddziaływania mediów są szczegółowe sprawozdania z zamieszek na stadionach sportowych, co powoduje wzrost agresji kibiców, czy bardzo dokładne relacje z aktów okrucieństwa, które stają się niekiedy instruktażem do kolejnych przestępstw. Media stają się także czynnikiem uzależniającym swoich odbiorców.

1.1.1. Media a jej odbiorcy

Różnice zachodzące w treści, sposobie odbioru, osobowości odbiorców i czasie poświęconym na korzystanie z mediów modyfikują oddziaływanie mediów i trudno jest omawiać je łącznie. Jednak oddziaływanie każdego rodzaju komunikowania może mieć skutki pozytywne, i negatywne. Komunikacja bezpośrednia między ludżmi może wyrażać miłość i mobilizować do dobrego, może też uzewnętrzniać nienawiść i przemoc, wywoływać frustrację, agresywność itp.. Także środki masowego przekazu czyli prasa, radio, telewizja, także gry komputerowe, Internet mają oddziaływanie pozytywne, gdy dostarczają wiedzy, rozrywki ,itd., oraz negatywne, gdy wywołują bierność, wzrost agresywności.

Media zatem mogą mieć na odbiorców zarówno wpływ pozytywny, jak i negatywny. Następstwa pozytywne są znane, gdyż to one są przyczyną dla której ludzie korzystają z mediów. Można by je podzielić na trzy grupy: rozrywka, zwiększenie wiedzy i włączenie w życie społeczne. Muzyka, filmy, gry, itp. Przynoszą odprężenie

Przyjemność, oderwanie od trudnych problemów, łatwy sposób wypoczynku. Jednocześnie dzięki mediom odbiorcy mają szanse na wzbogacenie wiedzy, zobaczenie miejsc i ludzi, o których nigdy by nie wiedzieli, uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych i sportowych. Media dają też szansę na włączenie się w problemy grup społecznych, a nawet ludzkości, uczestniczenie w akcjach pomocy i nawiązywanie kontaktów z ludźmi w odległych miejscach.

Mniej znane są następstwa negatywne, które są tym silniejsze, im więcej czasu mediom się poświęca. Do oddziaływania negatywnych można zaliczyć erotyzację wyobraźni, kształtowanie „postawy mieć”, wzrost agresywności i wyobcowanie ze świata realnego. Innym następstwem korzystania z mediów jest kształtowanie orientacji wobec rzeczywistości, określonej jako „postawa mieć”, którą charakteryzuje nastawienie na gromadzenie dóbr materialnych.

Reklamy mają dwa rodzaje oddziaływania: zamierzone i niezamierzone. Zamierzonym celem reklamy jest zachęcanie odbiorcy do zakupienia reklamowanego towaru. Zależnie od rodzaju reklamy może to być pobudzenie różnych emocji, takich jak łakomstwo, pożądanie seksualne i chciwość. Emocje te wzmacniają orientację życiową typu mieć.

Najlepiej zbadanym problemem oddziaływań medialnych jest wzrost agresywności. Agresja jest zachowaniem zmierzającym do zrobienia komuś krzywdy, a agresywność względnie stałą tendencją do takich zachowań. Postawa ta jest wielorako uwarunkowana, ale wzory przedstawiane w mediach mają tu duże znaczenie.

Pod wpływem częstego oglądania obrazów przemocy w telewizji i stosowania w grach widzowie nie tylko nabierają przekonania o jej normalności, ale także reagują na nią obojętnością: są nieczuli na sytuacje przemocy i krzywdy także w realnym życiu, nie mając poczucia winy przy własnych agresywnych zachowaniach, zachowaniach także naśladują je.

Kontakt w Internecie dokonuje się za pomocą komunikatów pisanych. Bardzo często występujące trudności z wyrażaniem swoich myśli na piśmie, a także pośpiech towarzyszący interakcjom synchronicznym powodują, że wypowiedzi są najczęściej proste, a nawet prymitywne. Dlatego kolejnym zagrożeniem niesionym przez Internet jest upośledzenie umiejętności językowych, ważnych w kontaktach międzyludzkich.

Media stały się nie odłącznym elementem naszego życia. Są coraz wspanialsze, atrakcyjniejsze. Jednocześnie są jednak niebezpieczne. Choć ludzie poddani negatywnym wpływom mediów wielokrotnie nie zdają sobie z tego sprawy, zagrożenie to jest realne. Trzeba więc podejmować starania chronienia zwłaszcza młodych ludzi przed tym niebezpieczeństwem. Odpowiedzialną za tą kwestię ponoszą zarówno nadawcy i odbiorcy, bowiem to właśnie gusty odbiorców dyktują mediom rodzaj programów jakie są emitowane.

Odbiorca powinien regulować korzystanie z mediów tak, aby czerpać z nich korzyści, a chronić się przed wpływem negatywnym. Odbiorca również jest odpowiedzialny za to, jak wpływają na niego media, bo choć najczęściej nie ma faktycznego wpływu na nadawane treści, od niego zależy sposób korzystania, czyli czas przeznaczony na media i wybór programów.

Media niewątpliwie są wspaniałym wynalazkiem jednakże człowiek powinien również świadomie dokonywać wyboru programów emitowanych przez media. Współczesny człowiek powinien nauczyć się korzystania z mediów. Niewątpliwie sugestia ta dotyczy zwłaszcza młodych ludzi, których należy wspomagać w nabyciu tej umiejętności.

1.1.2. Relacja człowiek-media

Obecnie nikt już nie kwestionuje ogromnego wpływu mediów na sposób zachowania się człowieka. Sama postawa oznacza względnie trwałe ustosunkowanie się człowieka negatywne lub pozytywne do konkretnego przedmiotu np. osoby, idei, zjawiska, które angażuje w nim intelekt, wolę, uczucie i aktywność. Wyróżniamy dwie podstawowe grupy postaw: negatywne i pozytywne. Grupa pierwsza wykazuje uzależnienie od mediów, prowadzące do wytworzenia określonej mentalności, np. gazetowej, telewizyjnej, internetowej, czyli w pewien sposób do wypaczonego światopoglądu.

Do symptomów postawy krytycznej zaliczamy: ujawniony krytycyzm bez niechęci i uprzedzeń czyli zdrowy obiektywizm, eliminowanie przez człowieka bezmyślnego stosunku do mediów, tendencję dzielenia się swoimi spostrzeżeniami z innymi osobami, gotowości jedności do korekty informacji, dystans emocjonalny wobec treści odbieranych za pośrednictwem mediów które miały wywołać stan zaskoczenia, strachu, zachwytu, zwątpienia czy euforii oraz czerpania wiedzy z kilku źródeł informacji co zmniejsza prawdopodobieństwo manipulacji względem odbiorcy. Dzięki krytycyzmowi jednostka jest zdolna dostrzec w mediach działalność propagandową oraz treści zawierające manipulację.

Postawa odbioru selektywnego polega na wypracowaniu nawyku bądź umiejętności selekcji programów TV, gazet czy rodzajów filmów. Pozwala ona uniknąć działań i zachowań automatycznych i przesadnej żywiołości czyli niekontrolowanej emocjonalności. Jednostka o takiej postawie kieruje się stałymi kryteriami, co kształtuje pośrednio też jej charakter. Postawa selektywności sprawdza się m.in. w obcowaniu z napastliwą i krzykliwą reklamą w mediach. Odbiorca potrafi zachować niezbędny dystans wobec lawiny propozycji i sugestywnych nowości i ostatecznie nie ulega ich wpływowi.

Postawa twórczej aktywności dzięki niej jednostka nie ulega łatwo wpływowi mediów. Ludzie twórczy przeważnie charakteryzują się silniejszą osobowością i mniej są podatni na wpływ innych osób. Wszystko to ułatwia zachowanie odpowiedniego dystansu wobec mediów. Do symptomów postawy twórczej aktywności zaliczamy dążność do działania „powyżej mass mediów”, czyli niewystarczalności przekazu medialnego dla zaspokojenia dziedziny twórczości i dla osobistego poszukiwania intelektualnego.

Postawa szerokich horyzontów jest przeciwieństwem ciasnoty intelektualnej. Pozwala umiejętnie odczytywać aktualne wydarzenia w możliwie szerokim kontekście czasowym, społecznym, kulturalnym, ekonomicznym i politycznym. Wiąże się z tym sztuka rozumienia znaków czasu. Jednostka o takiej postawie nie poddaje się np. działaniu tzw. zatrucia informacyjnego, które polega na przedstawieniu w mediach spraw bardzo ważnych i ważnych jako błahych lub nieważnych i odwrotnie. Jednostka o postawie szerokich horyzontów stroni przed opiniami jednostkowymi czy zbyt powierzchownymi na temat drugiego człowieka. Sprzyja rozwojowi aktywności w życiu codziennym, krytycyzmu wobec propagandy i manipulacji i kształtuje obiektywizm i pozytywne nastawienie do otaczającego środowiska.

Media są także zdolne kształtować w jednostce postawę dialogu. O dialogiczności mediów mówi się wtedy, gdy podejmowana jest możliwość komunikowania uczestniczącego albo interaktywnego. Komunikowanie to opiera się na dwukierunkowym przepływie informacji: od nadawcy do odbiorcy i odwrotnie. Kształtowanie jest głównie przez programy publicystyczne, publicystykę prasową i popularyzowane w mediach wyniki badań naukowych.

Postawa tolerancji polega na wyrozumiałym utożsamianiu się jednostki do poglądów innych religii i różnych ludzkich zachowań. Postawa tolerancji do mass mediów ma uczyć krytycyzmu, dostrzeganie różnic, ale nie przyjmowania ich za swoje, jeśli nie są zgodne z wyznaczonym przez jednostkę światopoglądem moralnym i religijnym. Postawa tolerancji jest otwarciem na zjawisko różnorodności w takich dziedzinach, jak: narodowość, religia, poglądy np. polityczne, pozycja społeczna, zainteresowania i życiowa pasja, działalność zawodowa i społeczna itp.. W ten sposób można mówić, że mass media dają swoim odbiorcom szansę ukształtowania w nich postawy tolerancji. Do najważniejszych negatywnych postaw możemy zaliczyć: konsumizm medialny, uzależnienie od mediów czy makiawelizm.

Postawa konsumizmu medialnego prowadzi do uzależnienia się od mediów na płaszczyźnie głównie uczuciowej. Symptomami jej będą: dominacja elementu przyjemności przy jednoczesnym spychaniu na plan dalszy elementu intelektualnego i kulturalnego. Wybijanie się na pierwszy plan myślenia egoistycznego, zwracanie uwagi głównie na przeżywanie uczuć, emocji przekazywanych treści, a mniej na ich rozumieniu. U konsumenta mediów wywarza się szybki chaos treści i brak czasu na refleksję. Postawa taka paraliżuje kontakty międzyludzkie, gdyż drugi człowiek staje się intruzem, przeszkodą w ciągłym odbieraniu mediów. Postawa ta blokuje więc kontakty międzyludzkie, odwraca uwagę od potrzeb drugiego człowieka, a najważniejsze jest bezkrytyczne przyjmowanie wszystkiego, co media lansują.

Postawa uzależnienia od mediów jest to jedną postaw ukształtowanych przez media. Jednostka z taką postawą przeznacza na odbiór danego medium nadmierną ilość czasu. Odbywa się to kosztem innych zajęć, a nawet obowiązków rodzinnych, zawodowych, szkolnych, religijnych. Gdy taka postawa funkcjonuje dłużej, powstaje mentalność odpowiadająca danemu medium, np. mentalność „telewizyjna”, „gazetowa”, „internetowa”. Oznacza ona nabycie myślenia od dziennika, tygodnika, programu TV. Człowiek uzależniony od medium staje się z biegiem czasu jego fanem. Postawę uzależnienia od medium widać najwyraźniej na przykładzie stosunku do TV czy Internetu. Telemaniak nie potrzebuje kultury „wyższej”, dlatego nie ma potrzeby kontaktu z teatrem, filharmonią czy muzeum sztuki. Człowiek uzależniony od mediów zaniedbuje swoje obowiązki z powodu poświęcenia ogromnej ilości czasu dla wybranego medium, jest podatny na propagandę, a zwłaszcza na działania manipulatorskie.

Postawa makiawelizmu polega na manipulowaniu drugim człowiekiem. „Makiawelista” medialny ulega więc wypaczeniu moralnemu, nie przebiera w środkach i dopuszcza „wszystkie chwyty” byleby został osiągnięty przez niego zamierzony cel, do którego zdąża, wypaczając po drodze swoją moralność i „zdrowie” społeczne.

Innymi negatywnymi postawami, na które jednostka może być narażona w kontakcie z mediami, są: postawa uległości wobec propagandy i postawa zgody na manipulowanie sobą.

Postawa uległości wobec propagandy polega na stosunkowo łatwym dawaniu wiary treściom przekazywanym publicznie poprzez dysponentów propagandy. Może ona powstać w wyniku długotrwałego oddziaływania propagandowego, które posługuje się wszystkimi dostępnymi mediami. Istnieniu tej postawy świadczy wspomniana wcześniej mentalność.

ROZDZIAŁ II

MEDIA WOBEC PROBLEMU PRZEMOCY SZKOLNEJ

2.1. Wpływ mediów na dzieci i młodzież

Współczesne media pełnią bardzo ważną rolę w życiu dziecka. Już od najmłodszych lat telewizja towarzyszy dziecku w chwilach zabawy i smutku. W kolejnych etapach rozwoju młodego człowieka telewizja zapewnia coraz bogatszą ofertę programów, co powoduje stopniowe uzależnienie od telewizji. Z biegiem czasu telewizja staje się dla młodego człowieka głównym kreatorem opinii na różnorodne tematy, źródłem informacji o modzie, sposobach zachowania itd.. Ważny jest zatem pomoc rodziców i szkoły w uświadamianiu młodym ludziom zagrożeń jakie może nieść telewizja.

Nadmierne przesiadywanie przed telewizorem czy komputerem powoduje poczucie zmęczenia i ogranicza inne zajęcia dziecka ze szkodą dla ogólnego rozwoju, który wymaga zmęczenia i ogranicza inne zajęcia dziecka ze szkodą dla ogólnego rozwoju, który wymaga uczestnictwa w zabawie z grupą rówieśniczą, kontaktowało się z przyrodą, pomagało w pracach domowych, czytało książki i pisma do niego adresowane. Małe dzieci nie powinny oglądać filmów zastrzeżonych przez telewizję wyłącznie dla dorosłych.

Środki masowego przekazu, a zwłaszcza książka, radio, film, telewizja i Internet, wywołują silne przeżycia emocjonalne i spełniają dzięki temu jeden z podstawowych warunków oddziaływania wychowawczego. Media te wywierają w sposób pośredni wpływ na kształtowaniu postaw, dostarczają różnorodnych przeżyć i sposobów postępowania. Szczególnie dzieci bardzo silnie przeżywają losy bohaterów i klimat uczuciowy utworów. Stosunkowo łatwo ulega różnym sugestiom młodzież w okresie dojrzewania, która wzoruje się na lubianych twórcach i utworach. Pod wpływem lektur, filmów i widowisk telewizyjnych uczy się patrzenia na świat, dostrzegania krzywdy ludzkiej, głębszego spojrzenia na człowieka. Zwłaszcza z filmu i telewizji przyjmują zwyczaje, obyczaje i wzory zachowania, które dostosowują do norm obowiązujących w grupie rówieśniczej. Naśladują ulubionych bohaterów w sposobie ubierania się, bycia, w reakcjach uczuciowych, w przyjmowanych postawach społecznych.

Już dziecko w wieku szkolnym ma świadomość, iż jest adresatem mass mediów. Dziecku trudno zaakceptować, że nie wszystkie programy telewizyjne, filmy, czasopisma, czy książki powinny być dla niego dostępne. W związku z tym bardzo ważne jest, aby oferty mediów poddawać wnikliwej analizie, zwłaszcza że ich siła, zasięg i wpływ są coraz większe. Oddziaływają na myśli, wolę, uczucia i wyobraźnię odbiorcy. Na pewno z jednej strony są nośnikami różnorodnego dobra, ale z drugiej mogą być czynnikiem upowszechniającym zło, ponieważ media nie tylko odtwarzają istniejącą rzeczywistość, lecz także potrafią ją dowolnie kreować na swój własny użytek.

Wpływ telewizji jest szczególnie znaczący, gdy widz jest młody, mało krytyczny, nie ma innych wzorów wartości, nie styka się z oceną oglądanych treści. Na odbiór programu przez widza ma wpływ jego wiek, doświadczenie, ukształtowanie już cechy osobowości, postawy i wartości. Na sposób korzystania z telewizji w znacznym stopniu powinna mieć wpływ rodzina jakie programy i w jaki sposób dzieci i młodzież oglądają.

Telewizja z punktu widzenia pedagogiki, pełni istotne funkcje informacyjno-dydaktyczną i rozrywkową. Rozdzielanie tych funkcji jest sztuczne, ponieważ dzieci, a zwłaszcza małe nie odróżniają programów edukacyjnych od rozrywkowych. Wszystkie programy telewizyjne traktują jako rozrywkę.

2.2. Rola multimediów elektronicznych na agresję wśród dzieci i młodzieży

Cechą charakterystyczną wielu przekazów medialnych jest fakt, iż wielowymiarowa rzeczywistość kultury przekazywana jest często w formie rozrywki przesyconej brutalnością i agresją. Przemoc w mediach jest najważniejszym czynnikiem odpowiedzialnym za wyraźny wzrost agresji, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży. Nadawane obrazy pełne są epizodów agresji, często połączonej ze skrajną przemocą, całkowicie dostępnych dla młodych widzów. To samo można powiedzieć o filmach wideo, DVD, filmach kinowych, komiksach, grach komputerowych, Internecie.

Prowadzone obserwacje i sondaże umacniają nas w przekonaniu, że oglądanie wszechobecnej w mediach przemocy decyduje o ogólnym wzroście agresji w społeczeństwie. Niektórzy krytycy utrzymują, że samo obcowanie ze środkami masowego przekazu, niezależnie nawet od agresywnych treści, przyczynienie się do agresji i zachowań antyspołecznych.

Oglądając na ekranie sceny gwałtów widzowie wyzwalają istniejące w nich uczucie agresji, ponieważ otrzymują namiastkę tych gwałtów, do których byliby zdolni zgodnie z powyższym następuje więc wyzwolenie nagromadzonych w widzach okrucieństwa. Oglądanie zachowań agresywnych nasila ich wystąpienie u obserwatorów, prowadzi do zatarcia granic między dobrem a złem.

Koncepcja naśladownictwa czy modelowania zakłada, że telewizja działa na widza jak model zachowań prospołecznych, czy antyspołecznych, których nie musimy się uczyć, ćwiczyć, powtarzać czy trenować, aby te zachowania podjąć w sytuacji, kiedy nadarza się sprzyjająca okazja. Sytuacja ta sprawia, że dziecko staje się nie tylko obserwatorem przemocy, lecz również jej sprawcą. Oglądanie scen przemocy w telewizji wpływa na agresywność dzieci, uczestnicząc w akcji rozgrywającej się na ekranie włącza się czynnie lub identyfikuje z pojedynczym czy wieloma bohaterami. Bierze więc udział w różnych, często agresywnych sytuacjach, akceptuje patologiczne zachowania, a tym samym staje się uczestnikiem aktywnie utożsamiającym się w danej akcji. Najczęściej utożsamia się z bohaterem takim, który zwycięża, doświadczając przy tym poczucia siły, mocy, nabierając tym samym cech zachowania agresywnego.

Model braku wpływów „no effect” zakłada, że przekaz filmowy i telewizyjny nie ma większego wpływu na widza. Przemoc, agresja w fazie początkowej pobudzają silne wrażenia i odczucia widza, po których następuje zobojętnienie, brak reakcji. Dzieci oglądając filmy „agresywne” o wiele słabiej reagują na przejawy agresji i przemocy wśród rówieśników. Zaczyna się jednocześnie kształtować pogląd, że świat jest niebezpieczny, a przemoc jest powszechnie akceptowana, gdyż właśnie przemoc jest jedynym sposobem rozstrzygania nieporozumień.

Duży wpływ na rozwój zachowań agresywnych ma więc równoczesne działanie negatywnych czynników środowiska, wychowanie rodzinne i społeczne, czynniki wewnętrzne oraz ogólny stan człowieka. Sceny okrucieństwa i agresji w coraz większym stopniu wypełniają ekrany telewizyjne, nieskończona seria przemocy i wulgarności, wstrząsających scen i historii. Szczególnie niepokojący jest fakt, że sceny agresji i okrucieństwa są stałym elementem kreskówek dla dzieci. Brutalne kreskówki codziennie emitowane przez prywatne stacje telewizyjne wskazują często na skrajnie agresywny sposób postępowania i rozwiązywania konfliktów.

Podobna sytuacja ma miejsce w sytuacji korzystania z Internetu, który jest w pełni niekontrolowany. Niepokojący przede wszystkim jest fakt, iż dużą grupę odbiorców Internetu stanowią młodzież i dzieci. Kontakt z drastycznymi scenami ma wpływ na ich psychikę, dostarcza wzorców patologicznych zachowań. Postępujący rozwój technologii pozwalających łączyć telewizję z komputerem powoduje narastanie powyższego problemu. Analizując zjawisko agresji w przekazach multimedialnych nie można pominąć problemu gier komputerowych. Gry są przeważnie tak skonstruowane, że zawierają ogromny ładunek agresji i wyrafinowanego okrucieństwa. Możliwe jest włączenie dodatkowych opcji pozwalających na przykład dokładne obejrzenie zabitego przeciwnika, spojrzenie mu w oczy, podeptanie jego zwłok nogami. Obraz uzupełnia dobrana odpowiednio muzyka, krzyki, jęki, odgłosy wybuchów. Śmierć w grze nie boli i nie powoduje żadnych konsekwencji. W grach komputerowych nie istnieją żadne kary za zabijanie.

Istnieje jednak zasadnicza różnica w kształtowaniu psychiki dziecka przez telewizję oraz oddziaływanie na nią gier komputerowych. Przy oglądaniu telewizji trening ogranicza się jedynie do wielokrotnego obserwowania podobnych obrazów, chyba, że sceny agresji zostaną nagrane na taśmę wideo. W grach komputerowych gracz sam dokonuje aktów agresji. Mimo, że jest to agresja stymulowana, a nie dokonywana w rzeczywistości, gracz oswaja się z nią i nabiera w niej „wprawy”. Należy podkreślić, iż agresja i przemoc obecna w grach komputerowych jest każdorazowo nagradzana poczuciem sukcesu.

Elektroniczne środki multimedialne to nie tylko czynniki cywilizacyjnego postępu, ale także, jak przedstawiłam powyżej, źródło przekazów nasyconych agresją i przemocą, które mają destruktywny wpływ na proces wychowania. Niezbędne jest więc odpowiednie przygotowanie młodego odbiorcy w zakresie medialnym.

2.3. Wpływ mediów na rozwój psychofizyczny dziecka

Problemy, które rodzą się w związku z tworzącym się społeczeństwem informacyjnym, dotyczą wszystkich kwestii związanych z zagrożeniem powodowanymi przez nowe technologie. Są one o tyle istotne, że dotyczą przede wszystkim dzieci i młodzieży, a więc grup związanych coraz bardziej komputerem. Internet i telewizja zaznaczają swoją obecność i wpływają na kształtowanie osobowości. Z licznych badań wynika, że środki techniczne obok gromadzenia, przetwarzania i przekazywania informacji, mogą służyć także rozwijaniu intelektu i emocji, kształtowaniu wartości. Multimedialność powinna być zatem identyfikowana nie tylko z gromadzeniem, przetwarzaniem i przekazywaniem informacji, lecz również z rozwijaniem intelektu i emocji, z kształtowaniem wartości moralnych. Filmowe wzorce mają istotny wpływ na zainteresowanie młodych ludzi alkoholem i paleniem papierosów, oraz zażywaniem narkotyków przez młodzież.

Telewizja jest obecnie najpopularniejszym środkiem masowego przekazu, a jej oglądanie stało się najczęstszą formą spędzania wolnego czasu dzieci, młodzieży i ich rodziców. Skutki długiego przebywania dziecka przed telewizorem czy monitorem komputera mogą okazać się tragiczne dla rozwoju psychofizycznego. Telewizja, komputer, Internet to środki dostarczające wielu różnorodnych wrażeń wzrokowych i słuchowych mocno obciążających układ nerwowy człowieka. Zmuszają one do nieustannej koncentracji i pracy co prowadzi do zmęczenia. Jest to szkodliwe szczególnie dla dzieci charakteryzujących się delikatnym układem nerwowym. Doraźnie objawia się to słabszą koncentracją uwagi, niepokojem ruchowym, mniejszą sprawnością manualną, nadpobudliwością, rozdrażnieniem. Migocący obraz pojawiający się na ekranie telewizora lub monitora działa bodźcowo na ośrodkowy układ nerwowy może wywołać zjawisko fotostymulacji. Strumień świetlny płynący z ekranu atakuje układ nerwowy powodując zaburzenia koncentracji i procesów myślowych. Filmy i programy o treści niedostosowanej do wieku dziecka wywołują zaburzenia nerwicowe, niepokój, lęki, zaburzenia snu, nadmierne pocenie się a nawet moczenie nocne. Konsekwencje te są niezależne od treści odbieranych, powoduje je zbyt duża liczba wrażeń i informacji nadmiernie obciążających zmysły i narządy percepcji oraz cały układ nerwowy.

Agresja w filmach lub grach komputerowych to wprowadzenie do podświadomości dziecka komunikatów potęgujących to zachowanie i upośledzających wyobraźnię, rozbudzających skłonności do stosowania przemocy w kontaktach rówieśniczych. W dziecku z czasem powstaje przekonanie, ze przemoc i gwałt jest w życiu czymś normalnym. Najbardziej szkodliwa jest przemoc prezentowana przez akceptowaną postać lub ukazywana w kontekście humorystycznym. Takie sceny znieczulają dziecko na agresję, powodują że dziecko obcuje z fikcją, nieprawdą, sztuczną rzeczywistością w której nie jest radością, ból nie jest bólem, śmierć nie jest śmiercią. Dziecko przed ekranem telewizora traci żywą fantazję, inicjatywę, oryginalność, zatraca siebie. To co w dziecku jest autentyczne, zostaje zablokowane i zniszczone.

W ten sposób można wykształcić u młodego widza negatywny system wartości i norm. Młodzi ludzie, których osobowość, postawy i hierarchia wartości są w fazie kształtowania, gotowi są przyjąć za prawdę wiele fikcyjnych sytuacji oraz zachowań przedstawionych w mediach. Wzory telewizyjnych bohaterów odgrywają przy tym bardzo duże znaczenie w życiu dzieci i młodzieży, która nierzadko stara się naśladować je, czy to poprzez powielanie samego zachowania ulubionej postaci, czy tez przez naśladowanie prezentowanej przez nią mody, a także często wulgarnego języka.

Długotrwałe korzystanie z różnego rodzaju elektronicznych mediów powoduje ponadto:

a), stopniowy zanik więzi rodzinnych i możliwości oddziaływań wychowawczych ze strony rodziców;

b), wielogodzinne wystawianie się na promieniowanie w zamkniętym pomieszczeniu;

c), ograniczenie a nawet rezygnację z ruchu i aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu;

d), narażenie dzieci i młodzież na szkodliwe bodźce psychiczne, przemoc fizyczną i słowną, erotykę zawarte w wielu programach telewizyjnych i grach komputerowych;

e), zaniedbywanie obowiązków szkolnych i domowych;

f). wreszcie prowadzi do popadnięcia w uzależnienie, a w konsekwencji powoduje szkody zdrowotne, utrudnia rozwój intelektualny, osłabia siłę woli i osobowość, osobowość także wrażliwość moralną i więzi rodzinne.

Zaburzenia somatyczne wynikające z nadużywania lub niewłaściwego używania mediów dotyczą całego organizmu człowieka. Lekarz zauważają związek między nadużywaniem mediów a skrzywieniem kręgosłupa, wadami postawy, zaburzeniami układu nerwowego i metabolizmem, alergiami[1]. Szczególnie narażone na działanie mediów elektronicznych są receptory: wzroku, słuchu, oraz centralny system nerwowy. Nieobojętny także, na sprawność szkieletowo-mieśniową pozostaje postawa przyjmowana przy korzystaniu z mediów.

Telewizja, komputer, gry wideo i Internet działają na człowieka głównie przez przekazywany obraz. Obraz ten częstokroć nie jest dostosowany parametrami technicznymi do optymalnych warunków pracy oka[2]. Stałe wpatrywanie się w ekran czy monitor komputera prowadzi do powstawania wady wzroku.

Wzrok jest zmysłem niezmiernie ważnym. Dzięki niemu mózg człowieka zdobywa aż 80% wiedzy w otoczeniu. Bardzo ważną funkcją oka ludzkiego jest akomodacja. Media elektroniczne oddziałują na człowieka głownie przez obraz. Zwykle osoby korzystające z telewizji, Internetu, komputera czy gier wideo umieszczają się w bliskiej odległości od obrazów medialnych. Oglądając przedmioty bliskie oko szybko się męczy i potrzebuje częstych przerw związanych z przenoszeniem wzroku na przedmioty dalsze. Lekarze okuliści zalecają jedynie półgodzinną dawkę telewizji dla zdrowia oczu dzieci. Dzieci jednak siadają bardzo blisko ekranu telewizyjnego, wówczas zmęczone oczy ulegają uszkodzeniom, które nie pozwalają się zregenerować. Wady wzroku spowodowane nadużywaniem mediów ograniczają odbiór informacji z otoczenia przez co zostaje okrojony z wiedzy, możliwość funkcjonowania rodzinnego, zawodowego i społecznego człowieka.

Kolejnym ważnym dla człowieka receptorem jest słuch. Narząd słuchu odbiera za świata zewnętrznego wrażenia akustyczne tony, dźwięki, szmery, huki. Młody człowiek słyszy dźwięki o częstotliwości od 16-20 Hz do 16-20 kHz. Z wiekiem czułość odbierania wysokich tonów pogarsza się. Do przykrych należy hałas, który ma negatywny wpływ na słuch, układ nerwowy i pośrednio inne narządy. Za niebezpieczne uważa się dawki hałasu o natężeniu 85 dB przez 8 godzin, 88 dB przez 4 godziny, 91 dB przez 2 godziny i 100 dB przez 15 minut. Dźwięk o poziomie wyższym od 110 dB w bardzo krótkim czasie doprowadza do trwałego uszkodzenia słuchu[3]. Niewłaściwe używanie mediów elektronicznych powoduje, że człowiek naraża się na zbyt duże obciążenie narządu słuchu powodując jego uszkodzenie. Do zachowań niewłaściwych należą: słuchanie zbyt głośnej muzyki, noszenie przez długi czas walkmanów, głośne oglądanie telewizji. Obserwowalnymi oznakami działania hałasu na człowieka są: zmęczenie, spadek kondycji psychicznej, co przejawia się w słabszej wydajności pracy psychicznej, trudności w skupieniu uwagi, zaburzenia orientacji, drażliwość, podwyższenie ciśnienia krwi, bóle i zawroty głowy i wreszcie czasowe lub nawet trwałe uszkodzenie słuch. Na negatywne działanie hałasu szczególnie narażone są małe dzieci, u których hałas wywołuje niepokój, płaczliwość, zagubienie i poczucie niepewności. U młodzieży słuchającej muzyki przez słuchawki potwierdzono trwałe uszkodzenie słuchu w granicach 20-30 dB[4]. Ponadto zbyt głośne lub długotrwałe odbieranie średnich poziomów dźwięków z mediów może prowadzić do czasowego, krótko- lub długotrwałego upośledzenia słyszenia.

Do niewłaściwego odbioru mediów zaliczyć należy także postawę przybieraną przy korzystaniu z nich. U dzieci pozostających zbyt długo przed telewizją stwierdza się wady kręgosłupa, a także inne dolegliwości wynikające z siedzącego trybu życia. Osłabieniu i różnym dysfunkcjom ulega układ mięśniowy, krwionośny, a przede wszystkim nerwowy. Brak aktywności organizmu może przyczynić się do wystąpienia nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca. Człowiek reagując emocjonalnie na ekstremalne niekiedy sytuacje w grach wideo czy hałas pochodzący ze słuchania głośnej muzyki, odczuwa długotrwały stan pobudzenia i staje się drażliwy [5]. Jak wynika z powyższych rozważań, dla zdrowia somatycznego człowieka, w większości przypadków, nie są zagrożeniem same media. Zagrożenia stanowi niewłaściwe korzystanie przez młodego człowieka ze środków kultury popularnej. Niewłaściwe używanie czy nadużywanie mediów może doprowadzić do wielu chorób i dysfunkcji somatycznych i młodych.

Pierwsza z koncepcji zaburzeń psychicznych młodego odnosi się do widza biernego, który przyswaja sobie treści pokazywane w mediach i przyjmuje je za własne. Widz ten uczy się wszystkich zachowań, i tych altruistycznych i tych niemal bestialskich, jakie znajdują się w przekazie medialnym. Następnie treści wyniesione z mediów zamienia na działanie i weryfikuje w rzeczywistości realnej. Według tej koncepcji media, a zwłaszcza pokazywana w nich agresja, przemoc, okrucieństwo i pornografia odpowiedzialne są za spaczenie ludzkiej psychiki i szkody społeczne.

Druga z koncepcji dotyczących wpływu mediów na człowieka zakłada, że odbiorca treści medialnych jest widzem aktywnym. Widz aktywny oddziałuje na media. Media badają jego opinię i dostarczają widzowi treści oczekiwanych przez niego. Konsument kultury popularnej nadaje własne znaczenia treściom zawartym w środkach masowego przekazu. Współczesny widz jest widzem aktywnym, chcącym sprawować kontrolę. Jest także widzem, który podlega manipulacji i indoktrynizacji ze strony różnych podmiotów wykorzystujących środki masowego przekazu do realizacji własnych celów. Treści zawarte w mediach, zwłaszcza ciągle powtarzające się nasycone emocjonalnie nie mogą pozostać obojętne dla ludzkiej psychiki. Nie zawsze czyny okrutne są instruktażem i bodźcem do działania, ale na pewno pozwalają na przyzwyczajenie do scen brutalnych i drastycznych, które w naturalnym odruchu powinny budzić niesmak człowieka.

Siła i jakość oddziaływania mediów na człowieka zależy przede wszystkim od cech jego osobowości, a w przypadku dzieci przede wszystkim od środowiska wychowawczego. Ze względu na tak duża różnorodność osobowości w społeczeństwie nie możemy mówić o uniwersalnym modelu odbiorcy medialnego. Współczesny konsument kultury popularnej chce być aktywnym, kontrolującym rzeczywistość. Człowiek znajdujący się w świecie przeładowanym informacją nie jest w stanie odebrać i przetworzyć wszystkich informacji, które do niego napływają. Niejednokrotnie podejmuje on decyzje opierając się na informacjach niepełnych, szczątkowych, które są mocno zabarwione emocjonalnie, lub na tych, które są najczęściej powtarzalne. Zwłaszcza w tych sferach, które dla człowieka mnie znane, w których brakuje mu informacji, jest on w stanie przyjąć za prawdziwe treści uzyskane z mediów. Współczesny człowiek poszukuje świadomie w mediach informacji i rozrywki, nieświadomie dąży do zaspokojenia różnych potrzeb psychicznych.

Media zaspokoiwszy potrzeby człowieka oddziałują na niego poprzez przekazywane treści. Niebezpieczeństwo tkwi w tym, że w przekazie medialnym niekiedy trudno odróżnić prawdę od fałszu, a rzeczywistość od jej iluzji.

2.3.1. Uzależnienia od mediów elektronicznych

Człowiek współczesny żyje w świecie zdominowanym przez naukę i nowoczesną technologię. Często zamiast czytania książek spędza długie godziny przed komputerem, czy wieżą stereofoniczną. Rzadko odwiedzamy pocztę, chcąc wysłać list do drugiej osoby. Mamy przecież telefony, faksy lub pocztę elektroniczną. Bardzo przydatne są w naszym życiu czajniki bezprzewodowe, mikrofalówki oraz tostery. Podążając za rozwojem technologii nie mamy czasu dla bliskich i zamykamy się w sobie. Powoli izolujemy się.

Myślę, że XXI wiek przyniesie wiele osiągnięć w różnych dziedzinach, a najważniejsze z nich będzie otwarcie się na drugiego człowieka. Pora już zacząć dostrzegać się wzajemnie i nie dopuścić do alienacji, gdyż możemy stać się zrobotyzowanym społeczeństwem żyjącym w świecie wirtualnym. Uzależnienie od mediów należy rozumieć jako uzależnienie od przedmiotów i czynności z nimi związanych oraz treści przez te media przekazywanych.

2.3.2. Uzależnienia od telewizji

Należy zwrócić uwagę na powszechne uzależnienie od telewizji. Jest to bardzo ważny środek przekazu informacji, może uczyć, bawić, pomagać i radzić. Nie wymaga od odbiorcy nakładu pracy, często też myślenia i dlatego łatwo się od niego uzależnić. Zasiadamy wygodnie i poddajemy się atakującemu nas obrazom, często nie myśląc i nie analizując oglądanych treści. Te treści mogą być bardzo różne i można nimi manipulować. Inaczej jest z lekturą. Czytelnik sam określa tempo, może wrócić do przeczytanych już fragmentów i je przemyśleć. Czytając kształtuje się i ćwiczy wyobrażnię. Telewizja epatuje nas obrazami i odziera nas z wyobraźni. Często telewizor staje się niańką domową a pilot, czyli CDD staje się „centrum dowodzenia domowego”. Nie ma czasu na rozmowę z członkami rodziny, bo właśnie leci program w telewizji. Gości też często przyjmujemy przy włączonym telewizorze. Wiele osób nie potrafi zasnąć bez telewizora. Wszelkie czynności związane z domem odbywają się przy telewizorze np. sprzątanie, gotowanie, naprawianie ,itd.

Innym rodzajem uzależnienia od mediów jest uzależnienie od przekazywanych treści: od promowanego stylu życia, kultury, postaw. Telewizja ma duży wpływ na kształtowanie postaw dzieci i młodzieży, tym bardziej ze często nikt z nimi nie rozmawia na temat oglądanych programów , nie uczy dokonywania wyboru programów. Telewizja bez przerwy emituje reklamy. Wiele dzieci odczuwa rozczarowanie z otrzymanych prezentów, czy zakupów, bo nie były one reklamowane, nie mają odpowiedniej marki.

Początek telewizji to jest emisja pierwszych programów zbiega się z powstaniem filmu dźwiękowego i przypada na 1930 rok. Lata pięćdziesiąte przynoszą telewizji światowy zasięg. Później już bardzo szybko następuje postęp od telewizji kolorowej poprzez telewizję przewodową, satelitarną do telewizji cyfrowej , trójwymiarowy i ruchu wideo. Odmienność telewizyjnego odbioru to przede wszystkim intymność odczucie widza , że to co ogląda na ekranie, dzieje się w jego pokoju. Odbiór telewizyjny jest intymny dlatego, że telewizję odbiera się w domu samemu lub w niewielkim gronie. Zbliżenie to druga specyficzna cecha telewizji podyktowana małymi rozmiarami szklanego ekranu. Inną cechą telewizji jest wrażenie aktualności odbioru. Niektóre programy oglądane na szklanym ekranie dzieje rzeczywiście na naszych oczach i dzięki temu są w pewnym sensie niepowtarzalne. Dźwięk w telewizji pełni podobne funkcje jak w filmie, aczkolwiek w nieco zmniejszonym wymiarze. Służy on wydobyciu nastroju, a głównie uwydatnia znaczenie słowa, stanowiąc jego uzupełnienie i niekiedy dopowiedzenie.

Telewizja z jej wielorakim obrazem świata, światem fikcji i zdarzeń rzeczywistych wtargnęła do mikroświata codziennych spraw poszczególnych ludzi, wtopiona została w codzienność domowych powinności. Nastawienie odbiorcze i intensywność percepcji kształtują się różnie w zależności zarówno od cech osobowych telewidza, jak i od konwencji i rodzaju przekazu. W zależności od stopnia ich zaangażowania można wyróżnić przynajmniej dwa zasadnicze typy odbioru: odbiór powierzchowny i odbiór dogłębny. Odbiór powierzchowny charakteryzuje się bardzo niskim stopniem zaangażowania ze strony telewidza, brakiem zainteresowania emitowanymi treściami i brakiem ich przeżycia. Drugi typ odbiór dogłębny, jest on pełny, charakteryzuje się percepcją warstwy audytywnej i ikonicznej, ponadto zaangażowaniem uczuciowym lub intelektualnym albo obydwoma jednocześnie; odbiór z towarzyszącymi mu nierzadko mechanizmem identyfikacji projekcji.

Wpływ telewizji na zachowania dzieci jest skutkiem spędzania wielu godzin przed ekranem, przy atrakcyjnym, bezkonfliktowym kontakcie z materiałem telewizyjnym. Kontakty problemowe z innymi ludźmi zostały zastąpione przez uczestnictwo w nieprawdziwym życiu telewizyjnym. Telewizja stała się członkiem rodziny. Szczególnie popularne są seriale wśród ludzi pozbawionych innego towarzystwa i rodziny. Możemy identyfikować się z bohaterem ekranowym, który za nas przeżywa różne niebezpieczeństwa sytuacji, rozwiązuje problemy życiowe, jest związany uczuciowo z innymi, możemy przeżyć miłość, agresję, nienawiść, itp. Telewizor zastępuje kontakt z drugim człowiekiem. Telewizor jest traktowany jak prawdziwy znajomy i przyjaciel i z nim, a nie z prawdziwymi kolegami i przyjaciółmi spędza wolny czas. Telewizja nie wymaga wysiłku.

W ciągu ostatnich lat zaznaczyły się jednak poważne zmiany w sposobie odbioru programów telewizyjnych przez widzów . Młody odbiorca na pierwszym miejscu stawia komputer i Internet. Podupadł znacznie autorytet telewizji. Choć jeszcze pod względem ilości wolnego czasu zajmuje pierwsze miejsce przed radiem i prasą przestała być traktowana jako wiarygodny środek informacji.

2.3.3 Uzależnienie od gier komputerowych

Gry komputerowe są najbardziej rozpowszechnionym oprogramowaniem. W wielu domach komputer jest po to, aby dzieci miały zajęcie, grały i nie przeszkadzały rodzicom. Istnieją gry, które umożliwiają dzieciom obycie się z komputerem, zdobywanie sprawności, refleksu, spostrzegawczości, mające walory poznawcze, edukacyjne a także dające rozrywkę. Częściej jednak w grach dominuje przemoc i agresja, dosłownie „ociekająca krwią”. Gry mają najbardziej destrukcyjny wpływ na psychikę młodego człowieka. Media w Polsce coraz częściej informują nas o takich zachowaniach młodych ludzi, nauczyciel także też dostrzegają wzrost przejawów agresji wśród uczniów. Staje się to coraz powszechniejsze zjawisko.

Ogromnym zagrożeniem dla dzieci jest wirtualna rzeczywistość VR-virtual realisty, już dzisiaj określana mianem narkotyku XXI w.VR , w Polsce jeszcze to zjawisko marginalne jest technologią umożliwiającą wejście i działanie w świecie wygenerowanym przez komputer, z wielką ilością efektów specjalnych, gdzie człowiek czuje się jak w świecie rzeczywistym. Jest tam najważniejszą osobą, która może zrobić wszystko na co przyjdzie jej ochota.

To wszystko powoduje, że często osoby uzależnione od komputera nie mogą się bez niego obejść, mają problemy ze skupieniem się, tracą kontakt z rzeczywistością. Często mają coraz większe problemy z komunikacją międzyludzką i nie potrafią znaleźć się w realnym świecie. Z biegiem czasu ten stan się pogłębia. Zakaz korzystania z komputera przyjmowany jest agresją i atakami histerii.

Do pozytywnych wartości gier pedagodzy i psychologowie zaliczają możliwość rozwijania wyobraźni uczestników, umiejętności podejmowania decyzji. Negatywny wpływ gier dotyczy głównie możliwości uzależnienia od komputera oraz uczenia się zachowań agresywnych i nieetycznych wymuszonych przez grę.

Dominacja dziecka nad rzeczywistością, nad zdarzeniami i akcją w komputerowej grze są bardzo istotną przyczyną zainteresowania multimediami przez użytkowników. Dzieci i młodzież stają się podmiotami zdarzeń w konfrontacji ze światem. Z bezpiecznego dystansu mogą kierować zdarzeniami, działać i odnosić sukcesy. Komputer jest czymś więcej niż kolega. Nad światem komputerowym góruje właśnie grający uczeń, co stanowi źródło satysfakcji i pozytywnych wzmocnień u niego. Nierealny świat staje się bardziej realny i bardziej pożądany od rzeczywistego. Rodzice widzą, że dzieci grają w gry i spędzają czas przed komputerem, ale prawdopodobnie niezbyt dobrze orientują się, na czym polega spędzanie czasu przez dziecko. Dzieci więc wykazują często pewne umiejętności, których nie posiadają dorośli. Świat komputerów jest barwny, kolorowy, poparty muzyką, ruchem, pełen dynamiki. Wszystko to powoduje nie tylko przyswajanie pozytywnych treści, ale także może służyć promowaniu treści wzmacniających postawy agresywne, niedostosowane, bierne i skazać użytkownika na samotność.

2.3.4. Uzależnienie od Internetu

Świat komputerów i ich wpływ na dziecko jest obszarem w nieco mniejszym stopniu. Oprócz wyrazów wielkiej aprobaty pojawiły się już jednak również pierwsze próby ostrzegania przed korzystaniem z komputera, głównie z wpływu na wadę kręgosłupa, z uwagi na długi okres czasu spędzany na siedzeniu przed ekranem, wady wzroku wynikające z wpatrywania się w ekran.

Atrakcyjność korzystania z komputera polega na tym, że używanie tego sprzętu wydłuża czas koncentracji uwagi, powoduje wzrost trwałości efektów nauczania do upodobań konkretnej osoby. Obraz oddziałuje mocniej i skuteczniej niż przekaz słowny. Komputer jest urządzeniem technicznym, który może skutecznie zainteresować odbiorcę i wywierać na niego duży wpływ, zarówno pozytywny, jak również negatywny pornografia, agresja, przemoc i in.

Internet jest postrzegany jako technologia mogąca zburzyć tradycyjne bariery poprzez nowe formy komunikowania się ludzi ze sobą i komputerów. Zagrożenia te można podzielić na kilka rodzajów. Są to zagrożenia:

a), fizyczne (wady wzroku, postawy, skrzywienia kręgosłupa);

b), psychiczne ( oderwanie od życia, przebywanie w wirtualnej rzeczywistości;

c), uzależnienie polegające na wielogodzinnym przebywaniu z komputerem na niekorzyść kontaktów z ludźmi);

d), moralne (łatwy dostęp do treści nieodpowiednich dla dzieci w wieku szkolnym, jak pornografia, pokazywanie konstrukcji niebezpiecznych urządzeń).

Zwolennicy komputerów podkreślają jego wielką przydatność w nauczaniu i informowaniu użytkowników : encyklopedie, poradniki, programy symulacyjne, itp. (wady wzroku, postawy, skrzywienia kręgosłupa),

Wiele osób bardzo szybko uzależnia się od Internetu, zjawisko to można określić jako wpadające w sieć z której nie potrafią wyjść. Internet to medium, które komunikację międzyludzką przyniosło w inny wymiar. Internet jest tak popularny ponieważ zawiera ogromne zasoby informacji, do których jest łatwy i niedrogi dostęp. Zapewnia względną anonimowość. Oprócz stron www i poczty elektronicznej największą popularność zdobywają miejsca spotkań w cyberprzestrzeni tzw.chat-room’y, czyli kawiarenki internetowe. Oprócz ogromnych korzyści z rozwoju sieci, nie należy zapominać o negatywnych skutkach jej stosowania. Ogromna ilość informacji rozpowszechnianej w sieci nie koreluje z ich jakością. Nigdy też nie można mieć pewności, że są one prawdziwe. Długotrwałe korzystanie z Internetu może przerodzić się w stan , który określa się jako uzależnienie angielski Net addiction. Duża część internatów spędza zbyt wiele czasu w sieci, przeglądając serwisy www czy prowadząc pogaduszki w chat-room’ach (niejednokrotnie rozmawiają z maszyną nie zdając sobie z tego sprawy). Podczas tych rozmów mogą być tym kim chcą, fantazjować na swój temat.

Uzależnienie od sieci nie jest stanem jednorodnym, przejawia się różnymi zespołami zachowań:

a), uzależnienie cyberseksualne-oglądanie, kupowanie czy kopiowanie na swój dysk pornografii sieciowej;

b), elektroniczny hazard-przeznaczanie czasu i środków w gry sieciowe, aukcje, zakłady;

c), przeładowanie informacji-nadmierne gromadzenie i przeglądanie danych z Internetu;

d), uzależnienie od komputera-obsesyjne granie w sieci.

Osoby uzależnione od sieci nie lubią, gdy zwraca im się uwagę na to, że długo siedzą przy komputerze. Osoby te mają zaburzone funkcjonowanie rodzinne i zawodowe. Nie zaspakajają potrzeb emocjonalnych członków swojej rodziny, często zaniedbują obowiązki w szkole czy pracy. Obserwuje się u tych osób takie objawy psychosomatyczne: przygnębienie, niepokój, drażliwość, agresję, zaburzenia snu i zaburzenia seksualne. Predyspozycje do uzależnień mają osoby mające zaburzenia afektywne i lękowe, niską samoocenę i nieprawidłowe ukierunkowanie popędów. Wraz z coraz większym rozwojem technologii informacyjnej te zagrożenia będą coraz większe, jeśli nie zadba się o odpowiednie kształcenie korzystających, a w szczególności dzieci i młodzieży.

Uzależnienie od komputera jest szczególnie niebezpieczne. Spada zainteresowanie wszystkimi innymi sprawami życiowymi, postępuje izolacja od innych oraz koncentracja życia wokół komputera , kupowanie części, rozmowy na ten temat, a każde rozładowanie problemów życiowych i emocjonalnych ma miejsce przez kontakt z tą maszyną. Ludzie ci nie znają siebie , mają niski poziom samoakceptacji, nie potrafią wyrażać swoich uczuć. Bezpieczeństwo odnajdują przy komputerze, gdzie spędzają cały swój wolny czas, zaniedbują obowiązki szkolne i rodzinne. Kolejny etap uzależnienia to rozkojarzenie i zaburzenie pamięci. Wzrasta udział młodzieży szkolnej zainteresowanej komputerem i korzystającej codziennie ze sprzętu komputerowego. Korzystają głównie z gier i z Internetu. Ich liczba powiększa się wraz ze spadkiem ceny komputera i wzrostem jego dostępności. Komputer odbiera osobom uzależnionym poczucie wolności, prywatności, a także uniemożliwia krytyczne ustosunkowanie się do otaczającego świata. Komputer staje się czymś w rodzaju „superczłowieka”, a użytkownik jest podatny na manipulację, niezdolny krytycznie odnieść się do przekazywanych mu informacji.

Do wirtualnego świata zawitały prawdziwe przestępstwa: wyłudzenia pieniędzy, przemyt, szantaż, pedofilia itd. .To w Internecie najłatwiej można sprzedać skradziony samochód, znaleźć dane bogatych ofiar, przekazać informację o narkotykach. Jednak walka w sieci jest na razie wyrównana. Przestępcy też mają pieniądze na coraz lepszy sprzęt i w Internecie załatwiają ponad połowę swoich interesów.

Jak sobie radzić z problemem uzależnienia od Internetu?. Przede wszystkim wyeliminować agresywne gry komputerowe. Najprostszym i najpoważniejszym rozwiązaniem jest skorzystanie z dostępnych na rynku programów ograniczających dostęp do treści niepożądanych. Większość cybercenzorów bazuje natomiast na specjalnie stworzonych i stale aktualizowanych listach zakazanych adresów i słów. Do tych list można zwykle samodzielnie dodawać te pozycje, które naszym zdaniem mogą zaszkodzić dziecku. Na szczęście większość filtrów poza blokadą adresu i słowa klucza np. sex czy seks potrafi także analizować treść nieznanej strony. Wszystkie te zabezpieczenia pozwalają więc znacznie ograniczyć możliwość dotarcia do tych z niepożądaną treścią.

Na uwagę z pewności zasługuje produkt jednego z polskich dostawców Internetu do szkół i placówek oświatowych Filtr Treści Niepożądanych. Rozwiązanie to dostępne jest niestety na razie jedynie dla szkół, ponieważ montowane jest na serwerze dostawcy Internetu, a nie w komputerze użytkownika. Dzięki temu zresztą FTN staje się barierą nie do obejścia nawet przez najsprawniejszego młodego internautę. Poza tym baza zabronionych adresów nie wymaga samodzielnego uzupełniania przez użytkownika. Dba o to bowiem sam dostawca, który jednak na żądanie rady pedagogicznej obsługiwanej szkoły w każdej chwili może dołączyć do indeksu pominięte strony.

Rozwiązaniem, które również może się okazać skuteczne w szkolnych pracowniach, jest program Cyber Patrol. Może on obsługiwać jednocześnie do dziesięciu użytkowników, ale równie skutecznie chroni pojedynczego internautę przy domowym komputerze. Cyber Patrol, podobnie zresztą jak wszyscy jego konkurenci, posiada zabezpieczenie hasłem. Gdy do komputera zasiądzie wiec osoba dorosła, może wyłączyć filtr i już bez żadnych ograniczeń przeglądać zasoby Internetu. Jest także w stanie sprawdzić na obszernym wydruku, do jakich stron wcześniej usiłowała dostać się jego pociecha. Program bowiem zapamiętuje czas serwowania po sieci i adresy oglądanych stron.

Jednym z najlepszych chyba rozwiązań dla użytkowników domowych komputerów jest program NetNanny. Poza cenzurowaniem internetowych treści dodatkowo nie pozwala, by w czasie, gdy spokojnie przeszukujemy zasoby sieci, ktoś pozna nasz numer telefonu, nazwisko czy numer karty kredytowej. Dodatkową zaletą jest filtrowanie także wtedy, gdy komputer odłączony jest od Internetu. Jeśli wiec dziecko przyniesie do domu płytę CD z nagraniem porno - NetNanny zablokuje odczyt z dysku.

Podobnie jak Cyber Patrol i NetNanny działa jeszcze kilka programów dostępnych na rynku. Należy jednak pamiętać, że wszystkie one s instalowane w komputerze. Można je więc także od instalować. Jeśli wiec nasze dziecko jest wystarczająco zdolne i wprawione w informatyce, zawsze może pokonać zabezpieczenia. Nie wpadajmy jednak w panikę. Dla pewności wystarczy zasiąść przy klawiaturze komputera w dziecinnym pokoju i na dysku C otworzyć katalog Historia. Są w nim zapisane strony internatowe, które nasza pociecha oglądała przez ostatnie 20 dni.

WYBRANE PROGRAMY I SYSTEMY SKUTECZNIE FILTRUJĄCE ZASOBY NTERNETU:

1), Filtr Treści Niepożądanych;

2), Cyber Patrol;

3), NetNanny;

4), SurfWatch;

5), CYBERSitter.

Bardzo dużą rolę mają nauczyciele informatyki w szkole (często dla dzieci są to najważniejsi nauczyciele, bo mają komputery), którzy powinni uświadamiać uczniom, że komputer ma służyć człowiekowi i wcale nie jest taki "najmądrzejszy”. Nauczyciele powinni uświadamiać rodzicom i dzieciom, że należy korzystać z mediów w sposób rozsądny i przemyślany.

ROZDZIAŁ III

KONCEPCJA BADAŃ

3.1. Cel badań

Punktem wyjścia we wszystkich badaniach jest problem teoretyczny lub praktyczny, punktem dojścia- jego rozwiązanie. Rozwiązanie to ma odpowiadać prawdzie, powinno, więc być zgodne z rzeczywistością, przy czym kryterium tej zgodności stanowi doświadczenie, praktyka.

Badania naukowe prowadzą do wykrycia prawidłowości daną kategorią zjawisk. Są one ujęte za pomocą twierdzeń o związkach i zależnościach zachodzących między poznawanymi faktami lub zjawiskami albo też odnoszących się do procesu rozwoju.

Każde twierdzenie naukowe wymaga uzasadnienia. Jest ono dokonywane w oparciu o określone procedury badawcze, stanowiące podstawę weryfikacji hipotez zawartych w problemie badań.

Przedmiotem badań niniejszej pracy jest próba oceny poziomu wiedzy młodzieży dotyczącej zagadnień wpływu mediów na przemoc w szkole.

Przed przystąpieniem do badań należy określić ich cel. Wymaga to uświadomienie sobie, co skłoniło nas do tych działań oraz do czego mogą być przydatne wyniki, które na podstawie nich uzyskamy.

Celem badań jest poznanie naukowe istniejącej realnie, empirycznie rzeczywistości społecznej, opis zjawiska, instytucji lub jednostki.

Wśród celów badań wyróżniamy cele teoretyczno-poznawcze i praktyczno-wdrożeniowe.

Cele teoretyczno-poznawcze wiążą się z poznaniem określonej kategorii zjawisk oraz wykryciem ich związków, zależności i prawidłowości, natomiast cele praktyczno-wdrożeniowe łączą się z wykorzystaniem wyników badań w działalności wychowawczej, kulturalnej lub innej formie ludzkiej aktywności.

Celem prezentowanej pracy jest udzielenie odpowiedzi, jaką wiedzę posiada młodzież na temat mediów i prawdopodobnego wpływu jej na przemoc w szkole. Chcę wykazać, czy wiedza, którą młodzież posiada jest wystarczająca w zetknięciu się na przykład w życiu codziennym z tym problemem, czy nadal jest za mała.

Celem praktycznym niniejszej pracy oraz przeprowadzonych na jej potrzeby badań jest pokazanie, jakich zmian potrzeba, aby wiedza młodzieży na temat wpływu mediów na przemoc w szkole była pełna, gdzie są luki w edukacji młodzieży.

Przedmiotem badań są młodzi ludzie, którzy wchodzą w dorosłe życie i to w jaki sposób poradzą sobie z różnymi zagrożeniami, na przykład czy jest dla nich realnym zagrożeniem media, które niosą ze sobą różne konsekwencje dla młodej psychiki.

3.2. Problemy i hipotezy badawcze

Problem badawczy to pytanie o naturę badanego zjawiska, o istotę związków między zdarzeniami lub istotami i cechami procesów, cechami zjawiska, to co mówiąc inaczej uświadomienie sobie trudności z wyjaśnieniem i zrozumieniem określonego fragmentu rzeczywistości, to mówiąc jeszcze inaczej deklaracja o naszej niewiedzy zawarta w gramatycznej formie pytania.

„ J. Sztumski biorąc za kryterium przedmiot, zakres i rolę, jaką pełnią problemy, wyróżnia problemy:

a), teoretyczny i praktyczny;

b), ogólny i szczegółowy;

c), podstawowe i cząstkowe.”

(J. Sztumski, „Wstęp do metod i technik badań społecznych”, Katowice 1999, Śląsk, s.51.)

Istnieje wiele innych klasyfikacji problemów badawczych. Klasyfikacja J.Sztumskiego ma ten walor, że uświadamia badaczowi potrzebę ogarnięcia pytaniem badawczym całości zagadnień określonych tematem pracy, zawarcia w tym pytaniu generalnego celu badań oraz rozczłonkowanie owego głównego pytania badawczego na maksymalną liczbę pytań szczegółowych, które wyczerpią zakres pytania głównego i nie będą się krzyżować treścią i zakresem znaczeń.[6]

Problemy badawcze w postaci pytań rozstrzygnięcia rozpoczynają od partykuły „czy, poprzedzające zdanie oznajmujące. Problemy badawcze w postaci dopełnienia nie sugerują z góry żadnych możliwych wypowiedzi. Rozpoczynają się od zaimków pytanych lub trzysłownych, jak: ‘kto”, „co?”, „gdzie?”, ”w jakim stopniu?”, „dlaczego?” i tym podobnych. To one głównie wyznaczają zakres możliwych odpowiedzi. Każdy z formułowanych problemów badawczych ma swój zakres. Na ogół wymienia się dwa podstawowe ich zakresy. Pierwszy z nich dotyczy zależności między zmiennymi, a drugi wartości, czy wartości zmiennych. Przy czym jeden i drugi mają swoje podzakresy.[7]

Problem główny niniejszej pracy zawiera się w następujących pytaniach:

1), Czy media mają wpływ na rozwój osobowości dzieci i młodzieży?.

2), Czy media inspirują agresję wśród dzieci i młodzieży?.

3), W jakim stopniu negatywne wzorce kreowane przez media oddziaływają na przemoc w szkole?.

„Hipotezą nazywa się wszelkie twierdzenia częściowo tylko uzasadnione, przeto także wszelkie domysły, za pomocą którego tłumaczymy dane faktyczne, a więc też i domysł w postaci uogólnienia, osiągniętego (…) na podstawie danych wyjściowych” (T.Kotarbiński 1960).^[8]

Stwierdzenia zawarte w hipotezach są tylko zawsze świadomie przyjętymi przypuszczeniami czy też założeniami, wymagającymi potwierdzenia lub odrzucenia w wyniku badań naukowych nad interesującymi badacza problemem, ale nigdy nie przesadzają o ich ostatecznych wynikach lub płynących z nich wnioskach.

Hipotezy dzieli się biorąc pod uwagę takie kategorie, jak: cel, zasięg lub stopień prawdopodobieństwa. Ze względu na cel wyróżniamy hipotezy:

a), podstawowe (mają zasadnicze znaczenie);

b), częściowe (mają wyjaśnić zagadnienia fragmentaryczne).

Ze względu na zasięg wyróżniamy hipotezy:

a), ogólne (dotyczą problemu głównego);

b), szczegółowe (problemów szczegółowych i są ukonkretnieniem hipotezy głównej).

Hipotezy podlegają weryfikacji, dlatego umiejętne ich postawienie w początkowym etapie badań odgrywa istotną rolę w ukierunkowaniu postępowania badawczego. W hipotezie wyrażamy przeświadczenie, co do spodziewanego kierunku zależności lub spodziewanego stanu wydarzeń.

Do wymienionych wyżej problemów sformułowałam następujące hipotezy:

1), Media mają duży wpływ na rozwój osobowości dzieci i młodzieży.

2), Media inspirują agresję wśród młodych dzieci i młodzieży.

3), Negatywne wzorce kreowane przez media w wysokim stopniu wpływają na występującą przemoc w szkole.

3.3. Metodologia badań

Procedura badań, jest równoznaczna z właściwym doborem lub konstruowaniem metod badawczych dopasowanych do uprzednio sformułowanych problemów badawczych i hipotez roboczych.

Różne kwalifikacje metod i technik można spotkać w opracowaniach metodologicznych, metodologicznych rozdziałach poświęconych metodom i technikom.

W zgodzie zatem z tradycją oraz zasadami logiki przez metodę badań rozumieć będziemy „zespół teoretycznych uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. Techniką badań zaś nazywać będziemy „czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów” ( Kamieński A. 1974).

Otóż narzędzie badawcze jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań.[9]

Metoda jest to pewnego rodzaju charakter działania, jaki podejmujemy dla zdobycia interesujących nas danych. Rozumienie w ten sposób metody są zazwyczaj pewnym ogólnym systemem reguł, dotyczących organizowania określonej działalności badawczej, szeregu operacji poznawczych i praktycznych, kolejności ich zastosowania, jak również specjalnych środków i działań skierowanych na z góry założony cel badawczy.

W ślad za wyborem metody musi następować przygotowanie szczegółowych technik badawczych. Przez technikę badania należy rozumieć czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzonych informacji, opinii, faktów. Technika badawcza jest określoną czynnością służącą do uzyskania pożądanych danych. Jest pojedynczą procedurą, polegającą na wykonaniu określonej czynności badawczej.

Jednym ze sposobów gromadzenia danych jest ankietowanie. Może być ono przeprowadzone bezpośrednio przez ankietera, który nanosi osobiście odpowiedź osoby badanej na kwestionariusz, może być też przeprowadzone bez jego udziału.

Dla potrzeb niniejszej pracy przeprowadzono badania ankietowe. Metodę tę uznano, bowiem za szybki i efektywny sposób gromadzenia danych. Ankietę środowiskową można stosować w tych wszystkich przypadkach, kiedy osoby badane skupione są w jednym miejscu. Pytania ankiety są zawsze konkretne, ścisłe i jedno problemowe. Najczęściej też pytania są zamknięte i zaopatrzone w tak zwaną kafeterię, czyli zestaw wszelkich możliwych odpowiedzi. Ankieta dotyczy najczęściej wąskiego zagadnienia bądź problemu szerszego rozbitego na kilka zagadnień szczegółowych. Szuka się więc ścisłych skategoryzowanych, jednoznacznych i porównywalnych na temat jednego zagadnienia. Wypełnienie ankiety polega na przekreśleniu właściwej odpowiedzi lub stawianiu określonych znaków przy odpowiednich zadaniach kafeterii. Kafeterie bywają zamknięte i półotwarte oraz koniunktywne i dysjunktywne.

Kafeterię zamkniętą nazywamy ograniczony zestaw możliwych odpowiedzi, poza które odpowiadający wyjść nie może, lecz tylko wybiera wśród możliwości, jakie daje sformułowany zestaw.

Kafeterię półotwartą nazywamy taki zestaw możliwych do wyboru odpowiedzi, które zawierają jeden punkt oznaczony zazwyczaj słowem „inne”, pozwalający na zaprezentowanie swej , odpowiedzi, jeśli nie mieści się w żadnym zaproponowanym sformułowaniu.

Kafeteria koniunktywna pozwala na wybranie kilku możliwych odpowiedzi, dające potem możność obliczenia częstotliwości wyboru poszczególnych odpowiedzi, a tym samym utworzenie hierarchii.[10] Wybór metody okazał się, więc adekwatny w stosunku do badanej grupy, którą stanowiła młodzież klasy maturalnej.

Przygotowany przeze mnie kwestionariusz ankiety składa się z 33 pytań. Pytania dotyczyły w szczególności podstawowej wiedzy na temat mediów, sposobów jej odbioru, wpływu na zachowanie młodych ludzi, a w szczególności na uzewnętrznianie się po przez agresje, narkotyki, alkoholizm, prostytucję, stopień wpływu używek reklamowanych w mediach, interakcji w kontaktach młodzieży z innymi ludźmi , w jakim stopniu media wpływają na przemoc w szkole oraz metody zapobiegania temu wpływowi.

3.4. Przebieg i organizacja badań

Badania zostały przeprowadzone w miesiącu lutym 2007 roku wśród uczniów klasy maturalnej w Zespole Szkół Gastronomicznych im. prof. Eugeniusza Pijanowskiego, Technikum Gastronomiczno-Hotelarskie Nr.1 w Warszawie. Badaniem objęto 30 uczniów wybranych w sposób losowy.

Przed przystąpieniem do badań zostało wydane pozwolenie na przeprowadzenie ankiety przez dyrekcję szkoły. Respondenci zostali poinformowani o celu badań i dobrowolnym w nich udziale. Otrzymali dodatkowe informacje dotyczące wypełnienia ankiety i zapewnienia o anonimowości zebranych danych.

W moich badaniach brałam pod uwagę poglądy młodzieży, jako grupy docelowej.