Zgodnie z art. 239 Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27-07-2005 r. i art. 15a ustawy z dnia 04-02-1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904, z późn. zm.) Uczelni w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu pracy dyplomowej studenta. Realizując ten zapis Pedagogium Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie na niniejszej stronie (www.pedagogium.com.pl) publikuje wszystkie prace dyplomowe swoich studentów. Materiały publikowane na tej stronie chronione są prawem autorskim. W przypadku wykrycia naruszenia praw autorskich należy powyższy fakt zgłosić na adres rektorat@pedagogium.edu.pl.
PEDAGOGIUM
WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGIKI RESOCJALIZACYJNEJ W WARSZAWIE
Dorota Kapusta
Numer albumu 0393/04
Choroba alkoholowa wśród dorosłych przyczyny, skutki
Alcoholic disease of among adult persons the reasons, results
Praca licencjacka na kierunku Pedagogika
Specjalność Resocjalizacja społecznie nieprzystosowanych
Praca wykonana pod kierunkiem dr Joanny Michalak
Warszawa 2007
Oświadczenie promotora pracy
Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego.
|
…………………………………. (data) |
…………………………………………..... (podpis promotora pracy dyplomowej) |
.
Oświadczenie autora pracy
Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami.
Oświadczam, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego lub stopnia naukowego w wyższej uczelni.
Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną.
|
………………………………..………….. (data) |
………………………………………........ (podpis autora pracy dyplomowej) |
Streszczenie
Tytuł pracy: Choroba alkoholowa wśród dorosłych – przyczyny, skutki
Title: Alcoholic disease of among adult persons the reasons, results
Celem pracy było przeprowadzenie badań i ustalenie jakie czynniki miały wpływ na sięganie po napoje alkoholowe przez osoby dorosłe, oraz jakich skutków doznali w wyniku nałogowego spożywania alkoholu.
Badania przeprowadzone zostały w stowarzyszeniu grupy ,,Anonimowych Alkoholików” w Puławach, gdzie dominującymi respondentami byli mężczyźni
w wieku 45-55 lat.
Przyczynami, które powodowały częste spożywanie alkoholu przez większość badanych był brak pracy, oraz uśmierzanie przykrych uczuć, wynikających z braku pracy.
Natomiast skutki, jakie ponieśli w wyniku spożywania alkoholu była utrata pieniędzy oraz zdrowia. W badaniach odnotowano znaczącą rolę rodziny w procesie wychodzenia z nałogu i podjęcie przez osoby chore leczenia. Pozytywny wpływ na osoby dotknięte chorobą alkoholową wywarły również spotkania w grupie ,,AA” które pomogły pozostać w abstynencji alkoholowej, a tym samym rozpoczęcie nowego etapu życia – lepszego.
Słowa kluczowe: alkoholizm, alkohol, choroba, przyczyny, spożywanie, uzależnienie
Keywords: alcoholism, alcohol, disease, reasons, intake, addiction
SPIS TREŚCI
TOC \o "1-2" \h \z \u WSTĘP………………
rozDZIA I OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA CHOROBY ALKOHOLOWEJ JEJ PRZYCZYNY I SKUTKI
1.1. DEFINICJE ALHOLIZMU – ZESPOŁU UZALEŻNIENIA OD ALKOHOLU JAKO CHOROBA
1.3. SKUTKI NADŁUŻYWANIA ALKOHOLU
ROZDZIAŁ II METODOLOGIA BADAŃ
2.2. PROBLEMY I HIPOTEZY BADAWCZE
2.3. METODY, TECHNIKI, NARZĘDZIA BADAWCZE
2.4. CHARAKTERYSTYKA TERENU BADAŃ ORAZ GRUPY OSÓB BADANYCH
ROZDZIAŁ III PREZENTACJA I ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ
3.1. WERYFIKACJA PROBLEMU BADAŃ I HIPOTEZY NR 1 W ŚWIETLE PRZEPROWADZONYCH BADAŃ
3.2. WERYFIKACJA PROBLEMU I HIPOTEZY NR 2 W ŚWIETLE PRZEPROWADZONYCH BADAŃ
3.3. WERYFIKACJA PROBLEMU I HIPOTEZY NR 3 W ŚWIETLE PRZEPROWADZONYCH BADAŃ
W Polsce można zaobserwować dynamiczny wzrost osób nadużywających napojów alkoholowych. Ta uwaga odnosi się zarówno do młodych osób, jak i do dorosłych. Obecny rozmiar zjawiska picia alkoholu każe nazwać tę sytuację jako ,,plagę współczesnego świata”. Nadal większa część populacji, nie jest do końca przekonana o tym, że spożywanie alkoholu może doprowadzić do choroby alkoholowej. Choroba ta niszczy samego pijącego jak i jego otoczenie we wszystkich sferach życia: fizycznym, psychicznym, materialnym. Społeczeństwo często ignoruje sytuację, w której druga osoba, bądź sąsiedzi, nadużywają alkoholu. Uważa, że jest to normalne i traktuje takie zjawisko w sposób humorystyczny, bądź przyjmuje stanowisko zgoła odmienne nagminnie krytykując alkoholika wskazując na jego bezsporną winę. Brak wiedzy na temat tej choroby wywołuje u wielu osób błędna postawę oraz skrajne i uproszczone rozumienie tego problemu. Taka skrajna i błędna postawa społeczeństwa nadal przedstawia osoby, które nadużywają alkoholu jako osoby niechlujnie ubrane niestarannie lub wręcz niewłaściwie wykonujące obowiązki w pracy i domu jak i nieodpowiednie zachowanie, które objawia się agresją, nadmiernym pobudzeniem powodującym do ekspresywnego, nie zawsze powściągliwego wyrażania emocji, uczuć.
Mało kto nazywa ,,uzależnienie od alkoholu’’ jako chorobę, a ludzi uzależnionych jako chorych wymagających specjalistycznej pomocy i leczenia. W pracy tej zobrazowano zagadnienie ,,alkoholizmu” jako choroby i wskazano główne przyczyny prowadzące do jej powstania wraz z jej skutkami.
Niniejsza praca została opracowana według następującego schematu:
W pierwszym rozdziale przedstawione zostały wybrane definicje choroby alkoholowej. Następnie została omówiona istota choroby alkoholowej, oraz przedstawione zostały fazy przebiegu choroby, od przyczyn do okoliczności zetknięcia się z alkoholem oraz jakie mogą być skutki nałogowego picia napojów alkoholowych. Ta część pracy poświęcona została prezentacji wiedzy i wyników doświadczeń autorytetów w dziedzinie badań nad chorobą alkoholową. W tym rozdziale jest to tylko krótki zarys tej wiedzy, ale pozwalający zorientować się w problemie i odnajdować ,,punkt zaczepienia ”do opisania zjawiska.
Rozdział drugi zawiera cel badań, problemy oraz hipotezy badawcze. W tym rozdziale wskazane zostały metody, techniki i narzędzia badawcze, które posłużyły w przeprowadzeniu badań. Zamieszczony też został opis terenu badań wraz z charakterystyką badanej grupy.
W rozdziale trzecim zamieszczone zostały wyniki badań ankietowych przeprowadzonych na grupie uczestników należących do ,,AA”. Dla przejrzystości i pełnej wiarygodności podane zostały wszystkie dane liczbowe zapisane w tabelach oraz przedstawione za pomocą wykresów. Znajdują się w nich informacje dotyczące przyczyn i przebiegu choroby oraz roli spotkań grup ,, AA” w leczeniu choroby alkoholowej. Wyniki badań zostały zaprezentowane w formie graficznej, opisane są komentarzem.
Na zakończenie przedstawione zostały wnioski, które są podsumowaniem całej pracy.
We współczesnym świecie jedną z najczęstszych chorób, jaka dotyka społeczeństwo, jest choroba alkoholowa. Jest to groźna i śmiertelna choroba, o której przeciętny Polak mało wie. Często ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, że sięgając po alkohol i pijąc go rzadko mogą w niedługim czasie stać się potencjalnymi alkoholikami. Choroba alkoholowa inaczej ,,alkoholizm” lub ,,zespół uzależnienia od alkoholu”, jest chorobą podstępną, gdyż może spotkać każdego z nas w różnych momentach naszego życia. Alkoholizm jest chorobą przewlekłą, postępującą, chroniczną; przypomina pod wieloma względami inne choroby przewlekłe takie, jak: cukrzyca, alergia. Jak wiadomo choroby przewlekłe charakteryzują się tym, że nie można się z nich wyleczyć, można jedynie nauczyć się z nimi żyć i zapobiegać ich dalszemu rozwojowi oraz nie dopuścić do ich nawrotu. Choroba alkoholowa jest także chorobą, która u jednych rozwija się powoli, a u innych w bardzo szybkim tempie. Nie leczona prowadzi do wielu ubocznych skutków zdrowotnych, a nawet do śmierci. Jest chorobą dożywotnią. Uniezależnienie się od alkoholizmu wymaga od chorego trwałych zmian zwłaszcza w sferze jego psychiki, tj. postrzeganiu samego siebie w środowisku osób trzeźwych i normalnie funkcjonujących w społeczeństwie, umiejętności współżycia z tymi osobami, czy też właściwym (innym niż w okresie nadużywania alkoholu) zagospodarowaniu wolnego czasu. Ale najważniejsze jest to, aby alkoholik pozostał w bezwzględnej abstynencji.
Znany psycholog, Ewa Woydyłło, uzależnienie opisuje jako:,, pułapkę, która stopniowo się zatrzaskuje i z której samemu bardzo trudno się wydostać; niezbędna jest pomoc innych osób’’[1].
Traktuje ona ,,alkoholizm” jako chorobę, gdzie najczęściej ,,chora jest dusza, ale mówi o tym ciało. Największa jednak osobliwość tej choroby polega na tym, ,,że człowiek uwolniony od obsesji picia , brania narkotyków, na koniec jest lepszy niż byłby, gdyby nigdy w nałóg nie popadł”[2]. W książce ,,O chorobie alkoholowej” ks. Piotr Brząkalik pisze, że ,,istotą tej choroby jest to, że alkoholik pije bo musi nie zależnie od jego woli, alkohol zaczyna panować nad życiem człowieka, staje się ważniejszy niż cokolwiek innego. Gdy dochodzi do wyborów życiowych dotyczących pracy, uczuć oraz dobra rodzinnego-wygrywa alkohol”[3]. Po zapoznaniu się z literaturą łatwo zauważyć jak definicje alkoholizmu zmieniają się z biegiem lat i że nie są oparte na jednolitych kryteriach oraz uwzględniają jedynie cześć objawów, lub tylko wycinkowy obraz choroby. Przedstawiono kilka definicji alkoholizmu, aby zobrazować efekty prac badawczych nad tym zjawiskiem. Pierwszą osobą, która użyła terminu alkoholizm jako ,,choroba” był szwedzki lekarz psychiatra Magnus Huss w pracy pt. ,,Alkoholizm przewlekły czy przewlekła choroba alkoholowa”. Wyjaśnia on pojęcie choroby alkoholowej jako ,,stan, w którym dany człowiek kontynuuje spożywanie alkoholu mimo, iż powoduje on dokuczliwe skutki w różnych dziedzinach jego życia. Doprowadza do zaburzenia świadomości i wolności człowieka, a dla większości uzależnionych okazuje się chorobą śmiertelną”[4]. W późniejszych latach po przeprowadzeniu zakrojonych badań klinicznych ciekawą teorię na temat alkoholizmu wysnuł E.M. Jellinek; stwierdził on, że: ,,alkoholizm przewlekły to każde używanie napojów alkoholowych, które powodują szkodę dla osoby pijącej, społeczeństwa lub obojga’’[5]. Dokonał on również podziału alkoholizmu na pięć typów przypisując im kolejne litery alfabetu greckiego, a także określił, że alkoholizm powstaje przez nałożenie się na siebie trzech czynników: podatności biologicznej oraz warunków psychologicznych i społecznych. Natomiast w VIII wersji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów z 1965 roku alkoholizm zdefiniowano jako ,,Stan psychicznego i fizycznego uzależnienia, a w nim zwiększenie się tolerancji, zespół abstynencyjny, utrata kontroli picia tj. niemożliwość powstrzymania się od picia, a w nałogu dalej posuniętym – zmniejszenie tolerancji”[6]. W latach siedemdziesiątych Portnow i Piatnickaja po zapoznaniu się ze współczesną wiedzą kliniczną sformułowali, że alkoholizm to ,,choroba przewlekła stanowiąca zespół narkomanicznego uzależnienia od alkoholu, w przebiegu którego występują specyficzne zaburzenia internistyczne i nerwowo - psychiczne oraz konflikt społeczny’’[7].
W 1978 roku Eksperci Światowej Organizacji Zdrowia zrezygnowali z terminu ,,alkoholizm”, gdyż stwierdzili, że nie jest dokładnie sprecyzowany i postanowili użyć terminu ,,zespół uzależnienia od alkoholu. Obecnie w Polsce obowiązuje X wersja Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ,Urazów i Zgonów WHO, która mówi, że ,,Zespół ten składa się z objawów behawioralnych, fizjologicznych i zmian procesów poznawczych, które pojawiają się w toku wielokrotnego używania środka. Charakteryzuje się on ciągłą potrzebą przyjmowania środka, trudnością kontrolowania swego zachowania, uporczywym używaniem wbrew szkodliwym następstwom. Alkohol staje się priorytetem, czyli staje się ważniejszy niż cokolwiek innego, często dochodzi do zmiany tolerancji i występowania objawów zespołu abstynencyjnego. Zespól uzależnienia może wiązać się z przyjmowaniem różnego rodzaju środków np. alkoholu, tytoniu oraz przeróżnych farmakologicznych środków”[8]. W ośrodkach większość terapeutów używa określenia uzależnienia, które stworzył dr J. Mellibruda; brzmi ono następująco:,, uzależnienie od alkoholu, czyli alkoholizm, jest chorobą, która zaczyna się i rozwija podstępnie, bez świadomości zainteresowanej osoby. Polega na niekontrolowanym piciu napojów i może doprowadzić do przedwczesnej śmierci”[9].
Alkoholizm jest chorobą dynamiczną, która rozwija się fazami, etapami. Każdy etap, faza różni się od siebie przebiegiem i objawami. Gdy w wyniku nadużywania alkoholu zaczynają powstawać uszkodzenia w życiu społecznym, ekonomicznym, osobistym może to być sygnałem, że rozpoczyna się początkowa faza alkoholizmu. Ze względu na przebieg choroby i towarzyszące objawy, jakie można zaobserwować w trakcie choroby podzielono uzależnienie od alkoholu na pewne fazy. Wspomniany wcześniej E. M Jellinek wyróżnił cztery stadia przebiegu choroby alkoholowej. Dwie pierwsze fazy odnoszą się do objawów, jakie towarzyszą powstawaniu uzależnienia od alkoholu, natomiast kolejne dwie przedstawiają już fakt, że człowiek jest głęboko uzależniony od substancji, gdyż nie kontroluje i nie panuje nad piciem.
Stadia powstawania choroby alkoholowej według E.M. Jellinka:
· Stadium przedalkoholowe
Może trwać od kilku miesięcy do dwóch lat. Spożywanie alkoholu w tym okresie nie prowadzi jeszcze do upijania się, lecz pijący uzyskuje ulgę odprężenia psychicznego. Na początku ulgę przypisuje sytuacji społecznej, w której pił, jednak później szuka okazji, w której zakłada z góry, że dojdzie do spożycia alkoholu. W stadium tym dochodzi do obniżenia tolerancji w stosunku do jakichkolwiek trudności powodujących napięcie psychiczne. Co powoduje, że alkohol staje się jedynym środkiem przynoszącym ulgę emocjonalną. Aby osiągnąć stan ukojenia czy też błogostanu chory coraz częściej zaczyna pić. Pojawiają się też pierwsze amnezje wynikające z przedawkowania alkoholu.
· Stadium wstępne
W okresie tym zmienia się sposób picia pijącego; małe dawki alkoholu, jakie spożywał, aby się odprężyć, nie wystarczają mu, zaczyna wypijać kilka kieliszków więcej niż to robił wcześniej. Często zdarza mu się pić po kryjomu, ukradkiem. W czasie spotkań pije szybko, łapczywie w obawie, że może zabraknąć alkoholu. Zaczyna izolować się od społeczeństwa, unika rozmów na temat alkoholu. Co raz częściej zdarza się, że pijący ma luki w pamięci ( tak zwany,, urwany film”, nie pamięta z kim pił, gdzie pił, jak wrócił do domu) taki stan nazywany jest ,, palimpsestem alkoholowym”. Ta faza może trwać od pół roku, do pięciu lat, jest zwiastunem rozwoju nałogu alkoholowego.[10]
· Stadium ostre
W stadium dochodzi do tak zwanej narkomanii alkoholowej. Osoba sięgając po jeden kieliszek alkoholu zaczyna czuć potrzebę wypicia następnego; zjawisko to nazywa się głodem alkoholowym. Człowiek zaczyna tracić kontrolę nad ilościami wypijanego alkoholu, lecz nadal przekonuje inne osoby i siebie, że nie utracił kontroli, tylko sytuacje zmuszają go do takiego zachowania, jakim jest spożywanie alkoholu. Tym sposobem daje sobie ,,alibi”. Coraz częściej wymyśla nowe powody, okoliczności, które mają być usprawiedliwieniem picia. Pije często i w dużych ilościach, co powoduje pojawienie się stanów agresji oraz wyrzutów sumienia. Zdarza się, że alkoholik okresowo przestaje pić, aby udowodnić innym, że umie kontrolować picie. Często wiąże się to ze zmianą miejsca, rodzajem spożywanego alkoholu czy okolicznościami picia. Powoduje to wyobcowanie się chorego, ze środowiska, co wiąże się z tym, że alkoholik traci kontakt ze środowiskiem, rodziną, znajomymi. Nadal alkoholik pije i to do stanu znacznego zamroczenia się alkoholem, a nawet do utraty przytomności. Dochodzi do problemów zdrowotnych somatycznych i psychicznych, które spowodowane są zatruciem organizmu. Stadium to kończy się wraz z pojawieniem się regularnego picia.
· Stadium przewlekłe
Faza ta jest ostatnim etapem rozwoju choroby alkoholowej. Alkoholik zaczyna pić ciągami. Upija się kilka razy dziennie. Staje mu się obojętne, z kim pije, gdzie pije i co pije. Często się zdarza, że z braku pieniędzy sięga po alkohole niekonsumpcyjne: perfumy, denaturat, spirytus salicylowy itp. Dochodzi przy tym do obniżenia tolerancji na alkohol; już po wypiciu dwóch (a nawet mniejszej ilości) piw czuje się upity. Długoletnie pijaństwo powoduje degradację moralną, intelektualną oraz obniża sprawność fizyczną. Występują także objawy zespołu abstynencyjnego: trzęsienie rąk, bóle głowy, brak apetytu, kołatanie serca, ustępują one po wypiciu alkoholu. W następstwie wyżej wymienionych objawów mogą powstać psychozy alkoholowe.[11]
Przedstawiony wyżej schemat pokazuje nam, jaki może być przebieg choroby alkoholowej i jakie objawy mogą temu towarzyszyć. Bardzo trudno jest określić początki tej choroby, gdyż wielu ludzi też spożywa napoje alkoholowe i zdarza im się upić, ale nie stają się alkoholikami.
Objawy i zachowania, jakie zostały przedstawione w drugim i trzecim podpunkcie mogą już sugerować to, że osoba ma poważne problemy z alkoholem i że trzeba jak najszybciej jej pomóc, aby nie dopuścić do ostatniej fazy tej bezlitosnej choroby.
Problem alkoholu istnieje od dawna (diagnozowany jest od XIX wieku) i dotyka wielu ludzi i ich rodzin. W ostatnich latach liczba osób uzależnionych od alkoholu ciągle wzrasta. Wielu uczonych zajmujących się tym zagadnieniem nie potrafi dokładnie wyjaśnić, określić i wskazać powodów sięgania po alkohol zarówno przez młodych ludzi jak i dorosłych. Badacze stwierdzają, że przyczyny alkoholizmu mają wymiar złożony i mogą mieć wielorakie podłoże. Odnoszą się do czynników niezależnych od człowieka np. gwałtowne przemiany w kraju, na arenie politycznej, społecznej, obyczajowej, ekonomicznej. Wiadomo jednak jest, że na powstanie uzależnienia wpływ wywiera interreakcja wielu czynników. Złożony charakter przyczyn uzależnienia od alkoholu stwierdza wielu badaczy zajmujących się chorobą alkoholową. Dotychczas stworzono wiele różnorodnych wersji dotyczących motywów sięgania przez ludzi po napoje alkoholowe. Po przeprowadzeniu badań klinicznych przyjęto wersje, co do przyczyn oraz czynników, które mogą prowadzić do powstawania nałogu alkoholowego. Ustalono, że nałóg alkoholowy ma podłoże: biologiczne, psychologiczne, społeczne. Faktem jest również to, że wiek osoby ogrywa ważną rolę w powstawaniu uzależnienia alkoholowego. Im wcześniej rozpocznie się inicjację intensywnego picia np. przed 20 rokiem życia, tym szybciej człowiek uzależnia się od alkoholu; może to nastąpić w ciągu kilku miesięcy. Natomiast w przypadku osób powyżej 20 roku życia okres uzależnienia może przeciągać się nawet do kilkudziesięciu lat. J. Szczepański uważa, że:,, ludzie piją z chęci ucieczki od rzeczywistości, z przyczyn ceremonialnych, w związku z zabawą dla dodania sobie odwagi ”[12]. Natomiast A. Kępiński wyróżnił ,,styl picia dla redukcji zmęczenia i rozdrażnienia, dla uzyskania lepszego kontaktu z ludźmi, w celu uzyskania oszołomienia i ucieczki od rzeczywistości, dla osiągnięcia poczucia mocy, a nawet odwagi do popełnienia samobójstwa”[13]. W dotychczasowych badaniach zwraca się uwagę na trzy grupy przyczyn alkoholizmu.
W przypadku podłoża psychologicznego, badania skupiają się na kojarzeniu zmiennych
psychologicznych i środowiska z rozwojem tego nałogu.
W drodze analizy trzech pozycji książkowych B.T Woronowicza ,,Alkoholizm jest chorobą”, M.Dziewieckiego ,,Alkoholizm rozszyfrowany i pokonany”, i Martina E.P.Seligmana ,,Psychopatologia” stwierdzić należy , że psychologiczny aspekt życia człowieka - związany jest z jego życiem emocjonalnym. Autorzy wyróżniają i klasyfikują przyczyny psychologiczne, które prowadzą do inicjacji a następnie w wielu przypadkach do uzależnienia alkoholowego. Zilustrowano charakterystykę psychologicznych uwarunkowań, które wpływają na picie alkoholu. Za bardzo ważną zmienną przyczyniającą się do rozpoczęcia kontaktu z alkoholem uznaję się antyspołeczne zaburzenie osobowości. Dlatego też ludzie, którzy cierpią na taki defekt w bardzo młodym wieku sięgają po alkohol, co tylko pogłębia gwałtowniejszy rozwój choroby alkoholowej. Drugim czynnikiem, który zwiększa ryzyko popadnięcia w problem nadużywania napojów alkoholowych, jest obniżenie napięcia. Obniżenie napięcia rozumieć należy jako występowanie u człowieka nadmiernego lęku i stresu, a także różnorakich fobii. Dotyczą one zarówno młodych, tj. dorastających osób, jak i dorosłych fizycznie zatrudnionych zawodowo, posiadających własne rodziny. Autor tekstu stwierdził, jednak, że u podstaw występowania stanów lękowych, leżą nieprzyjemne doświadczenia życiowe. Takim doświadczeniem jest wychowywanie się w niepełnej albo rozbitej rodzinie, co skutkuje tym, że osoba rozwija się w grupie rówieśniczej, która nie jest w stanie przekazać jej właściwych wzorców zachowań, zubożając optykę percepcji świata, zacierając duchowe i emocjonalne oblicze osoby, w wyniku czego zanikają takie umiejętności reakcji, jak: empatia, zdolność darzenia drugiej osoby uczuciem, wrażliwość na zło, cierpienie i ból. Nadużywanie alkoholu tylko pogłębia występowanie stanów lękowych i stresu[14]. Zdaniem ks. Marka Dziewieckiego problemem emocjonalnym jest również niedobór niektórych bodźców emocjonalnych. Takimi bodźcami są :brak śmiałości w kontaktach z innymi ludźmi, poczucie kompleksu i wstydliwość, brak odwagi przed wykonaniem jakiegoś zadania,
niedowartościowanie, czy nawet brak odpowiedniego nastroju.
Alkohol jest jednym ze środków, który zdaniem Dziewieckiego ,,na krótko” potrafi zniwelować ich niedobór. Ponieważ jak dowodzi autor - alkohol nie jest lekiem, który spowoduje zaniknięcia problemów emocjonalnych, dlatego przy okazji następnego kryzysu lub choćby niedyspozycji psychicznej osoba znowu sięgnie do kieliszka z wódką, szklanką piwa itd. Stopniowo może to przerodzić się w rodzaj wyuczonego mechanizmu czy coraz silniejszego automatyzmu sięgania po alkohol. W ten sposób rozpoczyna się proces wchodzenia w chorobę.
Reasumując powyższe stwierdzenia; jedną z głównych przyczyn nadużywania alkoholu przez dzieci, młodzież oraz dorosłych jest ,,kryzys życiowy’’ związany
z pracą, szkołą, codziennymi obowiązkami, które jawią się jako ciężar sygnalizowany poprzez bolesne stany emocjonalne. Spożywanie alkoholu pozytywnie modyfikuje psychiczną sferę życia człowieka, ale w dłuższej perspektywie prowadzi do problemu uzależnienia się od niego.[15]
Kontekst społeczny zawiera się w następujących elementach: środowisku rodzinnym, koleżeńskim, sytuacji gospodarczej kraju oraz kulturze danego państwa, jego zwyczajach i obyczajach. W Polsce kontekst społeczny jest bardzo niekorzystny, w dużej mierze przyczynia się do rozpowszechniania i powiększania problemów alkoholowych. Wśród najważniejszych czynników społecznych, które wpływają na picie alkoholu uczeni: między innymi Tadeusz. A. Kulisiewicz oraz Bohdan Woronowicz zaliczyli wpływ środowiska. Kupisiewicz stwierdził, że w wielu środowiskach panują nadal mylne zwyczaje picia alkoholu w czasie narodzin dziecka, chrzcin, wesel, imienin i przy wielu jeszcze innych okazjach. Stwierdza się, że alkohol jest nieodłącznym napojem, który gości na wielu stołach. Towarzyszy człowiekowi od narodzin aż do śmierci. Również w wielu zawodach picie alkoholu wpisane jest w tradycję. Często osoby są przymuszane do wspólnego picia, co ma służyć sprawdzeniu przyjaźni, wzajemnego zaufania, a także młodych osób przynależności do grupy. Najczęściej na picie alkoholu narażone są osoby wykonujące zawody wymagające stałego napięcia np. kierowcy, lekarze, policjanci, osoby, których zawód cechuje się brakiem stabilności np. pracownicy sezonowi, budowlani, oraz barmani, kelnerzy i pracownicy gorzelni, i browarów, którzy mają stały kontakt z alkoholem.[16]
B. Woronowicz sądzi, że ważne znaczenie w kształtowaniu i uczeniu nawyków osobowości człowieka ma środowisko rodzinne, używa terminu ,,dziedziczenie społeczne”, które oddaje sytuację, kiedy osoby stosują w swoim własnym życiu dorosłym wzorce i postawy wyniesione z domu rodzinnego. Zdaniem autora potencjalni alkoholicy wywodzą się najczęściej z rodzin, w których, istniał problem alkoholizmu,
bądź rodzin całkowicie abstynenckich, które mogą nie znać właściwego modelu korzystania z używek.
W wymiarze bardziej globalnym wpływ uwarunkowań społecznych na nadużywanie bądź nie picie alkoholu wiąże się z kulturą narodową (np. zakaz picia alkoholu wśród wyznawców islamu w krajach Zatoki Perskiej) oraz postawą władz rządowych, autorytetów, środowisk producentów alkoholu, sprzedawców, reklamodawców wobec tematu rozpowszechniania produktów alkoholowych i tworzenia odpowiedniego wzorca zachowania wobec alkoholizmu, alkoholików i picia alkoholu. Badacze zagadnienia: dr Bohdan.T. Woronowicz oraz ks. M. Dziewiecki są zgodni, że rozporządzenia rządowe w sprawie rozpowszechniania alkoholu mają znaczący wpływ na spożywanie napojów alkoholowych przez społeczeństwo. Woronowicz przytoczył przykłady z takich państw : jak Stany Zjednoczone (tzn. Raport dla Kongresu Stanów Zjednoczonych z 1989 roku, w którym znajduje się konkluzja, że podwyżki cen napojów alkoholowych ograniczają jego spożycie , powodują też spadek liczby wypadków drogowych oraz zgonów spowodowanych marskością wątroby, Wielka Brytania ( Raport Królewskiego Kolegium Psychiatrycznego stwierdza, że zmniejszenie liczby punktów sprzedaży alkoholu o 1% pociąga za sobą ograniczenie konsumpcji alkoholu o 2,5%), czy też w przypadek strajku Stoczni gdańskiej w 1980 roku, kiedy to ograniczono dostępność sprzedaży alkoholu, co spowodowało spadek spożycia alkoholu o 24%[17]. Wymiar społeczny, a co za tym idzie prawo, jest często łamane.
Jak pisze J. Mellibruda na rynku pojawiają się duże ilości taniego alkoholu, a jego sprzedaż nie jest kontrolowana przez państwo. Najczęściej pochodzi on od niekontrolowanych i nie sprawdzonych polskich producentów bądź też z przemytu. Narusza się także przepisy dotyczące zakazu sprzedaży alkoholu nieletnim oraz nietrzeźwym[18] . Dla zanalizowania współczesnego kontekstu społecznego odwołano się również do opinii ks. M. Dziewieckiego. Pisze On: ,, w Polsce kontekst społeczny jest niekorzystny, w zasadniczy sposób wpływa na powiększenie zagrożeń alkoholowych. Związane jest to z mentalnością i zaburzoną obyczajowością ”[19].
Ks. M. Pokrywka, który też występuje z pozycji duchowego, wyznającego zasady wiary chrześcijańskiej, stwierdził: ,,Analizując to wszystko co zwiększa zagrożenie alkoholizmem, nie sposób nie odwołać się do perspektywy bardziej fundamentalnej, jaką jest zagubienie moralne współczesnego człowieka. Jednym z najpoważniejszych zagrożeń jest zagubienie lub całkowita utrata sensu życia. Często ludzie nie podejmują refleksji nad sensem swoich działań, pozostają bierni wobec losu i pozostawiają go własnemu biegowi. Zamiast odpowiedzialnie kształtować swoje życie niejednokrotnie szukają jego w namiastkach w niepohamowanym konsumpcjoniźmie, narkotykach, alkoholu lub erotyzmie. Dla chrześcijan zagubienie moralne ściśle łączy się z zagubieniem religijnym wymiaru życia ludzkiego. Jedną z ważnych przyczyn takiego stanu rzeczy jest zjawisko sekularyzmu, tj. zapomnienia o Bogu, a nawet odrzuceniu Go. (…) Im bardziej człowiek żyje złudzeniami, tym trudniej przyjąć pomoc z zewnątrz w poszukiwaniu prawdy i sensu życia. Prowadzi to do osamotnienia a następnie do ucieczki w alkohol’’[20].
Do tych zagrożeń dołączają nowe, wynikające z przeobrażeń gospodarczych, które odsłoniły wiele obszarów biedy, a także przyczyniły się do ich zaistnienia. W społeczeństwie polskim wzrosła liczba ludzi żyjących w warunkach niezmiernie trudnych, ludzi bezrobotnych, opuszczonych, którzy uciekając od problemów codzienności sięgają po alkohol.
Stwierdzono, że problem sięgania po alkohol nie jest zjawiskiem przypadkowym; ma zarówno głęboki kontekst osobisty, jak i społeczny w wymiarze globalnym. Nieumiejętność radzenia sobie z trudnościami oraz niewłaściwe wzorce i presje środowiska zewnętrznego prowadzą do narastającej epidemii jaką jest alkoholizm.
Trzecim typem przyczyn powstawania uzależnienia od alkoholu jest czynnik genetyczny. ,,Do tej pory nie znaleziono genu, który byłby genem alkoholowym, ale są tzw. geny kandydujące-takie, co do których przypuszcza się że odgrywają jakąś rolę w powstawaniu uzależnienia od alkoholu. Jest ich co najmniej kilkadziesiąt, z czego około dwudziestu jest dobrze przebadanych’’[21].
Na podstawie wniosku o zależności genetycznej od uzależnienia alkoholem naukowcy uważają, że prawdopodobieństwo wystąpienia alkoholizmu u rodziców, rodzeństwa i dzieci alkoholików jest od 3 do 5 razy wyższa niż dla ogółu społeczeństwa. M. Szukit z Uniwersytetu San Diego w drodze doświadczeń przeprowadzonych w latach 80 i 90.XX wieku na dwóch grupach mężczyzn w wieku studenckim nie uzależnionych jeszcze ale pijących, pochodzących: a) z rodziny, w której ojciec jest alkoholikiem, b) z rodziny, w której ojciec nie jest alkoholikiem, stwierdził, że o podatności tych osób na alkohol decyduje niska wrażliwość fizjologiczna i subiektywna na napoje wyskokowe. Osoby zagrożone większym ryzykiem popadnięcia w chorobę ,,mają niski stopień reakcji na alkohol”. Znaczy to, że osoba podatna na uzależnienie musi wypić więcej alkoholu niż osoba w mniejszym stopniu zagrożona tym ryzykiem, aby zauważyć u niej takie objawy, jak: utrata równowagi, złe samopoczucie i świadomość nietrzeźwości. Schuckit skonkludował, że te grupy osób różnią się od siebie genotypem; istnieje inna kombinacja genów dwóch systemów neuroprzekaźników: serotoniny i GABA. Podatność genetyczna na alkohol zakłada zaś pewne nieprawidłowości w tych dwóch systemach[22]. W książce ,,Psychopatologia” Martina Seligmana, Elaine Walkera i inni, czytamy: ,,serotonina może przyczyniać się do intoksykacji alkoholowej i efektu nagrody, gdyż wydaje się , że nieprawidłowości w mózgowym systemie serotoninowym oddziałują na procesy mózgowe tkwiące u podstaw nadużywania alkoholu..., ...aktywność serotoniny w mózgu alkoholików jest niższa niż u jednostek wolnych od nałogu. Mogą oni nieświadomie próbować kompensować niedobory serotoniny przez picie alkoholu, który podnosi jej poziom w mózgu”[23].
Istnieje również wiele dowodów na to, że alkoholizm wiąże się z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu endogennych opiatów. Jednym ze skutków spożywania alkoholu jest wzrost ich uwalniania, co często prowadzi do poprawy nastroju. Ludzie mogą spożywać alkohol, by nadrabiać braki w stężeniu tych opiatów. Ich niski poziom może być uwarunkowany genetycznie.[24] Jak dowodzi B. Woronowicz opierając się na badaniach genetycznych uzależnienie od alkoholu ,,łączy się z genami zlokalizowanymi w chromosomie 13, w chromosomie Y oraz z genem kodującym jeden z receptorów dopaminowych”[25]. Woronowicz przedstawił fakt różnych reakcji na alkohol poszczególnych grup etniczno-rasowych. Pisze, że 30-40% Azjatów po spożyciu alkoholu czerwieni się na twarzy, ma nudności i ból głowy. Taka reakcja powoduje, że ta grupa ludzi może następny raz nie sięgnąć po alkohol. Jak dowodzi autor ,,różne reakcje na alkohol wynikają z biochemicznej aktywności organizmu i wiążą się między innymi, ze zróżnicowaniem uczestniczących w spalaniu alkoholu enzymów dehydrogenazy aldehydowej. U osób, które posiadają enzym ALDH o słabych możliwościach rozkładania –aldehyd nie jest metabolizowany w stopniu wystarczającym. Będąc w nadmiarze łączy się on z obecnymi w organizmie związkami (aminami biogennymi) i powstają alkaloidy wywierające silne działanie na czynności układu nerwowego. Nowe powstałe związki odgrywają ważną rolę w powstawaniu uzależnienia od alkoholu. Poprzez swoje działanie wyzwalają potrzebę picia alkoholu, który zmienia samopoczucie[26].
Przedstawiony zarys wyników badań nad genetycznymi przyczynami picia alkoholu, pozwolił napisać, że doświadczenia, które doprowadziłyby, do postawienia jednoznacznych wniosków o zależności uwarunkowań budowy genetycznej człowieka a uzależnieniem się od alkoholu- wydaje się po lekturze książek ciągle trwają. Można jednak postawić wniosek, że uzależnienie się od alkoholu ma swoje przyczyny w czynnikach społecznych, psychologicznych i genetycznych, które się przenikają i pozostają z sobą w określonym nierozerwalnym związku, dlatego niekiedy trudno je precyzyjnie poklasyfikować i wyróżniać.
Jest oczywiste, że intensywne spożywanie napojów alkoholowych niesie za sobą wiele niekorzystnych skutków społecznych, zdrowotnych oraz psychicznych.
Długotrwałe spożywanie alkoholu wiąże się z trudnościami finansowymi, które prowadzą do dużych strat materialnych. Niewymierną stratą do powyższej jest utrata rodziny.
Rodzina jest podstawowym fundamentem człowieka żyjącego w społeczeństwie, zapewniać powinna bezpieczeństwo i oparcie. Jednak atmosfera ogniska domowego, którą charakteryzuje harmonia, spokój, zrozumienie dla każdej osoby w domu, zmienia się w chwili, gdy przynajmniej jeden z członków rodziny nadmiernie spożywa napojów alkoholowych. Dotychczasowy stan ładu i porządku przemienia się w chaos skutkując nawet przeżyciami traumatycznymi dla niewinnych w tej sytuacji członków rodziny. Nie można już mówić o poczuciu bezpieczeństwa, miłości, zaufaniu. W domu dochodzi
do kłótni, sporów (bezsensownych), które odbywają się w atmosferze gniewu, złości,
nienawiści do swego adwersarza, a strony pokrzywdzone ogarnia poczucie krzywdy,
wstydu, paraliżując każdy rozumny krok, który prowadziłby do zażegnania konfliktu
lub przynajmniej wyswobodzenia się z okowów zdezorganizowanego życia w domu rodzinnym.
Nieszczęście sytuacji nie polega na tym, że dochodzi do separacji, czy rozwodu małżonków, ale alkoholizm prowadzi do nieumiejętności rozwiązywania problemu w rozsądny sposób sposób. Zamiast tego ludzie z takiej rodziny wymierzają sobie kary cielesne, dręczą psychicznie, co skutkować może nawet zabójstwem lub samobójstwem jednego lub obojga małżonków. Najwyższą cenę jednak ponoszą dzieci, gdyż alkohol rodziców powoduje traumatyzujcy wpływ na ich zdrowie fizyczne oraz psychiczne.
U większości alkoholików dochodzi do zaburzeń osobowości. Pod wpływem zatruwania układu nerwowego alkoholem, dochodzi do obniżenia standardów funkcjonowania społecznego i osobistego. Objawia się to nadwrażliwością, pobudzeniem psychicznym, co powoduje, że alkoholik rzeczywistość widzi w krzywym zwierciadle, często doznaje omamów oraz halucynacji. W ten sposób alkoholik staje się przyczyną wielu wykroczeń i przestępstw. Sejmowa Komisja Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w swoich sprawozdaniach dotyczących młodocianych przestępców, którzy dopuścili się przestępstwa kwalifikowanego jako ,,chuligaństwo” potwierdza fakt, że ma to ścisły związek z nadużywaniem alkoholu[27] .
Osoby pijące dość często ulegają wypadkom w zakładach pracy. Ponieważ obecne zakłady pracy wyposażone są w urządzenia i maszyny, praca przy nich wymaga zręczności, czujności i skupienia uwagi. Nieumiejętność i brak czujności może prowadzić do awarii i zagrożenia własnego życia i otoczenia.
Osoba nadużywająca alkoholu nie posiada już takiej sprawności, gdyż w czasie picia dochodzi do uszkodzenia sprawności i rozwoju psychofizycznego. Prowadzone statystyki w pogotowiu ratunkowym potwierdzają, ze przyczyną nieszczęśliwych wypadków jest alkoholizm. Katastrofalne skutki pociągają za sobą pijani kierowcy[28]. Osoby pijące, nieregularnie chodzą do pracy, nie wykonują poleceń przełożonych, słabnie ich wydajność pracy. Te wszystkie trudności często prowadzą do zwolnienia pracownika przez pracodawcę.
Nieprawidłowe odżywianie oraz niedobory witamin powodują zaburzenia i powikłania somatyczne. Osoby pijące są bardziej podatne na infekcje, choroby, urazy ciała, co w konsekwencji prowadzi do przedwczesnej śmierci. Długoletnie picie często powoduje uszkodzenia w mózgu, naczyń krwionośnych, co może doprowadzić do wylewu. Alkohol niszczy także komórki nerwowe w korze mózgowej i może dojść do obniżenia sprawności umysłowej i dysfunkcji seksualnej np. impotencji. Mogą pojawić się przewlekłe zaburzenia w układzie sercowo –naczyniowym, u większości mężczyzn po długoletnim spożywaniu alkoholu stwierdzono nadciśnienie tętnicze, arytmię serca. Uszkodzenie mięśnia sercowego często powoduje przeszkody w dojrzewaniu krwinek czerwonych niezbędnych do odżywiania organizmu tlenem. Częstą i typową chorobą alkoholików jest marskość wątroby. Oprócz tego występują wrzody żołądka i dwunastnicy. Stany zapalne w trzustce prowadzą do cukrzycy. U osób nadużywających alkoholu 10-krotnie częściej występuje rak wątroby, jamy ustnej, krtani [29]. U nałogowych alkoholików dochodzi do uszkodzeń w komórce ustroju, czyni je niezdolnymi do stałej odnowy, co powoduje przedwczesne fizjologiczne starzenie się organizmu, oraz uszkadza zdolność obrony wobec chorób, najczęściej zakaźnych, ulega także pogorszeniu rokowanie w przypadkach zabiegów chirurgicznych; złe gojenie się ran, złamań. Również zatrucia zawodowe przebiegają ciężej i dłużej u alkoholika niż u osób nie pijących np. zatrucie ołowiem.[30]
Często w wyniku picia alkoholu dochodzi do powikłań psychicznych. Pojawiają się lęki, depresja kłopoty z zaśnięciem i wiele jeszcze innych.
Dr Wanda Sztander opisuje intencje i skutki uzależnienia: ,,Piliśmy, aby zyskać wolność, a staliśmy się niewolnikami. Piliśmy, aby osiągnąć szczęście, a staliśmy się nieszczęśliwi. Piliśmy, aby zdobyć przyjaźń, a zyskaliśmy wrogów. Piliśmy, aby zapomnieć, a to niechciane stale do nas wraca. Piliśmy, aby się bawić, a wpadliśmy w przygnębienie. Piliśmy, aby pozbyć się problemów, a pomnożyliśmy je”[31].
Aby móc przeprowadzić jakiekolwiek badania należy określić cel i przedmiot badań. Jak pisze J. Stochmiałek: ,, głównym celem badań naukowych jest uzyskiwanie praw, tj. poznawanie i precyzyjne odzwierciedlanie rzeczywistości obiektywnie istniejącej, pośrednim celem jest tworzenie podstaw do racjonalnego przygotowania pożądanych zmian tej rzeczywistość”[32]. Natomiast S. Nowak pisze: ,,iż celem badania naukowego jest optymalne uzasadnienie twierdzeń stanowiących odpowiedzi na interesujące nas pytania’’[33].
Używanie i nadużywanie alkoholu w Polsce i na świecie sprawia, że od wielu lat szczególną uwagę poświęca się temu zagadnieniu. Jak na wstępie pracy zostało napisane, że częste spożywanie alkoholu prowadzi do zespołu uzależnienia od alkoholu ( choroby alkoholowej). Statystyki wykazują, że coraz więcej osób młodych oraz dorosłych sięga po napoje alkoholowe i że liczba osób uzależnionych od alkoholu co roku wzrasta. Z tych też powodów celem pracy było ustalenie, jakie najczęściej czynniki wpływają na sięganie po napoje alkoholowe, jakie skutki niesie za sobą nałogowe spożywanie alkoholu. Zarazem wskazano co lub kto powoduje, że osoby uzależnione zaprzestają picia alkoholu i zaczynają się leczyć, oraz roli grup ,,AA” w procesie leczenia choroby alkoholowej. Natomiast przedmiotem badań byli alkoholicy którzy przez mniej więcej 12 miesięcy powstrzymywali się od napojów alkoholowych i są zrzeszeni w Stowarzyszeniu ,,AA”, które mieści się w Puławach w większości byli to mężczyźni w średnim wieku .
Aby poprawnie zostały sformułowane problemy na początku: ustalono dziedzinę, w jakiej mieści się problem; tym samym dokładnie dobrano i określono teren badań. Każde przeprowadzone badanie powinno w końcowym efekcie wnieść coś nowego do teorii lub metodologii. Według S. Nowaka problematyka badań: ,,to pewien system pytań dotyczących pewnych przedmiotów, zjawisk czy procesów, które znalazły się w polu zainteresowania badacza”[34].
Natomiast T. Pilch problem badawczy określił jako zakres naszych wątpliwości i poszukiwań. Wyznacza on dalszy proces myślowy w fazie koncepcji a problemy pośrednie są podstawą do typologii zmiennych zależnych od wskaźników”[35].
Oto główne problemy badawcze:
1) Jakie są przyczyny choroby alkoholowej?
2) Jakie czynniki wpływają na podjęcie leczenia?
3) Czy członkowie ,,AA” przekonani są, iż spotkania w grupie ,,AA” pozytywnie wpływają na zmiany sytuacji życiowej?
Po sformułowaniu problemu nieodłączną czynnością postępowania badawczego było wysunięcie hipotez. Według W. Okonia hipotezą nazywa się:,, naukowe przypuszczenie, niesprawdzone twierdzenie, które ustala bądź wyjaśnia cechy badanych zjawisk lub związki miedzy nimi”[36]. Natomiast hipotezami są ,,wszelkie twierdzenia w części uzasadnione, domysł, za pomocą którego tłumaczymy dane faktyczne, domysł w postaci uogólnienia osiągniętego na podstawie danych wyjściowych. Hipoteza ma postać zdania warunkowego’’[37].
Aby uszczególnić postępowanie badawcze wysunięto następujące hipotezy:
1) Jedną z głównych przyczyn choroby alkoholowej są miedzy innymi czynniki społeczno- ekonomiczne
a) brak pracy
b) wpływ środowiska
2) Najważniejszym czynnikiem wpływającym na podjęcie leczenia przez chorego ma rodzina
3) Dominująca cześć członków grupy ,,AA” przekonana jest iż spotkania ,,AA” pozytywnie zmieniają ich sytuacje życiową.
Na wybór odpowiedniej metody badawczej wpływają uprzednio sformułowane problemy badawcze. Dobranie odpowiednich metod, technik i narzędzi pomogło w rozwiązaniu nurtujących problemów badawczych.
A zatem przez metodę badań rozumieć będziemy:,, zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego’’[38].
Wyróżnić należy następujące metody badań:
· Eksperyment pedagogiczny
· Monografia pedagogiczna
· Metoda indywidualnych przypadków
· Metoda sondażu diagnostycznego
Natomiast techniki badań to:,,czynności praktyczne, starannie regulowane wypracowanymi dyrektywami, pozwalające na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów’’[39]. Główne techniki badań:
· Obserwacja
· Wywiad
· Ankieta
· Eksperyment
· Analiza dokumentów
Jedną z ważnych czynności było dobranie odpowiedniego narzędzia badawczego; ,,narzędzie badawcze jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań”[40]. Narzędziem badawczym może być:
· Kwestionariusz wywiadu
· Kwestionariusz ankiety
· Narzędzia obserwacji
· Narzędzia socjometrii
· Skale
Po zapoznaniu się z literaturą metodologiczną dokonano wyboru metody, techniki i narzędzia badawczego.
Pierwszą podstawową metodą badawczą, jaką zastosowano w tejże pracy, była metoda sondażu diagnostycznego.
,,Metoda sondażu diagnostycznego jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach
strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach
i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk instytucjonalnie nie zlokalizowanych posiadających znaczenie wychowawcze – w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje”[41]. Zastosowanie powyższej metody dało możliwość dowiedzenia się od respondentów na temat zjawiska, procesów oraz motywów powstawania pewnych zjawisk i problemów, które poddano badaniom np. alkoholizm.
W ramach metody sondażu zastosowano technikę ankiety, która jest najbardziej odpowiednią, a narzędziem był kwestionariusz ankiety.
Ankieta jest techniką gromadzenia informacji polegającą na wypełnianiu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera.
Ankieta wykorzystywana jest jako poznawanie cech zbiorowości, faktów, opinii o zdarzeniach, danych liczbowych. Pożyteczną rolę spełnia w początkowym etapie
badań, gdy chcemy zdobyć ogólną wiedzę potrzebną nam do przeprowadzenia późniejszych bardziej szczegółowych badań.
Warunkiem poprawnie przeprowadzonych badań wyżej wymienionej techniki było sformułowanie odpowiednich pytań, aby były zrozumiałe dla osób badanych, zachowanie odpowiedniej kolejności w zadawaniu pytań: na początku umieszczone zostały pytania odnoszące się do danych osobistych takich, jak: wiek, pochodzenie społeczne ,miejsce zamieszkania. Następnie pytań dotyczących aspektu badanego problemu coraz bardziej go zawężając do bardziej szczegółowych kwestii. Istotne było również właściwe dobranie osób badanych[42].
W niniejszej pracy zastosowano kwestionariusz ankiety, w której odpowiedzi udzielane były w formie pisemnej. Kwestionariusz ankiety miał charakter anonimowy, składał się z 29 pytań, z których 6 stanowiły charakterystykę osób badanych np. wiek, miejsce zamieszkania, pochodzenie społeczne itd. Pozostałe pytania zawarte w ankiecie miały formę pytań. Część pytań to pytania zamknięte i półotwarte co sprawiło, że ankietę wypełniało się szybko i łatwo. Po przeprowadzeniu badań wszystkie ankiety zostały zebrane i poprawnie obliczone.
Wybór powyższej metody, techniki i narzędzia, pozwolił zbadać przyczyny choroby alkoholowej, a także jej skutki. Pozwolił zorientować się w ogólnych danych personalnych osób badanych np. wykształcenie, pochodzenie społeczne, sytuacji zawodowej. Pytania i odpowiedzi zamieszczone w kwestionariuszu ankiety zawierają cenne uwagi dotyczące czynników sięgania przez ludzi po napoje alkoholowe, określają to, jak ważną rolę odgrywają spotkania ,,AA” w procesie wychodzenia z nałogu alkoholowego.
Puławy to ponad 50-tysięczne miasto w województwie lubelskim, położone w malowniczym miejscu na skraju trzech krain geograficznych: północno wschodniej części Wyżyny Lubelskiej, południowej części Małego Mazowsza oraz znajdującego się na lewym brzegu Wisły wschodniego skrawka Równiny Radomskiej. Puławy to miejsce , gdzie przeszłość spotyka się z przyszłością. Miasto przeżyło swój złoty wiek i zyskało miano ,,Polskich Aten” dzięki rodzinie Czartoryskich, która objęła Puławy w swoje posiadanie w 1731 roku.
Obecnie w puławskim Parku można podziwiać piękny ogród, Pałac Czartoryskich, Świątynie Sybilli, Domek Gotycki, Domek Chiński, Pałac Marynki i jeszcze wiele innych, które niegdyś należały do rodziny Czartoryskich. Obecnie w Puławach krzyżuje się wiele szlaków turystycznych wiodących przez najpiękniejsze tereny nadwiślańskie (słynne wąwozy lessowe, unikalna roślinność). Puławy są częścią bardzo atrakcyjną, stąd można wyruszyć do pobliskich słynnych miasteczek: Kazimierza Dolnego, Nałęczowa, Janowca. Jest także miastem instytutów naukowych i wielkiego przemysłu chemicznego. Pomimo wielu atrakcyjnych miejsc w Puławach jak i w jego okolicach oraz wielkiego przemysłu chemicznego wiele osób pozostaje bezrobotnych; stopa bezrobocia wynosi 15,0%. Brak zatrudnienia i zajęcia może skutkować sięganiem po różne używki np. alkohol.
Terenem badań był klub ,,Amik” w Puławach, w którym odbywają się spotkania grup ,, AA”. Spotkania odbywają się trzy razy w tygodniu, po 1,5 godziny. W ,,Amiku’’ mają swoją siedzibę grupy ,,AA”. Grupy ,,Anonimowych Alkoholików” są wspólnotą mężczyzn i kobiet, którzy wymieniają się doświadczeniem, okazują sobie wzajemną pomoc. Przynależność do grupy ,,AA’’ jest bezpłatna. Podstawowym celem spotkań jest wspólne wspieranie się w pokonywaniu silnego nałogu. Na terenie klubu istnieje bufet bezalkoholowy. Raz w tygodniu w klubie dyżur pełni psycholog oraz prawnik.
Przed rozpatrzeniem wyników badań wskazano charakterystykę osób badanych. Aby charakterystyka badanych była dokładniejsza przedstawiono ją za pomocą, tabelek i umieszczono krótki opis. W badaniach brało udział 60 osób w wieku od 40 do 60 lat w tym 17 kobiet i 43 mężczyzn, którzy należą do wspólnoty ,,AA”.
Najliczniejszymi przebadanymi grupami były osoby w wieku od 45-50(36,6%), 50-55(35%) od 55-60(15%) oraz 40-45(13,4%)
Tabela 1.1 Kategorie wiekowe osób badanych z grupy ,,AA
|
Płeć |
Wiek osób badanych |
||||
|
Od 40-45 lat |
45-50 lat |
50-55 lat |
55-60 lat |
Razem |
|
|
Kobieta |
2 (11,7%) |
6 (35,3%) |
6 (35,3%) |
3 (17,7%) |
17 |
|
Mężczyzna |
6 (13,9%) |
16 (37,4%) |
15 (34,8%) |
6 (9,4%) |
43 |
|
Razem |
8 (13,4%) |
22 (36,6%) |
21 (35%) |
9 (15%) |
60 |
Źródło :opracowanie własne
W badaniach dominującą grupą były osoby zamieszkałe w mieście ponad 50-tysięcznym stanowili (80%), jedynie 9 osób (20%) to mieszkańcy wsi.
Tabela SEQ Tabela \* ARABIC 1.2 Struktura zamieszkania alkoholików z ,,AA”
|
Płeć |
Miejsce zamieszkania |
||
|
Wieś |
Miasto ponad 50-tysięczne |
Razem |
|
|
Kobieta |
- |
17 (100%) |
17 |
|
Mężczyzna |
9 (20%) |
34 (80%) |
43 |
|
Razem |
9 (15%) |
51 (85%) |
60 |
Źródło: opracowanie własne
Wśród badanych alkoholików należących do grupy ,,AA” dominowały osoby o pochodzeniu robotniczym (58,3%), (13%) to osoby o pochodzeniu inteligenckim, oraz (12%) stanowiły osoby pochodzenia chłopskiego
Tabela2 . SEQ Tabela \* ARABIC 2 Klasy społeczne, z jakich pochodzą osoby badane
|
Płeć |
Pochodzenie społeczne |
|||
|
Chłopskie |
Robotnicze |
Inteligenckie |
Razem |
|
|
Kobieta |
4 (23,6%) |
9 (52,8%) |
4 (23,6%) |
17 |
|
Mężczyzna |
8 (19,1%) |
26 (60%) |
9 (20,9%) |
43 |
|
Razem |
12 (20%) |
51 (58,4%) |
13 (21,6%) |
60 |
Źródło: opracowanie własne
Jak wskazują wyniki