Zgodnie z art. 239 Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27-07-2005 r. i art. 15a ustawy z dnia 04-02-1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904, z późn. zm.) Uczelni w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu pracy dyplomowej studenta. Realizując ten zapis Pedagogium Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie na niniejszej stronie (www.pedagogium.com.pl) publikuje wszystkie prace dyplomowe swoich studentów. Materiały publikowane na tej stronie chronione są prawem autorskim. W przypadku wykrycia naruszenia praw autorskich należy powyższy fakt zgłosić na adres rektorat@pedagogium.edu.pl.   

PEDAGOGIUM

Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie

Urszula Madejak

Nr albumu: 106/04

Autorytet wychowawcy w klasie szkolnej w gimnazjum. Na przykładzie Gimnazjum w Halinowie.

„An authority of a tutor in school class in the Secondary School. In example of the Secondary School in Halinów”.

Praca licencjacka

na kierunku Pedagogika

specjalności Resocjalizacja społecznie nieprzystosowanych.

Praca wykonana pod kierunkiem prof. zw. dr hab. Zdzisław Kosyrz

Warszawa, 2007

Oświadczenie promotora pracy

Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego.

………………………………………       ………………………………………………………

                        (data)                                             (podpis promotora pracy dyplomowej)

Oświadczenie autora pracy

Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam,, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami.

Oświadczam, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego lub stopnia naukowego w wyższej uczelni.

Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną.

………………………………….       ………………………………………………

                   (data)                                        (podpis autora pracy dyplomowej)

Streszczenie

„Autorytet wychowawcy klasy szkolnej w gimnazjum. Na przykładzie Gimnazjum w Halinowie”.

„An authority of a tutor in school class in the Secondary School. In example of the Secondary School in Halinów”.

Moja praca dotyczy problemu „ autorytetu wychowawcy w klasie szkolnej w gimnazjum”.

W pracy tej badałam wpływ wychowawcy na wychowanków, jak również wpływ samooceny wychowawcy na uznanie wśród wychowanków.

Przyjęłam odpowiednie założenia, które po przeprowadzeniu badań potwierdziły się.

Badania dowiodły, że w Gimnazjum w Halinowie wychowawca, który jest autorytetem dla swoich wychowanków ma większy i bardziej pozytywny wpływ na swoich wychowanków, jak również wychowawca o wyższej samoocenie ma większe uznanie wśród swoich wychowanków.

Słowa kluczowe: autorytet, wychowawca, klasa, gimnazjum, samoocena, efekty wychowawcze

Keywords: authority, tutor, class, the Secondary School, self-evaluation, tutorial effects

            SPIS TREŚCI

WSTĘP (WPROWADZENIE)……………………………………………………………4

ROZDZIAŁ 1. Autorytet wychowawcy nauczyciela w literaturze przedmiotu.....…….6

1.1. Rodzaje autorytetu………………………………………………………………7

1.2. Rola autorytetu w wychowaniu – przedstawiona w literaturze przedmiotu…….8

1.3. Autorytet nauczyciela…………………………………………………………...9

1.4. Osobowość wychowawcy, a jego autorytet…………………………………….12

ROZDZIAŁ 2. Podstawy metodologiczne badań……………………………………......16

2.1 .Charakterystyka podstawowych pojęć………………………………………....16

2.2 . Przedmiot badań………………………………………………………………..18

2.3.  Problemy pracy………………………………………………………………...19

2.4  . Hipotezy badawcze………………………………………………………….....19

2.5  . Wyłonienie zmiennych………………………………………………………...19

2.6  . Dobór wskaźników…………………………………………………………….20

2.7  . Metoda badawcza…………………….………………………………………..20

2.8  .Techniki badań pedagogicznych pracy………………………………………...21

2.9  Opis placówki, w której przeprowadziłam badania…………………………….21

2.10.Opis badanej grupy……………………………………………………………22

2.11. Organizacja i przebieg badań…………………………………………………22

ROZDZIAŁ 3. Pedagogiczna analiza wyników badań własnych ……………………...24

3.1. Wyniki badań dotyczące posiadania przez wychowawcę autorytetu…………...24

3.2. Opinia na temat wyników wychowawczych, wychowawcy w gimnazjum w

        Halinowie………………………………………………………………………25   

            3.3. Samoocena wychowawcy a uznanie wśród wychowanków……………………29

                   3.3.1. Analiza wyników dotyczących średniej samooceny wychowawców……30

                   3.3.2. Analiza wyników dotyczących wysokiej samooceny wychowawcy…….32

                   3.3.3. Wyniki charakteryzujące niską samoocenę wychowawcy……………….34

PODSUMOWANIE………………………………………………………………………...35

BIBLIOGRAFIA…………………………………………………………………………...37

WYKAZ TABEL…………………………………………………………………………...38

WYKAZ DIAGRAMÓW…………………………………………………………………..39

ANEKSY - ankieta………………………………………………………………………….40

WSTĘP

    Od wielu lat trwa nieustanne poszukiwanie wizerunku idealnego wychowawcy szkolnego. Łączy się z tym nierozerwalnie pojęcie autorytetu.

W pedagogice przyjęło się rozumienie autorytetu jako wzoru czy swoistych przymiotów i kompetencji wychowawców, zwiększających ich możliwości oddziaływania na wychowanków, przekazywania im wiedzy, postaw, wartości i formowania określonych umiejętności.

Autorytet pedagogiczny staje się koniecznym warunkiem właściwego przebiegu procesu socjalizacji

W dzisiejszych czasach bardzo trudno o wychowawcę, który jest autorytetem dla swoich wychowanków.

    Szczególnie trudne jest to w klasach gimnazjalnych. Ponieważ uczniowie gimnazjów są w  wieku dojrzewania. Jakże trudnym dla procesu wychowania i socjalizacji.

Wychowawcy powinni pamiętać, że nie sposób być autorytetem dla samego siebie, można nim być zawsze w odniesieniu do kogoś innego. Rzeczą trudną jest również posiąść autorytet na stałe. Zazwyczaj ulega on zmianom – umocnieniu, osłabieniu lub całkowicie zanika. Istnieje również możliwość, że bywa się autorytetem dla jednych, a nie jest się nim dla innych.

Dlatego w  pracy przedstawione zostały zagadnienia dotyczące „Autorytetu wychowawcy w klasie szkolnej w gimnazjum. Na przykładzie Gimnazjum w Halinowie.

Praca ta dowodzi, że wychowawca będący autorytetem dla swoich uczniów, ma na nich większy i bardziej pozytywny wpływ niż wychowawca, który nim nie jest.

   Rozdział pierwszy zawiera podstawy teoretyczne pracy: zgromadzoną literaturę oraz kryteria jej doboru.

Rozdział drugi zawiera metodologię. Do badań została wykorzystana jedna metoda  badawcza – monografia. Oraz dwa narzędzia badawcze: ankieta i wywiad.

 Opracowanie tego rozdziału opiera się głównie na pozycji T.Pilcha i T.Bauman  pt. „Zasady badań pedagogicznych”

W rozdziale tym są przedstawione również cele, problemy, hipotezy, metody badań, dobór grupy badawczej i placówki, organizację tych badań i ich przebieg.

Trzeci rozdział zawiera część badawczą. Przeprowadzone badania dały odpowiedz na postawione problemy i potwierdziły założenia, dotyczące wpływu wychowawcy na swoich wychowanków, jak również wpływu samooceny wychowawcy na uznanie wśród wychowanków.

Podsumowaniem mojej pracy są wyniki końcowe.

ROZDZIAŁ I

Autorytet wychowawcy nauczyciela w literaturze przedmiotu.

   Od starożytności po czasy współczesne wychowawca – nauczyciel jest osobą znaczącą w procesie wychowania i socjalizacji człowieka.

Wychowawca tak powinien wypełniać swoje obowiązki zawodowe, aby przekonać środowisko do uznania własnej osobowości i tym samym do powstania i utrwalenia swojego autorytetu. W tym miejscu pragnę wyjaśnić te dwa terminy: wychowawca i autorytet.

Najogólniej wychowawca – to każdy , kto zajmuje się wychowaniem. Wychowawca klasy szkolnej zajmuje się wychowaniem dzieci i młodzieży profesjonalnie.

Istotą zadań należących do wychowawcy klasy jest, sprawowanie bezpośredniej opieki nad uczniami i kierowanie życiem zespołowym klasy. Wynika z tego , że wychowawca prowadzi w powierzonej mu klasie planową pracę, zmierzającą do pełnej realizacji celów wychowawczych szkoły, przede wszystkim przez wytworzenie zwartego zespołu uczniowskiego, świadomie współdziałającego z nauczycielami-wychowawcami w pracy nad osiągnięciem przez klasę jak najlepszych wyników w nauce i wychowaniu.

Termin autorytet pochodzi od łacińskiego słowa „auctoritas” – co oznacza radę , wolę, ważność, powagę moralną, wpływ.

Pojęcie „autorytetu” funkcjonuje w dwóch znaczeniach. W znaczeniu szerszym i węższym.

W znaczeniu szerszym, autorytet – to społeczne uznanie, prestiż społeczny, którym cieszy się dana osoba czy instytucja.

W znaczeniu węższym pojęcie „autorytetu” rozważane jest , że ktoś jest autorytetem w swojej dziedzinie wiedzy, czy nauki.

Autorytet nie jest nigdy wartością samą w sobie. Stanowi z reguły wartość, która zależy od innych osób, a przynajmniej – jednej z nich..

Dlatego moim zdaniem warto przeanalizować zawód wychowawcy, jego osobowość , drogę do zdobycia odpowiednich kwalifikacji. Jak również ewolucję tego zawodu od czasów antycznych po współczesność.

1.1.    RODZAJE AUTORYTETU.

Istnieją różne rodzaje autorytetu.

Autorytet intelektualny – przysługuje on osobie, która odznacza się rozległą i gruntowną wiedzą z pewnej dziedziny nauki, kultury, religii, filozofii itp. Zasługuje na podziw ze względu na interesujący przekaz swojej wiedzy, na treści w niej zawarte, trafiające do przekonania słuchaczy, jak również z powodu swoich kompetencji zawodowych. Jest również wiarygodna w tym , co mówi i robi.

Autorytet moralny – jest bardzo istotny z pedagogicznego punktu widzenia. Autorytet taki przypisuje się za przejawianie cech charakteru, oraz za działalność na rzecz innych ludzi, zwłaszcza potrzebujących pomocy. Osoba o takim autorytecie staje się dla innych wzorem postępowania moralnego. Na tym polega właśnie cała jej siła wywierania konstruktywnego wpływu na sposób myślenia i działania innych ludzi. Dlatego też rodzice, wychowawcy i nauczyciele cieszący się u dzieci i młodzieży autorytetem moralnym, są niezastąpionym czynnikiem w ich prawidłowym rozwoju.

W autorytecie moralnym nie ma podziału na różne specjalności, tak jak ma to miejsce w autorytecie naukowym.

Istnieje również podział na autorytet wyzwalający i ujarzmiający oraz na autorytet wewnętrzny i zewnętrzny. 

Autorytet wyzwalający – ma inspirujący i konstruktywny wpływ na postępowanie osób, u których cieszy się uznaniem. Ma on szczególne znaczenie w pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, ponieważ wychowawca darzony takim autorytetem zachęca swoich wychowanków do inicjatyw i podejmowania samodzielnych działań, oraz pogłębia poczucie owych wychowanków do odpowiedzialności za własny rozwój.

Autorytet ujarzmiony – powstaje z wygórowanej ambicji i żądzy władzy. W przypadku nauczyciela lub wychowawcy, który cieszy się takim autorytetem, mamy doczynienia z chęcią bezwzględnego podporządkowania sobie wychowanków poprzez stosowany wobec nich przymus zewnętrzny. Stosuje on również arbitralne zakazy i nakazy oraz nieustanną perswazję , w której nie ma miejsca na dyskusję i jakikolwiek kompromis.

Autorytet wewnętrzny – charakteryzuje się dobrowolną uległością innych osób i gotowością do podporządkowania się ze względu na odczuwany podziw i uznanie.

Autorytet zewnętrzny – w przeciwieństwie do autorytetu wewnętrznego, autorytet ten charakteryzuje się tym, że uległość innych osób nie jest dobrowolna. Osoba o takim autorytecie, ma siłę wywierania wpływu na innych, przede wszystkim ze względu na zajmowanie ważnego stanowiska.

Z pedagogicznego punktu widzenia najbardziej wskazany jest autorytet wyzwalający i autorytet wewnętrzny, które nazwane są autorytetami prawdziwymi.

Autorytet prawdziwy – charakteryzuje się dwustronną interakcją: osoby cieszącej się tym autorytetem i osoby pozostającej pod jej wpływem. Podstawą współdziałania tych dwóch osób jest dialog, obopólne rozumienie oraz swobodny udział obu stron. Łączą ich silne więzi nacechowane życzliwością i wyrozumiałością , a także więzi ideowo – powinnościowe w postaci dzielonych wspólnie wartości.

Osoba o takim autorytecie zobowiązana jest do pełnienia funkcji służebnej wobec tych, na których wywiera wpływ wychowawczy.

Wyżej wymienione rodzaje autorytetu wzajemnie się uzupełniają i nigdy nie występują w czystej postaci. 

1.2.    ROLA AUTORYTETU W WYCHOWANIU – PRZEDSTAWIONA W LITERATURZE PRZEDMIOTU.

    Rola autorytetu w procesie wychowania jest obecnie rzeczą szczególnie aktualną, ze względu na to że coraz częściej  uznanie autorytetów uważa się za przeżytek. W wychowaniu, które zapewnia  młodzieży swobodę i poszanowanie ich praw, uznawanie autorytetów jest zjawiskiem kluczowym.

Rola autorytetu w wychowaniu jest bardzo istotna również ze względu na to , że prawie każdy człowiek potrzebuje punktu odniesienia kogoś lub czegoś i co mógłby uznać za rodzaj wsparcia, a nawet czasami wyrocznię. Każdy niemal człowiek potrzebuje mieć kogoś, komu mógłby zaufać i na kim mógłby polegać. Kto mógłby być dla niego wzorem postępowania.

Obecnie wśród niskiej akceptacji autorytetów , autorytet wychowawcy wyróżnia się aprobatą. Oddziaływuje on na dzieci i młodzież. Oznacza to , że wielu dorosłych, choćby nawet  odrzucano autorytety, to jednak dostrzega ich użyteczność w procesie wychowania. Traktując je jako środek wychowawczy, który skłania dzieci i młodzież do przyjęcia wartości, wzorów, norm oczekiwanych przez rodziców i wychowawców.

Aby w sposób właściwy wykorzystać autorytet względem wychowanka, trzeba swoje działania opierać nie tylko na uznanych wartościach i normach, lecz także należy zwrócić uwagę na potrzeby rozwojowe podopiecznego.

W związku z tym wychowanie pozbawione autorytetów byłoby wyraźnie zubożałe, a na dalszą metę niemożliwe.

1.3. AUTORYTET NAUCZYCIELA.

Przed oświatą, współczesna cywilizacja stawia szereg złożonych i trudnych zadań. Proces wychowania we współczesnej szkole stawia przed nauczycielem duże wymagania .

Beata Badziukiewicz i Mirosław Sałasiński zwracają uwagę na role pełnione przez wychowawcę. Przedstawiają je w następującej kolejności:

1. Rola strażnika – polega na sprawdzaniu i pilnowaniu ucznia – wychowanka. Rola ta w pracy wychowawcy – nauczyciela jest potrzebna, bo czasami trzeba mimo wszystko pilnować i wykorzystać kilka cech strażnika, ale nie można pozwolić na to aby rola ta zdominowała wszystkie nasze działania.
2. Rola opiekuna – czyli osoby, która roztacza opiekę nad powierzonymi jej ludźmi. Opiekun to po trosze rodzic, przewodnik, nauczyciel i wychowawca.
3. Rola obrońcy – jest to rola pojawiająca się w wyjątkowych sytuacjach, gdy zaistnieje potrzeba interwencji.
4. Rola doradcy – jest to bardzo istotna rola, szczególnie w gimnazjum i liceum, gdzie uczniowie stają przed trudnymi wyborami szkoły średniej i studiów. Lecz nie tylko, uczeń wychowanek może również  zgłosić się do wychowawcy – nauczyciela z innym problemem i poprosić o radę. Jest to bardzo ważny moment dla tego wychowawcy ponieważ został obdarzony przez ucznia zaufaniem.
5. Rola pomagacza – jest elementarnym składnikiem pracy wychowawcy. Jak sama nazwa wskazuje wychowawca – nauczyciel pomaga uczniowi – wychowankowi na różnych szczeblach. W młodszych klasach pomoc ta polega np. na zapięciu kurtki czy zasznurowaniu butów , natomiast w starszych pomoc dotyczy wyboru szkoły, zawodu lub zagadnień związanych ze sferą towarzyską.

Wyżej wymienione role wychowawcy – nauczyciela pokazują dominujący sposób jego postępowania. Lecz w rzeczywistości jest tak, że wychowawca bywa po trosze strażnikiem, opiekunem, pomagaczem itd.. Musi być w pewnym stopniu tym wszystkim, aby wypełniać należycie swój zawód.[1]

Jest rzeczą oczywistą, że obraz nauczyciela ma wpływ na funkcjonowanie ucznia w szkole.

   Pozytywny obraz danego nauczyciela wpływa na motywacje ucznia do aktywnego uczestnictwa w zajęciach. Brak nadmiernego stresu pozwala dziecku na kreatywne rozwiązania postawionych mu zadań i problemów. Zarazem ma to swoje pozytywne konsekwencje w radzeniu sobie z wymaganiami edukacyjnymi.

   Na autorytet wychowawcy składają się przede wszystkim cechy jego charakteru i osobowości jak również talent pedagogiczny, przejawiający się w poszerzaniu swoich zainteresowań i zapału do nauki.

O autentycznym autorytecie nauczyciela możemy mówić , gdy:

- prezentowane przez nauczyciela społecznie akceptowane cele i wartości uczeń dobrowolnie przyjmuje za własne

- uruchamia się w wychowanku nie wymuszona przez nacisk zewnętrzny dążność do podejmowania aktywności zmierzającej do realizacji tych celów i wartości

- podporządkowanie się nauczycielowi nie  wynika z jego władz, czy dominacji, ale z uznania, zaufania i podziwu.

   Formowanie rzeczywistego autorytetu nauczyciela, opartego na wzajemnym szacunku, wydaje się być podstawowym warunkiem rozwoju twórczości i aktywności uczniów na lekcjach.

   Szkoła powinna być dla uczniów atrakcyjna, a nauczyciel powinien imponować wiedzą merytoryczną, inspirować , być tolerancyjny wobec odmiennych poglądów. Taka postawa nauczyciela powoduje wzrost motywacji do pracy na lekcji, podejmowanie przez uczniów wyzwań, potwierdzenie własnej wartości i rozbudzenie ciekawości poznawczej.

   Pani Ewa Góralczyk na podstawie swoich rozmów z dziećmi i młodzieżą, opracowała listę 21 postulatów uczniowskich do nauczyciela – wychowawcy, aby mógł stać się dla nich autorytetem.

1. „Słuchaj mnie uważnie bez oceniania i obwiniania. Pokaż mi, że jestem dla Ciebie ważną osobą.

2. Interesuj się mną i moimi problemami, oraz traktuj je poważnie. Chcę, żebyś mnie poznał i rozumiał.

3. Postępuj zgodnie z głoszonymi przez Ciebie ideami. Bądź szczery i uczciwy w tym co mówisz i co robisz.

4. Pomóż mi , kiedy będę tego potrzebował, bez dziwienia się , wyśmiewania i wyszydzania. Chcę wierzyć, że Ci na mnie zależy.

5. Pokaż mi, że mam w Tobie oparcie, że mogę Ci zaufać i czuć się przy Tobie bezpiecznie.

6. Bądź sprawiedliwy w działaniach i ocenach.

7. Pozwól mi robić błędy i podejmować decyzje, nawet jeśli nie będą najlepsze. Pozwól mi się rozwijać i wzrastać.

8. Bądź konsekwentny, przestrzegaj zasad i umów.

9. Uśmiechaj się do mnie i mów mi miłe rzeczy.

10. Twoja spontaniczność i poczucie humoru poprawia mi nastrój i sprawia, że lubię z Tobą przebywać.

11. Twoja cierpliwość, spokój i opanowanie działa na mnie kojąco, czuję się wtedy bezpiecznie i wiem, że mogę na Tobie polegać.

12. Bądź dla mnie interesującą osobą i mądrym przewodnikiem. Mów do mnie tak żebym Cię rozumiał oraz tak, żebym Ci wierzył.

13. Mów mi o tym co czujesz oraz o tym , czego pragniesz i potrzebujesz. Będę mógł Cię wtedy lepiej poznać i zbliżyć się do Ciebie. Zaufaj mi.

14. Szanuj mnie i moje zdanie. Proś zamiast żądać.

15. Bądź wrażliwy i uważny na to, co jest dla mnie ważne. Pytaj i słuchaj odpowiedzi.

16. Dbaj o swój wygląd zewnętrzny i o swoje zdrowie. Twoje samopoczucie i kondycja psychiczna mają wpływ na nasze stosunki.

17. Kiedy widzę Twoje zadowolenie, zapał i optymizm, nabieram chęci do działania i nauki.

18. Twoje opanowanie i umiejętność rozwiązywania konfliktów uczy mnie jak mogę sobie w takich sytuacjach radzić.

19. Pokazuj mi moje mocne strony. Łatwiej mi będzie uwierzyć w siebie.

20. Naucz mnie odpoczywać, relaksować się oraz cieszyć się z sukcesów.

21. Dbaj o swój rozwój i kompetencje, angażuj się w to co robisz i co jest dla Ciebie ważne”[2].

Nauczyciel – wychowawca, który weźmie sobie do serca te postulaty nie powinien mieć problemów wychowawczych ze swoimi podopiecznymi i zapewne będzie się cieszył dużym uznaniem wśród nich.

Uważam , że taki wykaz powinien znajdować się w każdym pokoju nauczycielskim, aby wychowawcy mogli mieć stałą możliwość wglądu do niego. Wtedy bez większych problemów staną się wzorami do naśladowania i autorytetami dla swoich uczniów.

1.4. OSOBOWOŚĆ WYCHOWAWCY, A JEGO AUTORYTET.

    W swojej książce   pt. „Osobowość wychowawcy” prof. Zdzisław Kosyrz  pisze , że

„Powodzenie wychowawcy w każdym środowisku jest uwarunkowane jego osobowością.”[3].

Dlatego osobowość ta jest tak ważna i należy zwrócić na nią  szczególną uwagę.

„Osobowość – jest to pewne ściśle ze sobą zintegrowane składniki, potrzeby, właściwości i cechy,  potrzebne, aby mogła funkcjonować jako całość

                 - to jakaś całość będąca jednocześnie niepowtarzalną , jak również indywidualnym sposobem istnienia jednostki”[4]

Składniki struktury osobowości wychowawcy warunkujące pożądany przebieg procesów wychowawczych w środowisku szkolnym, uczelnianym, resocjalizacyjnym i ogólnospołecznym to:

„ - światopogląd - - jest to system przekonań, które pomagają nam wyrażać poznawczy i emocjonalny stosunek do otaczającej nas rzeczywistości (przyrodniczej, społecznej, kulturowej).

- motywy – to uczucia, poglądy, dążenia i sądy, które poprzedzają działanie lub też pewnego rodzaju zachowanie. Nie zawsze bowiem motyw prowadzi do działania, czasem powstrzymuje od działań”

-zainteresowania - to indywidualno – poznawczo – emocjonalne nastawienie do kokoś lub czegoś.

-zdolności - są zawsze zdolnością do czegoś, do jakiegoś działania

-inteligencja - to ogólna zdolność do rozwiązywania problemów, dzięki sprawnym procesom myślowym.

- temperament – jest to względnie stałych cech działania i zachowania człowieka”

 - charakter - jest względnie stałą zgodnością postępowania człowieka z uznawanymi przez niego zasadami i wartościami.

- samowychowanie - jest ono integralną częścią szeroko rozumianego procesu osobowości”[5].

   Uczniowie , chcą dostrzegać w wychowawcy, to co jest w nim najlepsze. Pozytywne cechy – kultura zachowania, kultura języka, serdeczność, sprawiedliwość oceniania, umiejętność rozwiązywania konfliktów – muszą być również wkomponowane w osobowość nauczyciela – wychowawcy, by mógł bez przeszkód spełniać swoje posłannictwo.

Zawód nauczyciela jest specyficzny i nie da się go porównać z żadnym innym zawodem.

Praca wychowawcza dotyczy człowieka – czyli istoty najbardziej skomplikowanej, bezcennej i jednocześnie najdroższej w życiu, dlatego tak ważna jest osobowość wychowawcy.

W tym miejscu należy zadać pytanie „ jak kształtować osobowość wychowawcy?”.

Wszystkie działalności ludzkie, które mają realizować określone cele – a więc w tym przypadku kształtowanie osobowości – musi mieć fundament złożony z pewnych dyrektyw, norm czyli zasad pedagogicznych.

Przestrzeganie owych zasad jest jednym z warunków kształtowania osobowości wychowawcy.

Zasady te:

 – określają, w jaki sposób należy wcielać w życie treści dydaktyczno – wychowawcze i organizacyjne.

- określają, w jaki sposób umiejętnie wykorzystać prawa w procesie kształtowania osobowości.

Odpowiedzią na wyżej postawione pytanie jest pięć zasad określających jak skutecznie kształtować osobowość wychowawcy.

Przede wszystkim na skuteczność kształtowania osobowości wychowawcy wpływa oddziaływanie zewnętrzne(socjopedagogiczne) i wewnętrzne (psychofizyczne).

„1 zasada

Zharmonizowanie czynników zewnętrznych i wewnętrznych

- chodzi o to , aby nie było zbyt dużej różnicy pomiędzy celowym i systematycznym oddziaływaniem zewnętrznym, a aktualnymi podstawami wewnętrznymi.

2 zasada

Osobowość wychowawcy należy kształtować stopniowo i ewolucyjnie.

3 zasada

Systematyczne i celowe, kształcenie i samokształcenie wychowawców, ponieważ łatwiej i szybciej można zmieniać osobowość u tych , którzy mają solidną wiedzę naukową

4 zasada

Przekształcanie osobowości należy rozpoczynać od doskonalenia postaw fundamentalnych, a szczególnie systemu wartości

5 zasada

Zaspokojenie potrzeb psychopedagogicznych wychowawcy.

Jest to pięć zasad pokazujących drogę do skutecznego kształtowania osobowości wychowawcy”[6].

    Od odpowiednio ukształtowanej osobowości, kunsztu pedagogicznego i mądrości wychowawcy zależy droga życiowa wychowanka, jego rozwój umysłowy, charakter, postawa obywatelska, miejsce i rola w życiu, jak również w pewnym stopniu szczęście osobiste.

Efekty wychowawcze , nie są dostrzegalne od razu, lecz po upływie pewnego czasu. Dlatego powinnością i równocześnie najważniejszym zadaniem szkoły jest  przezwyciężanie  skutków negatywnych oddziaływań.

Od osobowości wychowawcy zależy również to , czy będzie dla swoich uczniów autorytetem czy nie. Te dwie rzeczy są od siebie zależne.

  Rozdział drugi zawiera charakterystykę podstawowych pojęć dotyczącą metodologii badań. W rozdziale tym są również wymienione problemy , hipotezy, wskaźniki, zmienne dotyczące badań, jak również charakterystyka badanej populacji i opis miejsca i przebiegu badań.

ROZDZIAŁ II

PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ

Ważnym elementem jest analiza czynności wykonywanych w trakcie pracy naukowej, a następnie opis i interpretacja zebranych informacji i wyników badań

Do głównych celów metodologii nauki należy,  określanie teoretycznych podstaw badań sposobów formułowania problemów oraz zasad doboru metod , technik i narzędzi badawczych.

W. Zaczyński w swej książce pt . „Praca badawcza nauczyciela” stwierdza, że:

„ Badania naukowe są wieloetapowym procesem zróżnicowanych działań mających zapewnić nam obiektywne, dokładne i wyczerpujące poznanie obrazu wycinka rzeczywistości przyrodniczej i kulturowej”.[7]

2.1. CHARAKTERYSTYKA PODSTAWOWYCH POJĘĆ

   Głównym warunkiem podejmowania badań naukowych jest dokładne sprecyzowanie problemów badawczych, które określałyby cel i zakres planowanych czynności badawczych.

Jest wiele różnych definicji problemów badawczych.

Według Z. Cackowskiego[8]

„ Problemy badawcze są to pytania, na które szukamy odpowiedzi na drodze badań naukowych. Staramy się znaleźć odpowiedzi na postawione pytania poprzez własny wysiłek, nie zaś przez oczekiwanie gotowej odpowiedzi od innego człowieka.”

T. Pilch określa problem badawczy jako „ zabieg werbalny, polegający na precyzyjnym rozbiciu tematu na pytania i problemy”[9]

S. Nowak określa, że :” Problem badawczy to tyle, co pewne pytanie lub zespół pytań, na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie.”.[10]

Przypuszczalnymi odpowiedziami na postawione pytania są hipotezy.

T. Kotarbiński uważa, że : „przez hipotezę rozumie się na ogół w metodologii takie przypuszczenie dotyczące zachodzenia pewnych zjawisk lub zależności między nimi, które pozwala wyjaśnić jakiś niewytłumaczony dotąd zespół faktów będących dotąd problemem.”[11]

Według S. Skornego poprawnie sformułowaną hipotezę cechuje:

„- weryfikalność – możliwość sprawdzenia

- niesprzeczność- zgodność twierdzeń

- zupełność – wyjaśnia całokształt faktów, których dotyczy

- rozstrzygalność i prostota – możliwość empirycznego sprawdzenia prawdziwości”[12]

Zdaniem S. Nalaskowskiego – „między problemem badawczym i hipotezą jest ścisły związek, gdyż hipoteza to odpowiedź na problem.

HIPOTEZA – jest przypuszczeniem często jeszcze nie dokładnym, które dopiero w dalszym postępowaniu badawczym będzie się dokładnie określać i uzupełniać.

Przypuszczenie takie wysuwa się na podstawie spostrzeżeń poczynionych podczas praktyki lub w wyniku studiowania odpowiedniej literatury”[13].

Jednym z ważniejszych warunków właściwego przygotowania badań pedagogicznych jest ustalenie określonych zmiennych.

„Zmienne – są to cechy, które tworzą i składają się na dane zjawisko opisywane w określonej pracy. Zmienne te muszą być tak wyłonione aby mogły być empirycznie poznawane, mierzone, liczone i opisywane.

Typologia zmiennych – to jakby rozłożenie pojęcia na elementy przezeń oznaczone, lub inaczej przełożenie danego zagadnienia na język empiryczny, obserwowalnych i mierzalnych równoważników”[14].

Do właściwego opisania zmiennych bądź to ilościowych , bądź jakościowych, trzeba posłużyć się określonymi wartościami opisowymi i właśnie te empiryczne czynniki wskazujące na badaną cechę nazywamy wskaźnikami.

„Wskaźniki – to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko na podstawie zajścia którego wnioskujemy z pewnością, bądź z określonym prawdopodobieństwem , bądź wreszcie z prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego iż zachodzi zjawisko, które nas interesuje”[15]

Aby w sposób odpowiedni i dokładny przeprowadzić badania należy wybrać odpowiednią  pasującą do miejsca  i zagadnienia tych badań metodę badań pedagogicznych. Oprócz niej również należy dokonać wyboru co do techniki i narzędzi badawczych.

Metoda badań – to „zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązywania określonego problem naukowego”.[16]

Według T.Pilcha i T.Bauman techniki badań są to:

„czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów”[17].

W dzisiejszych czasach , w dobie komputerów i Internetu autorytet wychowawcy klasy szkolnej został „ wystawiony” na ogromną próbę.

Dlatego głównym przedmiotem badań mojej pracy jest „wykazanie czy w klasie szkolnej w gimnazjum wychowawca może być autorytetem dla swoich wychowanków czy nie”

2.2.PRZEDMIOT BADAŃ

   W dzisiejszych czasach , w dobie komputerów i Internetu autorytet wychowawcy klasy szkolnej został „ wystawiony” na ogromną próbę.

Dlatego głównym przedmiotem badań mojej pracy jest „wykazanie czy w klasie szkolnej w gimnazjum wychowawca może być autorytetem dla swoich wychowanków czy nie”

2.3. PROBLEMY PRACY.

1. Jaki wpływ na efekty wychowawcze wychowanków ma posiadanie przez wychowawcę ich klasy autorytetu?
2. Jaka jest samoocena wychowawców klas szkolnych w gimnazjum w Halinowie?

2.4.  HIPOTEZY BADAWCZE

1. prawdopodobnie wychowawca posiadający autorytet wśród swoich wychowanków ma lepsze efekty wychowawcze.

2. przypuszczalnie wychowawca, który nie jest autorytetem dla swoich wychowanków będzie odnotowywał gorsze efekty wychowawcze.

3. prawdopodobnie im wyższa samoocena wychowawców, tym większe uznanie wśród wychowanków.

2.5. WYŁONIENIE  ZMIENNYCH.

:Zmienne niezależne:

1. wykształcenie wychowawcy klasy szkolnej w gimnazjum
2. środowisko pochodzenia wychowawcy klasy szkolnej w gimnazjum
3. typ środowiska z jakiego wywodzi się wychowawca oraz jego wychowankowie

Zmienne zależne:

1. stosunek wychowawcy do młodzieży
2. cechy wychowawcy obdarzonego autorytetem
3. cechy wychowawcy nie mającego autorytetu

2.6.  DOBÓR  WSKAŹNIKÓW.

1. typ szkoły wyższej ukończony przez wychowawcę klasy szkolnej w gimnazjum.
2. miejsce urodzenia wychowawcy klasy szkolnej w gimnazjum.
3. zaangażowanie wychowawcy w opiekę nad swoimi i cudzymi dziećmi.
4. sposób komunikowania się wychowawcy z młodzieżą.
5. zdolność empatii wychowawcy klasy szkolnej w gimnazjum.
6. chęć niesienia pomocy wychowankom przez wychowawcę ich klasy w gimnazjum.
7. poziom obojętności wykazywany przez wychowawcę klasy szkolnej w gimnazjum względem swoich wychowanków.

2.7.      METODA , TECHNIKI I NARZĘDZIA BADAWCZE.

  Ze względu na miejsce i temat prowadzonych  badań pedagogicznych potrzebnych do tej pracy została wybrana metoda zwana -  monografią pedagogiczną.

  Najczęściej używa się tego terminu na oznaczenie badań instytucji wychowawczo – oświatowych lub zjawisk edukacyjnych instytucjonalnie zlokalizowanych.

Natomiast w naukach społecznych monografią nazywa się nie tylko opis instytucji, lecz także opis zjawisk i procesów społecznych, które wyróżniają się swoistą jednorodnością tematyczną, terytorialną lub instytucjonalną.

  A. Kamiński za monografię w dziedzinie pedagogiki przyjmuje, że jest to taka metoda postępowania, która prowadzi do charakteryzacji instytucji wychowawczych.

„ Dwa czynniki decydują o tym , że określany sposób postępowania badawczego możemy uznać za metodę monograficzną. Pierwszym z nich jest przedmiot badań. Swoistym przedmiotem badań dla monografii jest instytucja wychowawcza lub inna instytucja dla celów wychowawczych badana. Chodzi tu zarówno o instytucje w rozumieniu placówki, oraz określone zjawiska wychowawcze”

   Drugi czynnik to sposób badania. W badaniach monograficznych zmierza się do głębi danej instytucji i gruntownego, wielostronnego wejrzenia w jej funkcjonowanie jako systemu społecznego, jak również związanego ze sobą zbioru osób.

„ Monografia to metoda badań, której przedmiotem są instytucje wychowawcze w rozumieniu placówki lub instytucjonalne formy działalności wychowawczej, lub jednorodne zjawiska społeczne, prowadzące do gruntownego rozpoznania struktury instytucji, zasad i efektywności działań wychowawczych oraz opracowania koncepcji ulepszeń prognoz rozwojowych.[18]”

Metoda ta może być realizowana przez wiele różnorodnych technik. Takich jak np. badanie dokumentacji, obserwacji uczestniczącej, ankiety, wywiadu a nawet czasami elementy eksperymentu wychowawczego.

2.8.  TECHNIKI BADAŃ PEDAGOGICZNYCH  PRACY.

W  badaniach zostały wykorzystane takie techniki jak:

„Wywiad  - który jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami według opracowanych wcześniej dyspozycji albo w oparciu o dany kwestionariusz.

Służy on głównie do poznawania faktów, opinii i postaw badanej zbiorowości. Informacje uzyskane drogą wywiadu pozwalają na analizę układów i zależności między danymi zjawiskami”[19].

„Ankieta – jest to technika gromadzenia informacji, która polega na wypełnieniu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnie przygotowanych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności ankietera.

Ankieta jest techniką niezastąpioną w badaniach pedagogicznych, ponieważ służy do poznawania cech zbiorowości, faktów, opinii o zdarzeniach, danych liczbowych”[20].

2.9.  OPIS PLACÓWKI , W KTÓREJ PRZEPROWADZAŁAM BADANIA.

   Placówką , w której przeprowadzałam badania było Gimnazjum w Halinowie w woj. mazowieckim. Liczy ono 369 uczniów, których naucza 32 nauczycieli.

Wybrałam tę placówkę , ponieważ jeszcze przed ostatnią reformą ja do niej uczęszczałam. W związku z tym mam pewien pogląd na nauczycieli w tej szkole i byłam ciekawa jak oni funkcjonują i jaką mają „renomę” w Gimnazjum.

Byłam również ciekawa, jak widzą tych nauczycieli, uczniowie. Czy nadal ci nauczyciele są autorytetami dla obecnych swoich wychowanków, jak byli autorytetami dla uczniów mojego pokolenia.

 Stąd mój wybór takiego terenu badań i co za tym idzie grupę na której przeprowadziłam badania.

2.10.     OPIS BADANEJ GRUPY .

    Populacja na której przeprowadziłam badania , jest to grupa 135 gimnazjalistów ( 57 dziewcząt i 78 chłopców), uczęszczających do Gimnazjum w Halinowie  

  Grupę tę stanowili uczniowie dwóch klas pierwszych gimnazjum, dwóch klas drugich gimnazjum i odpowiednio dwóch klas trzecich gimnazjum.

Badani przeze mnie uczniowie stanowili zróżnicowaną grupę jeśli chodzi o miejsce zamieszkania (miasto, wieś), nastawienie do nauczycieli i rówieśników oraz zainteresowania.

2.11. ORGANIZACJA I PRZEBIEG BADAŃ.

   Aby móc przystąpić do badań, na początku musiałam przygotować narzędzia badawcze: ankietę i wywiad. Gdy miałam już je gotowe, oddałam do sprawdzenia swojemu Promotorowi. Gdy Pan Profesor zatwierdził moje narzędzia badawcze, spotkałam się z panią dyrektor Gimnazjum , w które wybrałam na miejsce moich badań i wspólnie ustaliłyśmy termin i przebieg moich badań.

Wyznaczonego dnia stawiłam się w placówce i rozpoczęłam badania.

Do każdej klasy , na której zamierzałam przeprowadzić badania wchodziłam z panią dyrektor Gimnazjum. Po krótkim wstępie, wyjaśniałam , że badania są anonimowe i posłużą tylko do celów naukowych, po czym rozdawałam ankiety. Według takiego schematu przebiegały badania dotyczące uczniów.

Natomiast , jeśli chodzi o badania dotyczące wychowawców klas gimnazjalnych to miały przebieg następujący:

- wyżej wspomniana pani dyrektor zebrała wszystkich wychowawców klas gimnazjalnych do pokoju nauczycielskiego

- ja po krótkim wstępie i zapewnieniach o aminowości  badań rozdałam ankiety.

Natomiast wśród moich narzędzi badawczych jest również wywiad przeznaczony dla wychowawców klas gimnazjalnych. Aby móc przeprowadzić ten wywiad z każdym z wychowawców, indywidualnie z każdym umawiałam się na dany dzień godzinę, oczywiście w placówce i taki wywiad przeprowadzałam.

Wszystko odbyło się jak należy. W przyjaznej i miłej atmosferze. Owszem nie obyło się bez drobnych niejasności, ale jeśli tak owe się pojawiły starałam się je szybko rozwiać – mam nadzieje, że skutecznie.

Jestem zadowolona z przeprowadzonych badań i ich wyników, ponieważ rezultaty te są zróżnicowane.

Rozdział kolejny, czyli rozdział trzeci zawiera analizę badań pedagogicznych. Zestawienia ilościowe i procentowe dotyczące opinii o efektach wychowawczych, wychowawców , którzy są autorytetami dla swoich uczniów i tych którzy tymi autorytetami nie są.

W rozdziale trzecim jest również zestawienie ilościowe i procentowe dotyczące problemu samooceny wychowawcy w Gimnazjum w Halinowie,

ROZDZIAŁ 3

PEDAGOGICZNA ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ WŁASNYCH

Obecne czasy stawiają przed oświatą wiele złożonych i trudnych zadań. Obserwując relację między wychowawcą a jego wychowankami, zauważyłam iż bardzo ważnym aspektem w pracy dydaktyczno – wychowawczej wychowawcy – nauczyciela jest osobisty kontakt z uczniami oraz wypracowanie sobie przez niego autorytetu.

3.1.    WYNIKI BADAŃ DOTYCZĄCE POSIADANIA PRZEZ WYCHOWAWCĘ AUTORYTETU.

Tabela1. Ilościowe zestawienie wyników dotyczących posiadania autorytetu przez wychowawców klas szkolnych w gimnazjum w Halinowie.

Rys.1. Procentowe zestawienie dotyczące posiadania autorytetu przez wychowawcę.

Jak wskazują wyniki moich badań dla większości uczniów w Gimnazjum w Halinowie wychowawca niestety nie jest autorytetem.

Na 135 przebadanych przeze mnie uczniów, wychowawca jest autorytetem tylko dla 57, co daje 42,2%, dla pozostałych 78 uczniów, którzy stanowią 57,8% wychowawca nie jest autorytetem.

3.2.    OPINIA NA TEMAT WYNIKÓW WYCHOWAWCZYCH, WYCHOWAWCY W GIMNAZJUM W HALINOWIE

Poniższe tabele służą do porównania średnich dotyczących efektów wychowawczych jakie uzyskali wychowawcy z autorytetem i wychowawcy którzy tego autorytetu nie posiadają.

Aby móc określić efekty wychowawcze wychowawcy, wzięłam pod uwagę:

- stosunek uczniów do swoich rówieśników

- stosunek uczniów do wychowawcy.

Ponieważ zagadnienia te były również pytaniami otwartymi w ankiecie jaką przygotowałam dla wychowanków klas gimnazjalnych, stworzyłam do nich klucz kodyfikacyjny.

Wychowawca z autorytetem i opinia  jego efektów wychowawczych ujętych w liczbach

Tabela 2. Zestawienie ilościowe i jakościowe dotyczące wychowawcy z autorytetem  i jego efektach wychowawczych.

Analizując wyniki badań dotyczące efektów wychowawczych, wychowawcy będącego autorytetem dla swoich wychowanków widać, że największy % badanych uczniów udzielało odpowiedzi pozytywnych. W pytaniu o stosunek do rówieśników, 84,3% badanych uczniów odpowiedziało, że ich stosunek do rówieśników jest pozytywny, 7%, że jest on obojętny, 1,7% ma negatywny stosunek do rówieśników, a 7% w ogóle nie odpowiedziało na te pytanie.

Natomiast w pytaniu dotyczącym stosunku ucznia do wychowawcy, 3,6% badanych nie udzieliło odpowiedzi na to pytanie, żaden z uczniów nie udzielił odpowiedzi negatywnej, 1,7% ma obojętny stosunek do wychowawcy, a aż 94,7% ma pozytywny stosunek do wychowawcy.

Tabela 3. Wychowawca bez autorytetu i jego efekty wychowawcze ujęte w liczbach

STOSUNEK DO RÓWIEŚNIKÓW

Rys.2. procentowe zestawienie opinii                     Rys.3. Procentowe zestawienie opinii

          na temat efektów wychowawczych                         dotyczącej efektów

          wychowawcy nie posiadającego autorytetu            wychowawczych wychowawcy

                                                                                           posiadającego autorytet.

Podsumowując wyniki badań dotyczące opinii na temat efektów wychowawczych wychowawcy, który nie jest autorytetem dla swoich wychowanków zauważyłam, że na pytanie o stosunek do rówieśników 5,1% badanych przeze  mnie uczniów nie udzieliło odpowiedzi na to pytanie, 3,8% twierdzi, że ma negatywny stosunek do rówieśników, 35,9% jest obojętna wobec rówieśników, a 55,2% badanych uczniów odnosi się pozytywnie do swoich rówieśników.

Na pytanie o stosunek do wychowawcy swojej klasy 33,3% uczniów udzieliło odpowiedzi negatywnej, tyle samo badanych stwierdziło, że ich stosunek do wychowawcy jest obojętny.

3,4% - nie udzieliło żadnej odpowiedzi, a 29,5% stwierdziło, że jest on pozytywny.

Podsumowując wyniki dotyczące efektów wychowawczych wychowawców klas gimnazjalnych w Gimnazjum w Halinowie stwierdzam, że wychowawca, który jest autorytetem dla swoich uczniów mają lepsze efekty wychowawcze, niż wychowawca, który takim autorytetem nie jest.

Ponieważ największy procent uczniów, dla których wychowawca jest autorytetem, udzieliło pozytywnej odpowiedzi dotyczącej stosunku uczniów do rówieśników i wychowawcy swojej klasy.

Natomiast w wynikach dotyczących wychowawcy, który nie jest autorytetem dla swoich uczniów, odpowiedzi pozytywnej udzieliło znacznie mniejszy % uczniów, większy % tych uczniów udzieliło odpowiedzi o obojętnym stosunku do rówieśników i obojętnym i negatywnym stosunku do wychowawcy.

3.3. SAMOOCENA WYCHOWAWCY A UZNANIE WŚRÓD WYCHOWANKÓW

Poniższe tabele dotyczą problemu samooceny wychowawcy i uznania dla niego wśród wychowanków.

Aby móc określić uznanie dla wychowawcy wśród wychowanków zestawiłam dwa zagadnienia:

- obojętność ze strony wychowanków

- stosunek uczniów do wychowawcy.

3.3.1. Analiza wyników dotyczących średniej samooceny wychowawców

Zarówno wychowawca oznaczony przeze mnie numerem 1 i wychowawca nr 2 swoją samoocenę określili jako średnią. Największy procent ich podopiecznych twierdzi, że ma obojętny stosunek do wychowawcy. Oprócz tego obaj wychowawcy spotkali się z obojętnością ze strony wychowanków.

Tabela 4. Wyniki dotyczące średniej samooceny wychowawcy nr 1